Итальян және француз бағдарындағы су ерекшеліктері

Кіріспе

Италия және француз бағдарындағы су элементтері: Морис Равелдің «Jeux d'eau» (ʒø d‿o; ;) фортепиано туындысы – бұл 16 ғасырдың ортасында манерлік итальян бақтарына енгізілген су элементтерін тарихи атаудың жиынтық түрі.

Тарих

Римдік дәуірде бассейн мен фонтандар болған, бірақ гидравликалық инженерлер алғаш рет Лацио төңірегіндегі төбелердегі виллалардың еңісті орналасуын толыққанды пайдаланды, онда судың мол қоры болды. Джакомо Бароцци да Виньоланың catene d'aqua (су тізбектері) және Капрароладағы Вилла Фарнезе мен Багнаядағы Вилла Лантедегі су сатылары, фонтандар, каскадтар, шашыратулар, бассейн мен каналдар жаңа мүмкіндіктер ашты. Вилла Лантеде тас пікник үстелінің ортасынан су ағып өтеді. Францияның 16 ғасырлық бақтары Иль-де-Франс аймағында көбінесе тегіс жерде орналасқан, ол күрделі су ойындарына қолайлы болмады. Фонтандар, бассейн (көтерілген алаңдағы бассейн) және каналдар француз су ерекшеліктеріне көбірек тән болды. Версальдегі су ойындары үшін су диірменмен жұмыс істейтін сорғы станциясы (сол кездегі Еуропадағы ең қуатты машина – де Марли машинасы) және көптеген шақырымнан су жеткізу үшін күрделі акведуктар салынды. Казерта және Петергоф сарайларындағы еңісті жерлер әсем каскадтар құруға мүмкіндік берді. Казертада тіпті баспалдақ қоршауларының тұтқасынан да су ағып жатыр. Су шашыратудың сүйікті түрі – бағбанның көмегімен жасырын дөңгелекті айналдыру арқылы кенеттен іске қосылатын, қонақтарды шашыратып немесе олардың киімдерін суға мақтап жіберетін әзіл-қалжың ойыны болды. Әзіл-қалжыңмен су шашырату құрылғылары 19 ғасырға дейін неміс бақтарында кең таралған. 1930 жылдары Отто Приставюк "билейтін сулар" деп аталған жаңа музыкалық фонтанды ойлап тапты. Алғашқы жүйелер көрсетулер мен түнгі клубтарда қолмен сорғылар мен тетіктер арқылы басқарылды. "Мұз үстіндегі демалыс" атты шоудың Нью-Йорк промоутері Гарольд Штайнман Берлиндегі түнгі клубта Приставюк көрсетуін көрді. Ол машинаны дөңгелекті коньки шоуымен бірге гастрольдік сапарға алып барды, оның табысы оған 1950 және 60 жылдары дубликаттарды гастрольге жіберуге шабыт берді. 20 ғасырдың соңында бағдарламаланатын "билейтін сулар" курорттық қонақ үйлердегі жаңалық фонтандардың бір бөлігіне айналды, олар лазерлік жарық шоуларымен үйлестірілді. Күрделі су эффектілері мен түрлі-түсті жарықтар жазылған музыкамен үйлестірілді. Мұндай көріністер Лас-Вегаста көпшіліктің қызығушылығын тудырды, онда олар Либерацтың сахналық шоуының бөлігі ретінде басталып, "Симпсондар" мультсериалында пародияланды.

Pools and fountains had been a feature from Roman times, but hydraulic engineers first took full advantage of characteristic sloping sites of villas in the hills surrounding Lazio, where there was copious available water. Giacomo Barozzi da Vignola's catene d'aqua (water chains) and water stairs, fountains, cascades, jets, pools and canals at Villa Farnese at Caprarola and Villa Lante at Bagnaia led the way. At Villa Lante a rill of water flows down the center of a stone picnic table. French 16th century gardens in the Ile de France were generally in flat terrain that did not lend itself to elaborate jeux d'eau. Fountains, bassins (pools in raised basins) and canals were more typical of French water features. For the jeux d'eau at Versailles, a watermill driven pumping station (the machine de Marly, at the time being the most powerful machine in Europe) and elaborate aqueducts had to be constructed to bring water from many kilometers away. Sloping sites at the palaces of Caserta and Peterhof permitted grand cascades. At Caserta, a rill of water even flows down the handrail of a staircase balustrade. A favorite jeu d'eau was the practical joke of surprise water jets that could be turned on suddenly by a gardener accomplice turning a hidden wheel, trapping guests or soaking their finery. Joking water jets remained a feature in German gardens well into the 19th century. In the 1930s, Otto Przystawik invented the novelty musical fountain feature that came to be called "dancing waters". Early systems in displays and nightclubs were manually operated by hand pumps and levers. Harold Steinman, the New York based promoter of "Holiday on Ice", spotted the Przystawik display in a Berlin nightclub. He took the machine on tour with his roller skating review, where its success inspired him to send out duplicates on tours during the 1950s and 60s. In the later 20th century, programmable "dancing waters" became a feature of novelty fountains associated with resort hotels, where they were combined with laser light shows. Elaborate moving water effects and shifting colored lighting were coordinated with recorded music. Such features draw crowds in Las Vegas, where they were initiated as part of Liberace's stage show and have been satirized in a Simpsons episode.