Кіріспе
Рудьярд Киплингтің қысқа әңгімелер жинағы – 1902 жылы британдық автор Рудьярд Киплингтің шыққан теріс тарихтар жинағы. Балалар әдебиетінің классикасы саналатын бұл кітап Киплингтің ең танымал туындыларының бірі. Киплинг кітапты жазуды бастағанда, алғашқы үш тарауды қызы Жозефинаға ұйықтатар алдында ертегі ретінде айтып берген. Ол осы әңгімелерді дәл сол сөздермен айтуға мәжбүр болған, әйтпесе қызы наразы болар еді. Әңгімелерде жануарлардың ерекше белгілерін қалай иеленгендері көрсетіледі, мысалы, барыс қалай дақтарға ие болғаны туралы айтылады. Киплинг кітаптағы суреттерді өзі салған. Бұл әңгімелер музыкалық туындылар мен анимациялық фильмдерге бейімделген. Эволюциялық биологтар Киплингтің көркем әдебиетте Ламарк тұжырымымен жасағанын атап өткен. (Әңгімелерде Эффи есімі кездеспейді, онда баяндаушы кейде тыңдаушы баласына «О, менің ең жақсы жаным» деп үндеседі.) «Жақсы әңгімелердің» тоғызында жануарлардың адамдар немесе мистикалық жаратылыстардың іс-әрекеттері арқылы бастапқы пішінінен қазіргі пішініне қалай өзгергені туралы айтылады. Мысалы, киттің тамағы тым тар, себебі ол теңізшіні жұтып қойған, ол кит басқа адамдарды жұтуына кедерес келтіру үшін ішіне сал байлаған. Түйенің жұмыс істемегені үшін жаза ретінде джинн оған дөңес берген (осы дөңес түйені тамақтанатын уақыттар арасында ұзақ жұмыс істеуге мүмкіндік береді). Барсқа дақтарды эфиоп суретші салған (алдында эфиоп өзін қара түске бояған). Кенгурудың күшті артқы аяқтары, ұзын құйрығы және секіріп жүретін қимылы – бұл оның күн бойы дингодан қашуының нәтижесі, ал динго кенгурудың өзге жануарлардан ерекше болуы туралы тілегіне жауап ретінде кішкентай құдай жіберген.
Just So Stories for Little Children is a 1902 collection of origin stories by the British author Rudyard Kipling. Considered a classic of children's literature, the book is among Kipling's best known works. Kipling began working on the book by telling the first three chapters as bedtime stories to his daughter Josephine. These had to be told "just so" (exactly in the words she was used to) or she would complain. The stories illustrate how animals acquired their distinctive features, such as how the leopard got his spots. For the book, Kipling illustrated the stories himself. The stories have appeared in a variety of adaptations including a musical and animated films. Evolutionary biologists have noted that what Kipling did in fiction in a Lamarckian way,
(The name Effie does not appear in the text of the stories, where the narrator now and again says O my Best Beloved to his listening child instead.) Nine of the thirteen Just So Stories tell how particular animals were modified from their original forms to their current forms by the acts of human beings or magical beings. For example, the Whale has a tiny throat because he swallowed a mariner, who tied a raft inside to block the whale from swallowing other men. The Camel has a hump given to him by a djinn as punishment for the camel's refusing to work (the hump allows the camel to work longer between times of eating). The Leopard's spots were painted by an Ethiopian (after the Ethiopian painted himself black). The Kangaroo gets its powerful hind legs, long tail and hopping gait after being chased all day by a dingo, sent by a minor god responding to the Kangaroo's request to be made different from all other animals.
Мазмұны
Қиттің мойны қалай пайда болды – неге үлкен киттер тек кішкентай жем жейді. Түйенің мойны қалай пайда болды – жалқау түйенің қалай жазаланғаны және мойнының қалай пайда болғаны. Қалай мүйізқұйрық терісін алды – неге мүйізқұйрықтардың терісі бүктеліп, мізгілді болады. Леопардтың дақтары қалай пайда болды – неге леопардтарда дақтар бар. Пілдің баласы/Пілдің мойны қалай ұзарды – пілдің мойны қалай ұзын болды. Ескі кеңгурудың әні – кеңгурудың қалай ұзын аяқтары мен құйрығы болғаны. Армадиллолардың пайда болуы – қалай кірпі және тасбақа алғашқы армадиллоларға айналды. Бірінші хат қалай жазылды – бірнеше әңгімелерде кездесетін кейіпкерлерді таныстырады: Тегумай Бопсулай (әке), Тешумай Тевиндроу (ана) және Таффимай Металлумай (қызы), Таффи деп қысқартылған, және Таффидің анасына суретпен хабарды қалай жеткізгенін түсіндіреді. Әліпби қалай жасалды – Таффи мен оның әкесі қалай әліпбиді ойлап тапқандығын айтады. Теңізбен ойнаған қабылан – толқын мен қайшырудың себебін, сондай-ақ қабыланның үлкен жануардан кішкентайға қалай өзгергенін түсіндіреді. Өзі жүретін мысық – адамның барлық жабайы жануарларды, тіпті тәуелсіздікке талап еткен мысықты да үйреткенін түсіндіреді. Белгісі бар көбелек – Сүлейменнің көбелектің мақтанышын қалай сақтап қалғанын және Сәба патшайымы мұны әйелдерінің оны кінәлауына жол бермеу үшін қалай пайдаланғанын түсіндіреді. Табу туралы әңгіме – Таффидің барлық табуларды қалай білгенін түсіндіреді. (Көптеген британдық басылымдарда жоқ; алғаш рет 1903 жылы АҚШ-та Scribner басылымында пайда болды).
Суреттер
Киплинг "Жақсы әңгімелердің" түпнұсқа басылымдарын суреттеген. Кейіннен осы кітапты суреттегендердің арасында Джозеф М. Глисон да болды.
Басылымдар
Жинаққа енгеннен бөлек, әрбір әңгіме жеке кітаптар түрінде де жарық көрді: көбінесе кішкентай балаларға арналған, үлкен форматтағы, суреттермен толықтырылған басылымдар.
Бейімделулер
Just So Stories-тің бейімдемелері мультфильмдер, оның ішінде 1930-шы жылдары КСРО-да бірнеше мультфильмдер, және мюзиклдер түрінде жасалған, соның ішінде 1984 жылы Энтони Дрю мен Джордж Стайлз жазған мюзикл.
Қазіргі заманғы
1903 жылы "Атлантик" журналында жазған Х. В. Бойнтонның пікірінше, бір ғасыр бұрын балалар Киелі кітап, "Саяшының жолы", "Жоғалған жұмақ" және Фокстің "Шейіттер кітабы" кітаптарымен ғана көңіл көтеріп жүрген. Бірақ оның заманында "оларға әлдеқайда ыңғайлы әрі қызықты кітаптар ұсынылуда". Бойнтон Киплингтің "Осылай болды" кітабының "кішкентай балалар" үшін "Жұңғар кітабы" үлкендерге жасағандай әсер ететінін айтты. Ол кітапты "тақырыптарында, қайталануларында, шектелулерінде және ересектердің әзілдерінен кейде жаңылғанда өте қарапайым, бірақ шеберлікпен жазылған" деп сипаттады. Бұл кітап балаға әкесінің немесе ағасының ойша құрастырған әңгімесі сияқты көрінеді және барлық жақсы ертегілер сияқты, терең философиялық мәні бар.
Қазіргі заманғы
Джон Ли бұл кітапты балалар әдебиетінің классикалық туындысы деп сипаттады. Сью Уолш 2007 жылы сыншылар "Жақсы әңгімелерді" "Балалар әдебиеті" деп қатаң санатқа бөліп, нәтижесінде оған аз ғана әдеби назар бөлгенін атап өтті. Оның пікірінше, егер сыншылар осы кітапты еске алса, балалар үшін қандай оқу пайдалы және олардың не түсінуге қабілетті екені туралы сөздер айтады. Оның сөзінше, Эллиотт Гоузе сияқты сыншылар осы әңгімелерді "тексттің ауызша жағындағы баланың ләззаты туралы идеялармен (интеллектуалды түсініксіздікпен байланысты сезімтал тұрғысынан) талқылайды, бұл "белсенді қатысуға" итермелейді, ол көбінесе "қайталаудың ауызша дәмді тануы" ретінде түсініледі".
Эволюциялық даму биологиясы
Молекулалық биолог Уолтер М. Фич 2012 жылы (өлімінен кейін жарияланған) оқиғалардың "қызықты" болғанымен, "өте Ламаркшылдық" екенін айтты, мысал ретінде пілдің мұрын-қосағының тартыс ойынында созылуын келтірді, себебі алынған қасиет (ұзын мұрын-қосақ) пілдің барлық ұрпақтарына беріледі. Льюис И. Хелдтің 2014 жылғы эволюциялық даму биологиясы ("evo devo") туралы еңбегі, "Жылан қалай аяқтарынан айырылды: Evo Devo шекарасынан қызықты әңгімелер", Киплингтің "Жақсы әңгімелері" "гепардтың қалай дақтары болғаны, пілдің қалай мұрын-қосағы болғаны және т.б. туралы керемет әңгімелер ұсынса да, [және] барлық уақыттағы ең танымал балалар кітаптарының бірі болып қала береді", ал аңыздар "шынайы түсініктің нашар орнына" жарайды деп атап өтті. Хелд "Дарвиннің қатаңдығын Киплингтің қиялымен үйлестіруді" көздеп, кітабында "Жақсы әңгімелер" стиліндегі көптеген "қызықты әңгімелерді" ("Мысық қалай тұмсығын алды" сияқты) атады және шындық ойдан да керемет болуы мүмкін екенін байқады. Шон Б. Кэрроллдің 2005 жылғы "Ең әдемі сансыз формалар" кітабы Киплингтің балалар әңгімелеріне назар аударған "дақтар, жолақтар және дөңгелектерді" түсіндіретін жаңа "Жақсы әңгіме" деп аталды. BioScience журналындағы бір рецензент "Киплингті қатты таң қалдыратынын" болжады.