Кіріспе

Математикада, жалпыланған тудың әр түрі (немесе жай ғана тудың әр түрі) – бұл нүктелері V өрісіндегі шекті өлшемді векторлық кеңістіктегі туларды құрайтын біртекті кеңістік. Егер F нақты немесе кешенді сандар болса, жалпыланған тудың әр түрі тегіс немесе кешенді көпқырлы болады, оны нақты немесе кешенді тудың көпқырлысы деп атайды. Тудың әр түрлері табиғи түрде проективті болып табылады. Тудың әр түрлерін әртүрлі деңгейде жалпылауға болады. Бастапқы үлгі – V векторлық кеңістігіндегі F өрісі бойынша толық тулардың жиынтығы, бұл F үстіндегі арнайы сызықтық топтың туы болып табылады. Басқа тудың әр түрлері ішінара туларды қарастыру арқылы немесе арнайы сызықтық топтан симплектік топ сияқты кіші топтарға шектеу арқылы туындайды. Ішінара тулар үшін қарастырылып отырған тулардың өлшемдер тізбегін көрсету қажет. Сызықтық топтың кіші топтары үшін туларға қосымша шарттар қойылуы керек. Ең жалпы мағынасында, жалпыланған тудың әр түрі проективті біртекті түрді білдіреді, яғни F өрісіндегі X тегіс проективті түрін, G редуктивті тобының транзитивті әрекетімен (және тегіс тұрақтандырушы кіші тобы; бұл F үшін ешқандай шектеу емес). Егер X-тің F рационалдық нүктесі болса, онда ол G-дің кейбір параболалық P кіші тобы үшін G/P-ге изоморфты болады. Проективті біртекті түрді G-дің проекцияланған өкілдігіндегі ең жоғары салмақты вектордың орбитасы ретінде де жүзеге асыруға болады. Кешенді проективті біртекті түрлер – параболалық типтегі Картан геометриясы үшін ықшам жазық модельдік кеңістіктер. Олар G-дің кез келген максималды ықшам кіші тобының астында гомогенді Риманн көпқырлылығы болып табылады және олар ықшам Лай топтарының коадъюнкт орбиталары болып табылады. Тудың көпқырлылықтары симметриялық кеңістіктер болуы мүмкін. Кешенді сандар үстінде сәйкес тудың көпқырлылықтары Гермит симметриялық кеңістігі болып табылады. Нақты сандар үстінде R кеңістігі нақты тудың көпқырлылығының синонимі болып табылады және сәйкес симметриялық кеңістіктер симметриялық R кеңістіктері деп аталады.

Үлгі: толық желек сорт

Сызықтық алгебраның негізгі нәтижелері бойынша, F өрісіндегі V нөлдік өлшемді векторлық кеңістіктегі кез келген екі толық жалауша геометриялық тұрғыдан бір-бірінен ешқандай айырмашылыққа ие емес. Яғни, жалпы сызықтық топ барлық толық жалаушалар жиынында транзитивті әрекет етеді. V үшін реттелген негізді орнатыңыз, оны Fn-мен сәйкестендіріңіз, оның жалпы сызықтық тобы n × n инверттік матрицалардың GL(n,F) тобы болып табылады. Бұл негізге байланысты стандартты жалауша – i-ші кіші кеңістік негіздің алғашқы i векторымен құрылатын жалауша. Осы негізге қатысты стандартты жалаушаның тұрақтандырғышы – Bn арқылы белгіленетін сингуляр емес төменгі үшбұрышты матрицалар тобы. Сондықтан толық жалауша түрін GL(n,F) / Bn біртекті кеңістігі ретінде жазуға болады, бұл оның F-ке қатысты n(n−1)/2 өлшемді екенін көрсетеді. Ескеріңіз, бірлік матрицаның еселіктері барлық жалаушаларға тривиальды түрде әрекет етеді, сондықтан анықтауышы біреуге тең матрицалардың SL(n,F) арнайы сызықтық тобына назар аударуға болады, бұл жартылай қарапайым алгебралық топ; анықтауышы біреуге тең төменгі үшбұрышты матрицалар жиынтығы – Борелдің кіші тобы. Егер F өрісі нақты немесе комплекс сандар болса, онда V-ге ішкі көбейтінді енгізуге болады, сондықтан таңдалған негіз ортонормальды болады. Кез келген толық жалауша осылайша ортогональды толықтырулар арқылы бір өлшемді кіші кеңістіктердің тікелей қосындысына бөлінеді. Осыдан келіп, комплекс сандар бойынша толық жалауша манифольді U(n) – бірлік топ және Tn – диагональдық бірлік матрицалардың n торы болатын біртекті кеңістік болып табылады. Шынайы сандар бойынша да ұқсас сипаттама бар, онда U(n) орнына ортогональды топ O(n), ал Tn орнына диагональдық ортогональды матрицалар (олардың диагональдық элементтері ±1) қолданылады.

Жартылай қарапайым топтарға жалпылау

Детерминанттың жоғарғы үшбұрышты матрицалары SL(n,F) тобының Борель кіші топтары болып табылады, сондықтан ішінара жалаулардың тұрақтандырғыштары параболалық кіші топтар болып табылады. Сонымен қатар, ішінара жалауды оны тұрақтандыратын параболалық кіші топ анықтайды. Сондықтан, жалпы алғанда, егер G жартылай қарапайым алгебралық немесе Ли тобы болса, онда G үшін (жалпыланған) жалауша кеңістігі G/P болып табылады, мұнда P – G тобының параболалық кіші тобы. Параболалық кіші топтар мен жалпыланған жалауша кеңістіктері арасындағы сәйкестік, оларды бір-бірінің тұрғысынан түсінуге мүмкіндік береді. "Жалауша кеңістігі" терминологиясын кеңейту орынды, өйткені G/P нүктелерін әлі де жалаушалар арқылы сипаттауға болады. G классикалық топ, мысалы, симплектикалық немесе ортогональды топ болған кезде, бұл әсіресе айқын көрінеді. Егер (V, ω) симплектикалық векторлық кеңістік болса, онда V-дегі ішінара жалауша, егер симплектикалық форма жалаушадағы тиісті кіші кеңістіктерде нөлге тең болса, изотропты болып табылады. Изотропты жалаушаның тұрақтандырғышы симплектикалық топтың Sp(V,ω) параболалық кіші тобы болып табылады. Ортогональды топтар үшін де ұқсас жағдай бар, бірақ бірнеше қиындықтар туындайды. Біріншіден, егер F алгебралық жабық емес болса, онда изотропты кіші кеңістіктер болмауы мүмкін: жалпы теория үшін бөлінген ортогональды топтарды қолдану қажет. Екіншіден, егер векторлық кеңістіктің өлшемі 2m-ге тең болса, онда m өлшемді изотропты кіші кеңістіктер екі түрлі болады ("өзіне сәйкес" және "өзіне сәйкес емес") және біртекті кеңістік алу үшін оларды ажырату қажет.

Ең ауыр орбиталар және проекциялық біртекті сорттар

Егер G жартылай қарапайым алгебралық топ (немесе Ли тобы) болса және V G-нің ең жоғары салмақты (шектелген өлшемді) бейнелеуі болса, онда ең жоғары салмақты кеңістік проективті кеңістіктегі P(V) нүктесі болып табылады, ал оның G әрекеті астындағы орбитасы проективті алгебралық сан алуандығы болып табылады. Бұл сан алуандық (жалпыланған) жалауша сан алуандығы болып табылады, және одан әрі, G үшін кез келген (жалпыланған) жалауша сан алуандығы осылай туындайды. Арман Борел бұл жалпы жартылай қарапайым алгебралық топ G-нің жалауша сан алуандықтарын сипаттайтынын көрсетті: олар G-нің толық біртекті кеңістіктері, немесе эквивалентті (осы контексте) проективті біртекті G сан алуандықтары болып табылады.