Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Васлуй – Румынияның шығысындағы қала, Батыс Молдавия тарихи аймағындағы Васлуй облысының орталығы. Қала бес ауылды әкімдік етеді: Бахнари, Бродок, Моара Грецилор, Редиу және Вишоара.
Vaslui , a city in eastern Romania, is the seat of Vaslui County, in the historical region of Western Moldavia. The city administers five villages: Bahnari, Brodoc, Moara Grecilor, Rediu, and Viișoara.
Тарих
Археологиялық зерттеулер Васлуй аумағының неолит дәуірінен бері қоныстанған екенін көрсетеді. 14 ғасырдан бастап, Васлуй провинциялық қала ретінде дамыды, ал келесі ғасырларда халық саны айтарлықтай өзгерді. Васлуй есімі алғаш рет 1375 жылғы поляк құжатында кездеседі, онда Кориаттың ұлы Юрий Кориатович туралы мәлімет бар. 1435 жылы Васлуй есімі Молдавия тағына князь Ильяштың отыруымен байланысты айтылған. 1439 және 1440 жылдары Молдавияға татарлар шапқанда қала толығымен өртеніп кетті. Васлуйдың маңыздылығы 15 ғасырда шарықтау шегіне жетті, ол Ұлы Стефанның билігінде (1457–1504) Молдавияның екінші дәрежелі астанасы болды, оның халқы көршілес Яссы қаласының халқына жақындады. 1475 жылы князь Стефан Васлуй аймағында Осман империясына қарсы ең ірі шайқасын жеңіп алды. Молдавия астанасы Сучавадан Яссыға көшірілгеннен және оңтүстік Барлад қаласы Оңтүстік Молдавияның әкімшілік орталығы болғаннан кейін, Васлуй келесі үш ғасыр бойы құлдырап, ақырында жергілікті қалашыққа (târg) айналды. Васлуй қаласында бұрын ірі еврей қауымдығы болған. 19 ғасырдың екінші жартысында Галициядан келген еврейлер жергілікті экономиканың дамуына жаңа серпін берді. 1899 жылы еврейлер халықтың 37% құрады, ал Васлуй Васлой хасидтік әулетінің отаны болды. Алайда, Холокостпен байланысты (Екінші дүниежүзілік соғыстағы Румыния және Румыниядағы Холокост) және Румынияның коммунистік кезеңінде Израильге эмиграциялау осы халықты азайтты. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Ұлы Стефан ескерткіші Кишиневтен Васлуйға көшірілді. 1944 жылдың 22 тамызында Васлуй, Яссы-Кишинев шабуылы барысында 2-ші Украина майданының совет әскерлерімен басып алынды. Васлуй халқы 1968 жылдан кейін тұрақты түрде өсті, осы жылы қала Васлуй округінің әкімшілік орталығы болып жарияланды, соның салдарынан коммунистік режим құрған өнеркәсіптерге тартылған көрші ауылдардан көшіп келді.
Archaeological surveys indicate that the territory of Vaslui was inhabited since the Neolithic. From the 14th century onwards, it developed as the provincial town of Vaslui, with a population that fluctuated considerably in the following centuries. The name of Vaslui appears first in a Polish document from 1375, referring to Koriat's son Yuri Koriatovich. The name Vaslui was also mentioned in 1435, in connection with the accession of Prince Iliaș to the Moldavian throne. The town was burned to the ground in 1439 and 1440 when Tatars invaded Moldavia. The peak of Vaslui's importance was in the 15th century, when it was a second rank capital of Moldavia, during the reign of Stephen the Great (r. 1457–1504) and its population approached that of the neighbouring Iași. In 1475, Prince Stephen won his greatest battle against the Ottoman Empire in the Vaslui area. Once the Moldavian capital was moved from Suceava to Iași and the southern town of Bârlad became an administrative center of southern Moldavia, Vaslui declined for the next three centuries to eventually become a local borough (târg). There once was a fairly large Jewish community in the city of Vaslui. Its arrival from Galicia during the second half of the 19th century gave a new impetus to local economic development. In 1899, Jews formed 37% of the population, and Vaslui was home to the Vasloi Hasidic dynasty. However, waves of pogroms, associated with the Holocaust (see Romania during World War II and Holocaust in Romania) as well as emigration to Israel during Romania's communist period decimated this population. During World War II, the Stephen the Great Monument was relocated from Chișinău to Vaslui. On 22 August 1944, Vaslui was captured by Soviet troops of the 2nd Ukrainian Front in the course of the Jassy–Kishinev Offensive. The population of Vaslui grew steadily again after 1968, when the town was proclaimed as the administrative center of Vaslui County, with immigration from the neighbouring countryside, attracted by the industries set up by the Communist regime.
Демография
Соңғы санақ мәліметтеріне сәйкес, 2021 жылдан бастап Васлуй қаласында 63 035 адам тұрды, бұл оны Румыниядағы 40-шы ең ірі қалаға айналдырды. Этникалық құрамы келесідей:
According to the last census, from 2021, there were 63,035 people living within the city of Vaslui, making it the 40th largest city in Romania. The ethnic makeup is as follows:
Romanians: 98.63%
Romani people: 1.19%
Lipovans: 0.06%
Other: 0.12%
1989 жылы коммунизм құлағаннан кейін төмен туылу деңгейі мен эмиграция салдарынан халық саны тағы да азайды. Халықтың көп бөлігі румын ұлтынан тұрады. Рома азшылығының өкілдері оңтүстік-батыстағы Редиу және Бродок аудандарында, қаланың оңтүстік-батыс бөлігінде (Траян көшесі маңындағы шағын аудандарда) және қаланың басқа да аймақтарында шоғырланған. 1960-70 жылдары коммунистер Кальдераш кастасына жататын көшпелі ромаларды қаланың солтүстік бөлігіне, румындардың арасына күштеп қоныстандырған. Үшінші этникалық топ – липовандықтар, олар қала орталығында Ескі Нанымдылар христиандық тармағының шіркеуіне ие.
The population decreased again after the downfall of Communism in 1989, due to low fertility rate, and emigration. The majority of the population is of Romanian ethnicity. Members of the Roma minority live compactly in the southwestern suburbs of Rediu and Brodoc, in the southwestern part of the main town (in the neighbourhoods around Traian Street) and also scattered in the rest of the locality. In the 1960s and '70s nomadic Roma belonging to the Kalderash caste were forcibly settled by the Communists in the northern part of the town, scattered among ethnic Romanians. The third ethnic group is that of the Lipovans, who have in the center of the town a church of their Old Believers Christian branch.
Аудандар
Васлуйдың бірнеше ауданы бар: 13 желтоқсан, Ана Ипатеску, Кастанилор, Копу, Делеа, Алеку Доничи, Георге Раковица, Грин Парк, Гура Бустей және Траян.
Vaslui has several neighborhoods: 13 Decembrie, Ana Ipătescu, Castanilor, Copou, Delea, Alecu Donici, Gheorghe Racoviță, Green Park, Gura Bustei and Traian.
Білім
Қалада он мектеп бар, I–VIII сыныптар, олар Иоан Куза, Димитрие Кантемир, Константин Парфене, Елена Куза, Штефан чел Маре, Михаи Эминеску, Константин Моташ, Александра Нечита, Василе Александри және Михаил Садовеану атымен аталады. Қалада сондай-ақ Михаил Когальницану, Эмиль Раковица, Ангел Ругина, Штефан Прокопиу және Иоан Минку атымен аталған алты жоғары мектеп, одан бөлек спорт жоғары мектебі де бар.
The city has ten schools, classes I – VIII, named after Ioan Cuza, Dimitrie Cantemir, Constantin Parfene, Elena Cuza, Ștefan cel Mare, Mihai Eminescu, Constantin Motaș, Alexandra Nechita, Vasile Alecsandri, Mihail Sadoveanu. The city also has six high schools, named after Mihail Kogălniceanu, Emil Racoviță, Anghel Rugină, Ștefan Procopiu and Ion Mincu, as well as a Sports High School.
Экономика
Негізгі өнеркәсіптер – тоқыма (киім және тоқыма бұйымдары) және тағамдық (наны-шөлмек, өсімдік майы, ет, сүт өнімдері). Сонымен қатар, бірнеше сауда орталықтары мен супермаркеттер бар.
The main industries are textiles (clothing and knitted wear) and food (baked goods, vegetable oil, meat, dairy). There are also a number of shopping centers and supermarkets.
Көлік
Гара Васлуй қаланың оңтүстігінде орналасқан. Бастапқыда Ангель Салигный жобалаған, ол 1886 жылы ашылды. Станция 2013 жылы жаңартылды. Қала ішінде қоғамдық көлік автобустар мен таксилер арқылы қамтамасыз етіледі. 1994 жылдың шілдесінде троллейбус желісі ашылды. Ол 2009 жылдың шілдесінде жабылып, 2016 жылдың тамызында қайта ашылды. Ұлттық RN жолы қала арқылы солтүстіктен оңтүстікке қарай өтеді (Яссы – Бэрлад). RN жолы батысқа қарай Бакауға, ал RN жолы солтүстік-батысқа қарай Пиатра-Неамцқа барады. Еуропалық E581 бағыты оңтүстік-шығыста жатыр.
The Gara Vaslui is located in the south of the city. Originally designed by Anghel Saligny, it opened in 1886. The station was renovated in 2013. In the city, public transport is provided by buses and taxis. In July 1994, a trolleybus line opened. It closed in July 2009, reopening in August 2016. The ro national road passes through the city in a north south direction (Iași Bârlad). The ro road heads west to Bacău, and the ro road goes north west to Piatra Neamț. European route E581 lies to the south east.
Спорт
Васлуйде 2014 жылға дейін I лигада ойнаған «Васлуй» футбол клубы және Liga Națională лигасында ойнайтын «Васлуй» гандбол клубы бар.
Vaslui is home to FC Vaslui football club which played in Liga I until 2014, and HC Vaslui handball club which are playing in Liga Națională.