Оуэн Чемберлен: Антипротонды ашқан физик ғалым

Кіріспе

Американдық физик Оуэн Чемберлен (10 шілде 1920 – 28 ақпан 2006) – антипротонды, яғни атомдық емес антибөлшектің ашылуы үшін Эмилио Сегремен бірге Нобель сыйлығының иегері болған американдық физик.

Өмірбаян

Калифорния штатының Сан-Франциско қаласында туған Чемберлен 1937 жылы Филадельфиядағы Germantown Friends мектебін бітірді. Ол Дартмут колледжінде физиканы оқыды, онда Theta Chi бауырластығының Alpha Theta бөлімінің мүшесі болды, сондай-ақ Берклидегі Калифорния университетінде білім алды. Чемберлен Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін оқуын жалғастырды және 1942 жылы Манхэттен жобасына қосылды, онда ол Берклиде және Нью-Мексико штатындағы Лос-Аламоста Сегремен бірге жұмыс істеді. 1943 жылы ол Беатрис Бэбет Копперге (1988 жылы қайтыс болды) үйленді, олардан төрт бала дүниеге келді. 1946 жылы, соғыстан кейін Чемберлен физик Энрико Фермидің жетекшілігімен Чикаго университетінде докторантурасын аяқтады. Ферми Чемберлен үшін маңызды кеңесші және ұстаз болды, оны теориялық физикадан тәжірибелік физикаға көшуге ынталандырды, ал Чемберлен осы салаға ерекше бейімділік танытты. Чемберлен 1949 жылы Чикаго университетінен докторлық диссертациясын қорғады. 1948 жылы тәжірибелік жұмысын аяқтағаннан кейін Чемберлен Берклиге оқытушы ретінде оралды. Ол жерде Сегре және басқа физиктермен бірге протон-протон шашырауын зерттеді. 1955 жылы Берклидегі Беватронмен жүргізілген протон шашырату эксперименттерінің нәтижесінде антипротон ашылды – протонға ұқсас, бірақ теріс зарядталған бөлшек. Чемберленнің кейінгі ғылыми-зерттеу жұмыстарына уақыт проекциялық камерасы (TPC) және Стэнфорд сызықтық үдеткіш орталығында (SLAC) жұмыс істеу кірді. Чемберлен бейбітшілік және әлеуметтік әділдік мәселелерінде белсенді түрде қатысты және Вьетнам соғысына қарсы күресті. Ол Сахаров, Орлов және Шчаранскийді қолдаған ғалымдар тобының мүшесі болды – бұрынғы Кеңес Одағының саяси нанымы үшін түрмеге қамалған үш физигі. 1980 жылдары ол ядролық қаруды тоқтату қозғалысын құруға көмектесті. 2003 жылы ол Гуманистік манифестке қол қойған 22 Нобель сыйлығының лауреаттарының бірі болды. Чемберленге 1985 жылы Паркинсон ауруы диагнозы қойылды және 1989 жылы оқытушылық қызметтен зейнетке шықты. Ол 2006 жылдың 28 ақпанында 85 жасында Берклиде аурудың асқынуынан қайтыс болды. Чемберлен Джейкоб М. Аппелдің Шервуд Андерсон сыйлығын жеңіп алған "Кейудің өлшемдері" атты әңгімесінде маңызды рөл атқарады.

Born in San Francisco, California, Chamberlain graduated from Germantown Friends School in Philadelphia in 1937. He studied physics at Dartmouth College, where he was a member of Alpha Theta chapter of Theta Chi fraternity, and at the University of California, Berkeley. He remained in school until the start of World War II, and joined the Manhattan Project in 1942, where he worked with Segrè, both at Berkeley and in Los Alamos, New Mexico. He married Beatrice Babette Copper (d. 1988) in 1943, with whom he had four children. In 1946, after the war, Chamberlain continued with his doctoral studies at the University of Chicago under physicist Enrico Fermi. Fermi acted as an important guide and mentor for Chamberlain, encouraging him to leave behind theoretical physics for experimental physics, for which Chamberlain had a particular aptitude. Chamberlain received his PhD from the University of Chicago in 1949. In 1948, having completed his experimental work, Chamberlain returned to Berkeley as a member of its faculty. There he, Segrè, and other physicists investigated proton proton scattering. In 1955, a series of proton scattering experiments at Berkeley's Bevatron led to the discovery of the anti proton, a particle like a proton but negatively charged. Chamberlain's later research work included the time projection chamber (TPC), and work at the Stanford Linear Accelerator Center (SLAC). Chamberlain was politically active on issues of peace and social justice, and outspoken against the Vietnam War. He was a member of Scientists for Sakharov, Orlov, and Shcharansky, three physicists of the former Soviet Union imprisoned for their political beliefs. In the 1980s, he helped found the nuclear freeze movement. In 2003 he was one of 22 Nobel Laureates who signed the Humanist Manifesto. Chamberlain was diagnosed with Parkinson's disease in 1985, and retired from teaching in 1989. He died of complications from the disease on February 28, 2006, in Berkeley at the age of 85. Chamberlain plays a central role in Jacob M. Appel's Sherwood Anderson Award winning short story, "Measures of Sorrow".