Томас Ховард, 5-ші Норфолк графы: Ақыл-есінен айырылған аристократтың тағдыры

Кіріспе

Англия дворяны (1627–1677)

Томас Говард, 5-ші Норфолк герцогы (9 наурыз 1627 – 13 желтоқсан 1677) – 1645 жылдан бастап ақыл-есінен айырылған деп танылған ағылшын дворяны. Генри Говардтың үлкен ұлы, Арундельдің 15-ші графы, Говард Англия азамат соғысының басында Утрехт университетінде оқу үшін Англиядан кетті. 1645 жылы әкесінің әкесін Падуада басып барғанда, миын зақымдаған қызбаға шалдықты. Ол ақыл-есінен айырылған деп жарияланып, Падуада қамалды, оның қажеттіліктерін дәрігер бақылады. Әкесі 1652 жылы қайтыс болғаннан кейін Арундел графы атағын алды. Англиядағы иеліктерін тиімді басқара алмағандықтан, оларды басқару оның келесі үлкен ағасы Генри Говардқа жүктелді, ол оның орнына әрекет етті. 1660 жылы Генри Лордтар палатасына Норфолк герцогы атағын қайтару туралы петиция ұсынды. Томас Говардтың, Норфолк герцогының 4-ші әулетінен тараған үлкен ұлы ретінде, 5-ші герцог атанды. Ол ешқашан Англияға оралмады, 1677 жылы қайтыс болғанға дейін Падуада ұсталды. Говардтың кіші әйелдері мен аралас туысы Уильям Говард, 1-ші Виконт Стаффорд, оның ақыл-есінен айырылуын бірнеше рет сұраққа салды. Генри Говардты Англияда оның өкілі ретінде пайда табу үшін Падуада қасақана ұстап отыр деген күдік туды. Парламент 1659 жылы Говардты қайта оралуға бұйырды, ал 1675 және 1677 жылдары оның әйелдерінен келген екі петиция да қабылданбады. Ол баласыз қайтыс болды; оның отбасы оның психикалық ауруын мұраға алатын мұрагері болмауы үшін оның ешқашан үйленбеуін қамтамасыз етті.

Ерте өмір және мұрагерлік

Томас Говард 1627 жылғы 9 наурызда Арундел үйінде дүниеге келді. Ол Генри Фредерик Говардтың, Малтраверс баронының, және Леди Элизабет Стюарттың, 3-ші Леннокс герцогы Эсме Стюарттың қызының үлкен ұлы болды. Говард, барлық бауырлары сияқты, бастапқыда Кембридж университетіндегі Сент-Джон колледжінде білім алды. 1641 жылы Англия азамат соғысы басталып, ол атасы Томас Говард, Арунделдің 14-ші графымен бірге елден кетіп қалды. Говард білімін Утрехт университетінде жалғастырды, ал атасы Антверпенде тұрды. Говардтың бауырларының бірі, Филип Говард та атасымен бірге Еуропа құрлығына барды. Филип Италияға саяхаттап, Доминикан орденіне қосылды және ақырында кардинал атанды. 1644 жылы Норфолк графы титулы берілген Говардтың атасы Англияға қайтып оралмады, ол 1646 жылғы 4 қазанда Падуадағы вилласында қайтыс болды. Говардтың әкесі де 1640 жылы Моубрей бароны атанды, графтыққа мұрагерлікпен ие болды, Арунделдің 15-ші графы болды. Говард өз кезегінде Малтраверс баронының құрметті титулын алды. Әкесі өмірінің соңына дейін 14-ші графтың өсиетімен келіспеді, ол көптеген кірістерді әйелі Алетея Говардқа, Арундел графесіне қалдырды, және оны күшін жоюға тырысты. Оның жеке меншіктері екі рет – 1646 және 1651 жылдары – тәркіленді. Қаржылық қиындықтар және Говардтың әкесі мен әжесі арасындағы шиеленіс 1652 жылғы 15 сәуірде оның қайтыс болуына дейін жалғасты. Говардтың әжесі мұрасын оның інісі, Уильям Говардқа, 1-ші Виконт Стаффордқа қалдыруды жөн көрді. Говард әлі де Еуропа құрлығында тұрып жатқан еді. Әкесінен кейін ол Арунделдің 16-шы графы болды, оған Арундел қамалы мен Арундел үйі, сондай-ақ атасының қарыздары да тиесілі болды. Оның әжесі 3 маусымда 1654 жылы қайтыс болды, оған Фурнивалл, Блэкмирдің Стрейндж және Талбот барондарын мұрагерлік етіп қалдырды.

Ақылынан адасу

1645 жылы Утрехттен Падуадағы отбасына сапарлаған Говард сонда қызбаға шалдығып, салдарынан миына зақым келді, осының нәтижесінде ол “өзгертілмейтін ақылсыздыққа” ұшырады, деп сипаттады өмірбаяншы Джон Мартин Робинсон. Сол кезде ақыл-есі дұрыс емес екеніне нақты диагноз қойылмаған, психикалық аурулар оның орнына зардап шеккен адамның өзінің істерін басқара алатынына қарай бағаланған. Сәби сияқты мінез-құлқы болған Говард “Құдайдың қалауымен” ақылдан адасқан деп танылды. Говард Падуадан ешқашан шықпады, оған ағылшын дәрігері Генри Ербери күтім жасады, ал оның үй шаруашылығын жергілікті итальяндық Карло Теобальди басқарды. 1652 жылы әкесінен мұраға алған құрметті атағын қонаққа келген сэр Джон Рересби былай деп сипаттады: Говард шетелде және ақылсыз болғандықтан, өзінің ағылшын иеліктерін басқара алмады. Бұл міндетті оның келесі үлкен ағасы Генри Говард өзіне алды. Бұл жағдай алғаш туғанда, Говард Падуада өз еркінен тыс ұсталып отыр, себебі Генри оның жоқтығында қалған ықпалды лауазымды пайдалана алады деген қауесет тарады. Оның ағасы Стаффорд солардың бірі болды, 1656 жылы Говардтың “Падуада қатыгез құлдықта ұсталып отырғанын” мәлімдеді. Лондондағы Венециялық резидент бұл талапты жоққа шығарып, былай деп хабарлады: Падуаның подстастасы Говардтың жағдайы туралы дипломатиялық емес пікір білдірді: Генри Говард Говардтың қаржысын және иеліктерін өмірінің соңына дейін басқарды, Говард үйленбегендіктен, олар оған мұра болады деп толық сенімді болды. Отбасы Говардты және оның жағдайын қадағалап, оның ақылсыздық кезінде үйленуге мүмкіндік бермеді, осылайша оның ауруы берілмейді деп сенді. Англиядағы Азамат соғысынан кейін Генри Говард Говардтың Альбери паркіне көшті. 1662 жылға қарай ол Говардтың қарыздарын өтеді және соңғы ғасырда едәуір азайған Норфолк графтығындағы Говардтар отбасының билігін қайта орнату үшін жұмыс істеді. Ол отбасы үшін пайдасыз жобалардың үстінде жұмыс істеді, соның ішінде Норвичтегі герцог сарайын қалпына келтіруді де қамтыды. Говардтың мүлігінің мұрагерлік сипаты Генриге отбасылық қаржының көп бөлігіне қол жеткізуге мүмкіндік бермеді, бұл оның туыстары мен бауырларын отбасылық қаржыны дұрыс басқармағаны және олардан ақша жасырғаны үшін айыптауына әкелді.

Having travelled from Utrecht to visit his family in Padua in 1645, Howard fell ill there with a fever that caused him brain damage, leaving him "to sink into irredeemable lunacy" according to the biographer John Martin Robinson. There was no specific diagnosis for lunacy at this time, and mental disorders were instead judged by whether the victim could still manage their own affairs. Howard, whose behaviour was similar to that of a toddler, was determined to be a lunatic "by visitation of God". Howard never left Padua, being cared for by Henry Yerbury, an English physician, and his household controlled by a local Italian, Carlo Theobaldi. The man who inherited his father's honours in 1652 was described by a visiting Sir John Reresby as showing:

Being both abroad and insane, Howard was unable to manage his English estates. This role was taken on by his next eldest brother, Henry Howard. When this situation first came about, rumours were spread that Howard was being kept against his will in Padua so that Henry could take advantage of the powerful position left in his absence. His uncle Stafford was one of these, claiming in 1656 that Howard was being "kept in cruel slavery in Padua". The Venetian Resident in London reported to refute this claim that: The Podestà of Padua reported less diplomatically that Howard was:

Henry managed Howard's finances and estates for the rest of his life, fully in the expectation that as Howard was unmarried he would eventually inherit them. The family monitored Howard and his condition, ensuring that he had no opportunity to marry whilst insane so that his malady could not be passed on. In the wake of the English Civil War Henry lived at Howard's Albury Park. By 1662 he had compounded Howard's debts and was working to restore the Howard family's power in Norfolk, which had waned considerably in the last century. He worked on vanity projects for the family, including the restoration of the Ducal palace in Norwich. The entailed nature of Howard's properties left Henry unable to access much of the family finances, leading him to bemoan them and his siblings to accuse him of mismanaging the family and withholding money from them.

Герцогтық және өлім

Говардтың әкесі «Жинаушы граф» деп аталды, себебі ол Говард әулетіне пэрлік атақ алуға қызығушылық танытқан. Оның басты мақсаты – 1646 жылы қайтыс болған кезде толыққан толыққанға дейін қалпына келтірілмеген Норфолк герцогтігінің мәртебесін қайта жаңарту еді. 1660 жылы Стюарттардың қайта орналасуы Англияға монархияны қайтарғанда, Генрих бұл іске қайта кірісіп, 30 тамызда Лордтар палатасына герцогтікті әулетіне қайтару туралы заң жобасын енгізді. Бұл жоба сәтті аяқталды және сол жылдың 29 желтоқсанында Корольдің бекітілуін алды. Петицияны қолдаған тоқсаннан астам пэрдің арасында жетісі – Говард әулетінің мүшелері болды. Говард, ең үлкен ұлы болғандықтан және есі дұрыс болмауына қарамастан, қайта жаңартылған герцогтықты 5-ші герцог ретінде алды, ол 1572 жылы мемлекетке қарсы қылмыс жасағаны үшін титулынан айырылған үлкен атасы Томас Говардтың (4-ші Норфолк герцогі) орнын басты. Аталған заң бір жылдан кейін, 29 желтоқсан күні, 1661 жылы жаңа заңмен нақтырақ айқындалды. 27 мамыр күні, 1675 жылы Говардтың інісі Филипп Папа Климент X-тің бұйрығымен кардинал болып тағайындалды. Римге қызметке бару жолында Говардтың Падуадағы вилласында тоқтады. Генрих оған хат арқылы, өзін дұрыс орнату үшін Йерберидің қорғауындағы «күміс ыдыстардың көптеген жиынтығын және өте құнды мүліктік заттарды» алуға рұқсат берді, содан кейін ол өзін Норфолк кардиналы деп атады. Өмірінің соңында Говардтың кіші інілері оның есі дұрыс болмағанын және Генрихтің ниетінің жаман екенін күдіктене бастады. Парламент 1659 жылы Говардқа Англияға оралуға бұйрық берген, ал 1674 және 1677 жылдары інілері оның елге оралуы үшін Төменгі палатаға петиция тапсырды. Төменгі палата бұл петицияларды қабылдамады, Рересби сияқты куәгерлердің сөзіне сенді және осындай маңызды, бірақ есі дұрыс емес адамды елге кіргізудің қандай салдарға әкелуі мүмкін екенінен қорқыды. 1674 жылы петицияға қарсы шыққандардың бірі – Говардтың туысы сэр Роберт Говард еді. Говардтың інісі Бернардтың петициясына жауап ретінде ол Говардты «қасіретті көрініс» деп сипаттап, оны Англияға қайтарудың «әулеті үшін белгілі бір дәрежеде ар-ұятты» боларын айтты. Говард 1677 жылдың 13 желтоқсанында Падуада қайтыс болды, бұл оның інісінен де ұзақ өмір сүрер деген алаңдаушылықты тоқтатты. Генрих, 1669 жылы Касл-Ризинг бароны, ал 1672 жылы Норвич графы және граф маршалы болып тағайындалған, оның орнын 6-шы Норфолк герцогі ретінде басты. Говардтың денесі қайтыс болғаннан кейін бір жыл өткен соң Англияға әкелінді және 1678 жылдың 11 желтоқсанында Арунделде жерленді.

Howard's grandfather had been nicknamed "The Collector Earl" partially for his interest in obtaining peerages for the Howard family. His ultimate goal was to reverse the attainder of the Dukedom of Norfolk, which had not been completed at the time of his death in 1646. When the Stuart Restoration returned the monarchy to England in 1660, Henry recommenced this endeavour and on 30 August introduced a Bill to the House of Lords to have the dukedom restored to his family. This was successful and received Royal Assent on 29 December the same year. Of the more than ninety peers who supported the petition, seven of them were members of the Howard family. Howard, as eldest son and despite his insanity, received the restored dukedom as 5th Duke, succeeding his great great grandfather Thomas Howard, 4th Duke of Norfolk, who had forfeited the title for treason in 1572. The Act was more precisely defined a year later in a new Act on 29 December 1661. On 27 May 1675 Howard's brother Philip was created a cardinal by Pope Clement X, and while travelling to Rome to take up service there he stopped at Howard's Padua villa. Henry allowed him via letter to take "a good store of silver plate, and some very good moveables" from the guardianship of Yerbury in order to establish himself properly, titling himself Cardinal of Norfolk. In his later life Howard's younger brothers became concerned that he was not insane and that Henry was acting in bad faith. Parliament had unsuccessfully ordered Howard to return to England in 1659, and in 1674 and 1677 the brothers petitioned the House of Commons for his return. The Commons denied these petitions, choosing to believe the testimony of visitors like Reresby and in fear of what allowing such an important but insane man into the country might result in. One of those who opposed the petition in 1674 was Sir Robert Howard, Howard's cousin. Responding to a petition from Howard's brother Bernard, in the Commons he described Howard as a "sad spectacle", and argued that returning him to England would be "in some measure ignominious to his family". Howard died at Padua on 13 December 1677, ending worries that he would surprisingly outlive his brother. Henry, who had been created Baron Howard of Castle Rising in 1669 and Earl of Norwich and Earl Marshal in 1672, succeeded him as 6th Duke of Norfolk. Howard's body was brought back to England a year after his death, being buried at Arundel on 11 December 1678.