Кіріспе

Америкалық саясаткер (1926–2019)

Джон Дэвид Дингелл-кіші (8 шілде 1926 - 7 ақпан 2019) – Мичиган штатының американдық саясаткері, 1955 жылдан 2015 жылға дейін АҚШ Өкілдер палатасының мүшесі болды. Демократиялық партияның мүшесі Дингелл Америка тарихындағы ең ұзақ қызмет еткен Конгресс мүшесі ретінде танылады. Колорадо штатының Колорадо-Спрингс қаласында туған Дингелл Джорджтаун университетінде оқып, 1949 жылы химия ғылымдары бойынша бакалавр, ал 1952 жылы құқық докторы дәрежесін алды. Дингелл өзінің Конгресс мансабын 1955 жылдың 13 желтоқсанында әкесі Джон Дингелл ағаның орнын басып, бастады. Ұзақ жылдар бойы Энергетика және сауда комитетінің мүшесі болған Дингелл 1981 жылдан 1995 жылға дейін және 2007 жылдан 2009 жылға дейін комитет төрағасы қызметін атқарды. 1995 жылдан 2015 жылға дейін Өкілдер палатасының ең тәжірибелі мүшесі болды. Дингелл «Медикер» заңы, 1965 жылғы Су сапасы туралы заң, 1972 жылғы Таза су туралы заң, 1973 жылғы Жойылып бара жатқан түрлер туралы заң, 1990 жылғы Таза ауа туралы заң және басқа да заңдардың қабылдануына зор үлес қосты, соның ішінде қолжетімді денсаулық сақтау туралы заңды да қабылдауға көмектесті. Ол сондай-ақ 1964 жылғы Азаматтық құқықтар туралы заңның қабылдануына да атсалысты. Дингелл Конгресте қызмет еткен соңғы екінші дүниежүзілік соғыс ардагерлерінің бірі болды; екіншісі – Техас штатының өкілі Ральф Холл. 2014 жылдың 24 ақпанында Дингелл Конгресте 31-ші мерзімге қайта сайлануға түспейтінін мәлімдеді. Оның әйелі Дебби Дингелл 2014 жылғы сайлауда оның орнын сәтті басып, жеңіске жетті. 2014 жылы президент Барак Обама Дингеллге «Еркіндік медалін» табыс етті. Дингелл 2015 жылдың 3 қаңтарында лауазымынан кетті.

Балалық шағы, білім алуы және алғашқы мансабы

Диңгелл 1926 жылғы 8 шілдеде Колорадо штатының Колорадо-Спрингс қаласында Грейс (туған есімі Биглер) және Джон Диңгелл ағаның (1894–1955) ұлы болып дүниеге келді. Оның әкесі поляк иммигранттарының ұлы, ал анасының швейцариялық және шотланд-ирландтық тегі болған. Диңгеллдер Колорадода Диңгелл ағаның туберкулезін емдеу үшін ізденіп келді. Диңгелл әулетінің тегі Дзигелевич есімді, ал Джон Диңгелл ағаның әкесі оны америкалық үлгіде өзгертіп, Диңгелл деп атады. Отбасы Мичиганға қайта оралды, ал 1932 жылы Диңгелл аға Мичиган штатының жаңа құрылған 15-ші сайлау округінің алғашқы өкілі болып сайланды. Вашингтон қаласында Джон Диңгелл кіші Джорджтаун дайындық мектебінде оқыды, содан кейін 1938 жылдан 1943 жылға дейін АҚШ Өкілдер палатасының паж қызметін атқарғандықтан «Хаус Пейдж» мектебінде білім алды. Ол Конгресс палатасында президент Франклин Д. Рузвельт Перл-Харборға шабуылдан кейін танымал сөз сөйлеген кезде болды. 1944 жылы, 18 жасқа толған Диңгелл АҚШ Армиясына қосылды. Ол екінші лейтенант шынжыр сатысына көтеріліп, 1945 жылдың қараша айында Жапонияға жоспарланған шабуылдың алғашқы толқынына қатысуға бұйрық алды. Конгрессмен президент Гарри С. Трумэннің соғысты аяқтау үшін атом бомбасын қолдану туралы шешімі өмірін сақтап қалғанын айтты. Диңгелл Вашингтондағы Джорджтаун университетінде оқып, 1949 жылы химия ғылымдары бойынша бакалавр, ал 1952 жылы заң докторы атағын алды. Ол жеке практикада заңгерлік қызметпен айналысты, АҚШ округтік сотының судьясы Теодор Левиннің ғылыми кеңесшісі, конгресс қызметкері, орман шаруашылығы инспекторы және 1955 жылға дейін Уэйн округі прокурорының көмекшісі болып жұмыс істеді.

Сайлаулар

1955 жылы Динглдің әкесі, Джон Дингл аға қайтыс болды. Демократ Дингл 1956 жылы толық мерзімге сайланды және 29 рет қайта сайланды, оның ішінде 1988 және 2006 жылдары республикалық қарсыласы болмады. Дингл тек екі рет 62%-дан аз дауыс алды. 1994 жылы Республикалық революция республикашыларды 1954 жылдан бері алғаш рет Өкілдер палатасында көпшілікке жеткізгенде, Дингл 59% дауыс алды. 2010 жылы республикашылар Өкілдер палатасын қайтадан бақылауға алғанда, Дингл 57% дауыс жинады. Ол және оның әкесі бірге Мичиганның оңтүстік-шығыс аймағын 80 жыл бойы өкілдік етті. Оның округі 1955 жылдан 1965 жылға дейін 15-ші округ ретінде саналды, содан кейін аудандарды қайта бөлу арқылы Дирборн негізіндегі 16-шы округке қосылды; сол жылығы алғашқы сайлауда ол 16-шы округтің бұрынғы өкілі Джон Лесинскиді жеңді. 2002 жылы аудандарды қайта бөлу Динглдің 16-шы округін Вашино округімен және батыс Уэйн округіндегі 13-ші округпен біріктірді, оны демократ өкіл Линн Риверс өкілдік етті, ол да Дингл алғашқы сайлауда жеңді. 109-шы Конгресс үшін 15-ші округке Уэйн округінің оңтүстік-батыс жағындағы Детройт, Вашино округінің Энн-Арбор және Ипсиланти аймақтары және Монро округінің барлық аумағы кірді. Көп жылдар бойы Дингл Детройттың батыс бөлігінің көп бөлігін өкілдік етті, бірақ Детройттың халқының азаюы және оның маңындағы қалалардың өсуі Детройттың барлық бөлігін Джон Кониерс сияқты демократ өкілдердің округтеріне итермеледі. Дингл әрқашан екі таңбалы көрсеткішпен қайта сайланды, бірақ 1970-жылдардан бері Детройттың батыс маңындағы консерватизмнің күшеюі 1990-жылдары бірнеше күрделі республикалық сынға алып келді. Дингл 2014 жылдың 24 ақпанында Конгресте 31-ші мерзімге қайта сайлануға түспейтінін жариялады.

Энергетика және сауда төрағасы

Көптен бері Энергетика және сауда комитетінің мүшесі болған Дингелл 1981 жылдан 1995 жылға дейін және 2007 жылдан 2009 жылға дейін комитетке төрағалық етті. Дингелл Конгресс атқарушы билікті бақылауға қатысты өзінің тәсілімен белгілі болды. Ол көптеген мемлекеттік қызметкерлерді комитет алдында куәлік беруге шақырып, оларды сағаттап сұраққа тартып тергеді. Комитеті алдында куәлік беретін барлық адамдынт ант беруін қатаң талап етті, осылайша олар шындықты айтпаса, жалған куәлік беру айыбына ұшырауы мүмкін еді. Ол және оның комитеті көптеген сыбайлас жемқорлық пен қаржының ысырапқа жұмсалу жағдайларын анықтады, мысалы Пентагондағы 600 долларлық унитаз орындықтарын пайдалану. Сондай-ақ, комитеттің жұмысы көптеген Қоршаған ортаны қорғау агенттігінің қызметкерлерінің отставкаға кетуіне және Азық-түлік және дәрі-дәрмек басқармасының көптеген қызметкерлерін түрмеге қамауға әкелген сот процесіне себеп болғанын мәлімдеді. 12 жыл бойы комитеттің жетекші демократ мүшесі болғаннан кейін, Дингелл 2007 жылы төрағалықты қайта иеленді. Newsweek журналының хабарлауынша, ол Джордж Буш әкімшілігінің портының қауіпсіздігін қамтамасыз ету, Medicare рецепт бойынша дәрі-дәрмек бағдарламасын және Дик Чейнидің энергетикалық жұмыс тобын тексеруді қалаған. Дингелл 2008 жылдың 20 қарашасындағы Демократиялық партияның отырысында Калифорниядан конгрессмен Генри Уаксманға 111-ші Конгресс төрағалығын жоғалтты. Уаксман Дингеллдің белгілі бір экологиялық заңнаманы кешіктіріп отырғанына наразылық білдірді, бұл көлік құралдарының шығарындылары бойынша стандарттарды қатаңдатуы мүмкін еді – бұл Дингеллдің округінде жұмыспен қамтудың маңызды көзі болып табылатын Үлкен үш автомобиль өндірушісіне зиян келтіруі мүмкін еді. Дингелл комитеттегі ұзақ жылғы қызметінің құрметіне «Емеритус төраға» атағымен марапатталды, ал оның суреті Палата коллекциясында сақталады.

Балтимор ісі

1980 жылдары Дингелл Тереза Иманиши Кари және Нобель сыйлығының иегері Дэвид Балтимордың ғылыми алаяқтық жасады деген күдік бойынша бірқатар конгресс тыңдауларын өткізді. Ұлттық денсаулық сақтау институттарының алаяқтық бөлімі, сол кездегі ғылыми тұтастық кеңсесі деп аталған, 1991 жылы Иманиши Кариді деректерді жалғандаумен айыптап, оны 10 жылға зерттеу гранттарын алудан шеттетуді ұсынды. Ол бұл шешімге шағымданды, ал Денсаулық сақтау және әлеуметтік қызмет департаментінің апелляциялық кеңесі Иманиши Кариге қарсы айыптауларды жойды және оған гранттар алуға рұқсат берді. Осы оқиғалар мен оларды қоршаған жағымсыз жариялылық Дэвид Балтиморды Рокфеллер университетінің президенті қызметінен кетуге итермеледі (Иманиши Кари ақталғаннан кейін ол Калифорния технология институтының президенті болды). Бұл жағдай туралы Дэниел Кевлстің 1998 жылғы «Балтимор ісі» кітабында, Хорас Фриланд Джадсонның 2004 жылғы «Ұлы сатқындық: ғылымдағы алаяқтық» кітабының бір бөлімінде және Серж Лангтың 1993 жылғы зерттемесінде, кейіннен жаңартылып, оның «Үйірме» кітабында қайта басылған.

Роберт Галлоның мәлімдемесі

1991 жылдан 1995 жылға дейін Динглдің қызметкерлері Роберт Галлоның Люк Монтанье берген үлгілерді пайдаланып, СПИД вирусын ашқанын жалған мәлімдегенін тергеді. Есепте Галло алаяқтық жасағаны және NIH оның Institut Pasteur француз тобының жұмысын ұрлап алғанын жасырғаны анықталды. Есепте мыналар айтылды: "ВИЧ-ті анықтау тестісінің нағыз авторы – (Пастер) ғалымдары. Одан да маңыздысы, CDC деректері және (Пастер) ғалымдарының бұрыннан жинаған мол деректері (Пастер) вирусының – (шамаланған LTCB вирусынан көп бұрын ашылған) СПИДтің себебі екенін көрсетті."

Галлоға қарсы басқа да айыптаулар қарастырылмады, ал Монтанье тобы вирусты бірінші болып оқшаулаған деп есептелсе де, Галлоның тобы осы вирустың СПИДтің себебі екенін бірінші болып дәлелдеген деп мойындалды.

Қоршаған орта

Динглл Конгресс жануарлар дүниесін қорғау тобының мүшесі болды. Дингэлл 1970 жылдары өзі көмектесіп жазған автокөліктердің отын тиімділігі стандарттарын міндетті түрде көтеруге қарсы болды. Оның орнына, ол парниктік газдар шығарындыларын және мұнай тұтынуын ескеретін реттеуші құрылымды құруға ниеттенгенін айтты. 1999 жылдың маусым айында Дингэлл Бас есептік палатаның есебінде жарылғыш бензол газының жоғары деңгейде өндірілуінің себебі бір уақытта жобалау мен құрылыс жүргізілгенімен байланысты екенін жариялады. Дингэлл жасаған мәлімдемеде: «АҚШ Энергетика министрлігі мен Вестингхаус компаниясының тиімсіз басқаруы салық төлеушілердің ақшасын ерекше және өкінішті түрде ысырап етуге әкелді. 500 миллион долларға қол жеткізгеніміз – 20 жылдық кешігу және мәселілі процесті жұмыс істеуге тағы 1 миллиард доллар тәуекел ету мүмкіндігі ғана» деді. 2007 жылдың шілдесінде Дингэлл парниктік газдар шығарындыларын азайту мақсатында көміртегін пайдалануға жаңа салық енгізуді жоспарлап отырғанын мәлімдеді. Бұл саясатқа кейбір тараптар сын айтты, себебі сауалнамалар көрсеткендей, сайлаушылар өзгерістер үшін төлеуге құштар болмауы мүмкін. Wall Street Journal газетінің редакторы бұл саясатты қолдаған көліктердің шығарындыларын азайту стандарттары парниктік газдар шығарындыларын айтарлықтай азайта алмайды деп мәлімдеді. Дингэлл өзінің соңғы дауыс берулерінің бірі ретінде 2014 жылдың 13 қарашасында Keystone XL құбыр желісіне қарсы дауыс берді.

Жеке сектормен байланыстар

Диңгелл автомобиль өнеркәсібімен тығыз байланысты болды, себебі ол Метро-Детройт аймағын өкілдік етті, онда «Женерал Моторс», «Крайслер» және «Форд Мотор Компани» сияқты үш ірі автокөлік өндірушісінің бас кеңселері орналасқан. Диңгелл компанияларды жанармай тиімділігін жақсартуға ынталандырды. 2008–2010 жылдар аралығындағы автомобиль өнеркәсібінің дағдарысы кезінде Диңгелл компанияларға көмек көрсетуді қолдады. 1989 жылдан 2006 жылға дейінгі сайлау кезеңінде аталған корпорациялардың делдалдары Диңгеллдің сайлау науқанына 600 000 доллардан астам қаржы жұмсады. Диңгелл 2005 жылы 1 миллион доллардан астам активтерге ие болды, оның ішінде «Женерал Моторс» акцияларын сатып алу опциялары мен үнемдеу акцияларын сатып алу бағдарламалары арқылы; оның әйелі Дебби Диңгелл, «Фишер Боди» компаниясының негізін қалаушы Фишер бауырларының бірінің ұрпағы, ал «Фишер Боди» «Женерал Моторс» құрамына кіретін бөлік. Ол Диңгеллге үйленгенге дейін осы корпорацияда лоббист ретінде жұмыс істеді, кейін әкімшілік қызметке ауысты.

Жеке өмір

Диңгелл бірінші некесінен төрт бала сүйді. Олар 1952 жылы үйленсе, 1972 жылы ажырасты. Диңгелдің ұлы Кристофер Д. Диңгел Мичиган штатының сенатында қызмет етті және Мичиганның үшінші округтік сотында судья болып жұмыс істеді. 1981 жылы Диңгел өзінен 27 жас кіші Дебора "Дебби" Инслиге үйленді. 2014 жылдың қараша айында Дебби Диңгел Мичиганның 12-ші сайлау округінен АҚШ өкілі болып күйеуінің орнын басу сайлауында жеңіске жетті. Ол 2015 жылдың қаңтар айында қызметке кірісті. Ол күйеуінен кейін бірден Конгресске сайланған алғашқы әйел болды. 2014 жылы Диңгелге жүрек ырғағында бұзылыс болғандықтан операция жасалды, ал келесі жылы оған кардиостимулятор орнатылды. 2017 жылы құлап, ауруханаға түсті. 2018 жылдың 17 қыркүйегінде Диңгел жүрек талмасына ұшырады және Детройт қаласындағы Генри Форд ауруханасына жатқызылды. Өмірінің соңғы жылдары Диңгел Twitter-дің белсенді пайдаланушысы болды, республикашылдарға, әсіресе Дональд Трампқа қарсы өткір және сатиралық жазбалары үшін 250 мыңнан астам жанкүйер жинады. Ол "Twitter деканы" деген лақап атын алды. 2018 жылы Диңгелге метастаз берген простата қатерлі ісігі анықталды. Ол емделуден бас тартып, паллиативтік күтімге жатты. Диңгел 2019 жылдың 7 ақпанында Мичиган штатының Дирборн қаласындағы үйінде қайтыс болды. Қайтыс болған күні Диңгел ел үшін арналған "соңғы сөздерін" талқылаған мақала жазды, ол мақала The Washington Post газетінде жарияланды.

Мұра

Дингл 2006 жылы Уэйн штаттық университетінен Уолтер П. Ройтер атындағы гуманитарлық сыйлықты алды. 2014 жылы президент Барак Обама Динглге Президенттік бостандық медалін табыс етті. Оның құрметіне аталған және 2019 жылдың 12 наурызында заңға қол қойылған Джон Д. Дингл кіші атындағы табиғатты қорғау, басқару және демалыс заңы Жер және суды қорғау қорын тұрақты түрде жаңартты және бірнеше жерді қорғау аймақтарын құрды.