Психосинтез: Адамның жандық әлеуетін зерттеу

Кіріспе

Психологиялық тәсіл

Психосинтез – психология саласының шекараларын, өзінің ішкі ерекшелігін анықтау арқылы кеңейтетін, «Жас» постулатына негізделген тәсіл. Ол әрбір адамды өмірлік мақсаты тұрғысынан бірегей деп есептейді және адамның әлеуетін зерттеуге баға береді. Психосинтездің интегративтік аясы Зигмунд Фрейдтің санасыздық теориясына сүйенеді және психологиялық күйзеліс, ішкі және қарым-қатынастағы қақтығыстарды қарастырады.

Даму

Психосинтезді итальяндық психиатр Роберто Ассагиоли жасады, ол Фрейд пен Блюлердің шәкірті болған. Ассагиоли «өзінің тікелей тәжірибесі, таза өзіне-жақсылықтың сезімі – шындық» деген пікірді айтты, бұл Ассагиоли теориясының орталық тұсы болды. Дегенмен, көптеген конференциялар мен жарияланымдарда бұл тақырып маңызды орын алды, ал 1960 жылдары Италия мен АҚШ-та психосинтез орталықтары құрылды. Психосинтез психологияның эмпирикалық негіздерінен ерекшеленді, себебі ол адамды жеке тұлға және жан ретінде зерттеді, бірақ Ассагиоли оның ғылыми екенін қатыстыра берді. Ол психоанализден тыс жаңа терапиялық әдістерді әзірледі. Оның теориясында бейсаналық маңызды рөл атқарса да, Ассагиоли рационалды, саналы терапиялық жұмыстармен тепе-теңдікті сақтауға тырысты. «Психосинтез» терминін алғаш рет Ассагиоли қолданған жоқ. Бұл терминді ең алғаш Джеймс Джексон Путнам өз электроконвульсивті терапиясының атауы ретінде пайдаланды. Сондай-ақ, бұл терминді С.Г. Юнг және А.Р. Ораж қолданды, олардың екеуі де Путнамға қарағанда Ассагиолидің қолдануымен көбірек келісімде болды. С.Г. Юнг өзінің мақсаттарын Зигмунд Фрейдтің мақсаттарымен салыстыра отырып: «Егер «психоанализ» болса, онда болашақ оқиғаларды да сол заңдар бойынша жасайтын «психосинтез» болуы керек» деп жазды. А.Р. Ораж, ықпалды «The New Age» журналының баспагері, бұл терминді де қолданды, бірақ оны дефиспен бөліп жазды (психо-синтез). Ораж психологияны зерттеуге арналған алғашқы топты құрды (оның құрамында кейін Карл Юнгпен оқыған Морис Николл да болды) және адамзатқа психоанализ емес, психо-синтез қажет деген қорытындыға келді. Бұл терминді Беццоли да қолданды. Алайда, Фрейд Юнгтың психосинтезге қатысты бағыт-бағдарлайтын элементтеріне қарсы болды және науқастың өзіндік синтезі үшін жақтас болды: «Біз оның эгосы деп аталатын үлкен бірлікті талдағанда, бұрын бөлініп, одан ұсталған барлық инстинктивті күштер оған сіңіріледі. Осылайша психосинтез аналитикалық емде біздің араласусыз, автоматты түрде және қажетсіздіксіз жүзеге асырылады».

Psychosynthesis was developed by Italian psychiatrist, Roberto Assagioli, who was a student of Freud and Bleuler. Assagioli asserted that "the direct experience of the self, of pure self awareness —is true. "—were central to Assagioli's theory. However, many conferences and publications had it as a central theme, and centres were formed in Italy and the United States in the 1960s. Psychosynthesis departed from the empirical foundations of psychology because it studied a person as a personality and a soul, but Assagioli continued to insist that it was scientific. He developed therapeutic methods beyond those in psychoanalysis. Although the unconscious is an important part of his theory, Assagioli was careful to maintain a balance with rational, conscious therapeutical work. Assagioli was not the first to use the term "psychosynthesis". The earliest use was by James Jackson Putnam, who used it as the name of his electroconvulsive therapy. The term was also used by C. G. Jung and A. R. Orage, who were both more aligned with Assagioli's use of the term than Putnam's use. C. G. Jung, in comparing his goals to those of Sigmund Freud, wrote, "If there is a 'psychoanalysis' there must also be a 'psychosynthesis which creates future events according to the same laws'." A. R. Orage, who was the publisher of the influential journal, The New Age, used the term as well, but hyphenated it (psycho synthesis). Orage formed an early psychology study group (which included Maurice Nicoll who later studied with Carl Jung) and concluded that what humanity needed was not psychoanalysis, but psycho synthesis. The term was also used by Bezzoli. Freud, however, was opposed to what he saw as the directive element in Jung's approach to psychosynthesis, and Freud argued for a spontaneous synthesis on the patient's part: "As we analyse the great unity which we call his ego fits into itself all the instinctual impulses which before had been split off and held apart from it. The psycho synthesis is thus achieved in analytic treatment without our intervention, automatically and inevitably."

Адамның үлгісі

Психосинтез теориясының ядросында Жұмыртқа схемасы тұр, ол адамның психикасын әртүрлі, бірақ өзара байланысты деңгейлерге бейнелейді.

Төменгі санасыз

Ассаджоли үшін «өзінің жеке психологиялық өткенін, басып тасталған кешендер, ұзақ уақыттан бері ұмытылған естеліктер, армандар мен қиялдар нысанында қамтитын төменгі санасыз» – сананың схемасының негізінде тұрды. Төменгі санасыз – адамның өміріндегі бастапқы жарақаттармен байланысты ұят, қорқыныш, ауырсыну, үмітсіздік және ашу-ыза сезімдері жиналған саласы. Төменгі санасыз туралы ойлаудың бір жолы – ол санадан үзіліп қалған тәжірибелік диапазонның белгілі бір бөлігі. Бұл жеке адамның жойылуы, өзін-өзі жою, болмау және жалпы адам тағдырының ауыр жақтарымен байланысты тәжірибелерді қамтиды. Осы тәжірибелер санадан тыс қалғанша, адам өмірінің қиын тұстарында өзіне немесе басқаларға көңіл жарыққысы келмейді. Алайда, «төменгі санасыз – біздің ең алғашқы бөлігімізді ғана көрсетеді. Ол жаман емес, жай ғана ертерек пайда болған». Расында, «төменгі» жақта көптеген тартымдылықтар мен зор өмірлік күш бар» және – Фрейдтің «ид» немесе Юнгтың «көлеңкесі» сияқты – саналы мақсат төменгі санасыздықпен «шығармашылық кернеуге қол жеткізу» болуы керек.

Ортаңғы беймәлім

Ортаңғы санасыз – адамның мазмұны санасыз болғанымен, қалыпты саналы қызметті үнемі қолдайтын секторы (сондықтан ол "Мен"-ге ең жақын деп бейнеленеді). Бұл – саналы назарсыз жұмыс істейтін дағдылар, мінез-құлық, сезімдер, көзқарас және қабілеттердің үлгілерін қалыптастыру қабілеті, осы арқылы саналы өмірдің инфрақұрылымын құрайды. Ортаңғы санасыздың функциясы адам дамуының барлық салаларында көрінеді: жүру мен сөйлеуді үйренуден бастап, тілдерді меңгеруге, кәсіп немесе мамандықты игеруге, әлеуметтік рөлдерді дамытуға дейін. Ассаджоли қазіргі заманғы нейробиологияны болжай отырып, тіпті "жаңа нейромиомускулярлық үлгілерді дамыту" туралы айтқан. Ой, сезім және мінез-құлықтың мұндай күрделі синтезі, ақырында санасыз түрде жұмыс істеуі тиіс білім мен қабілеттерге негізделген. Ассаджоли пікірінше, "ортаңғы немесе төменгі санасыздықпен жұмыс істеуді қамтитын адамның емделуі мен өсуі жеке психосинтез деп аталады".

Жоғары санасыз

Ассаджоли эстетикалық тәжірибе, шығармашылық шабыт және сананың жоғары деңгейлерін «жоғары санасыздық» деп атаған. Жоғары санасыз (немесе жоғары саналы) – «өздерін білдіруге ұмтылатын, бірақ біз көбінесе теріскейтін және басып тастайтын жоғары әлеуеттерімізді» білдіреді (Ассаджоли). Төменгі санасыздық сияқты, бұл аймақ анықтама бойынша санаға қол жетімді емес, сондықтан оның болуы осы деңгейден шыққан мазмұн санаға әсер ететін сәттер арқылы болжанады. Жоғары санасыздықпен байланыс Маслоудың «шыңы тәжірибелері» деп атаған сәттерде көрінеді, оларды сөзбен жеткізу қиын, өмірдің терең мағынасын сезінуге, терең сергектік пен тыныштыққа, өмірдің ерекшеліктеріндегі жалпылыққа немесе өзің мен космос арасындағы бірлікке мүмкіндік беретін тәжірибелер. Осы санасыз деңгейі – төменгі санасыздың «тереңдіктерін» биіктеткен жеке тұлғаның бір бөлігін білдіреді. Осы тәжірибелер ауқымы санадан тыс қалғанша – Десойль «көсемділікті басу» деп атағандай – адам өмірінің ең көсемді жақтарында өзіне немесе басқаларға деген эмпатиялық қабілеті шектеулі болады. Жоғары санасыздық – «автономдық кеңістік», онда біз жоғары интуиция мен шабыт аламыз: игі ниетті махаббат пен ерік, гуманитарлық әрекеттер, көркемдік және ғылыми шабыт, философиялық және рухани түсініктер, сондай-ақ өмірдегі мақсат пен мағынаға ұмтылыс. Оны Фрейдтің «жоғарғы жақ» деп қарастырылатын суперэгосымен салыстыруға болады, ол «адам табиғатының жоғары, моральдық, жеке тұлғалық емес жағы», «дін, мораль және әлеуметтік сезім – адамның жоғары жағындағы басты элементтер» болып табылады, ғылым мен өнерді екінші орынға қояды.

Кіші тұлғалық қасиеттер

Жеке бейсанаға негізделген субперсонализмдер психосинтездік ойлаудың орталық тірегін құрайды. Психосинтез бойынша, "терапия мен жеке даму үшін субперсонализмдерді пайдалануды шын мәнінде бастаған алғашқы адамдардың бірі Роберто Ассагиоли болды", және "субперсонализмдер сана бойында әр түрлі ұйымдастыру, күрделілік және жетілдіру деңгейлерінде" бар. Тану, қабылдау, үйлестіру, интеграция және синтезден тұратын бес сатылы процесс "Трансперсоналды Өзіндіктің ашылуына және оның адамның соңғы шындығы екенін, ал субперсонализмдер емес екенін түсінуге" алып келеді. Кейбір субперсонализмдер "жоғары сапалы архтиптердің төмендеген көріністерін имитациялауға тырысатын психологиялық мазмұн" ретінде қарастырылуы мүмкін. Ал басқалары интеграция процесіне қарсы тұрады, "тірі жүру қиын, ал ешқандай айырмаланбаған күйде болу әлдеқайда оңай және қауіпсіз" деп санайды.

"Мен"

"Мен" – бұл Өзіндік (Assagioli) тікелей "көрінісі" немесе "жобалануы" және адамның мәнді болмысы, ерекше, бірақ тәжірибе мазмұнынан бөлек емес. "Мен" сананың немесе артық білудің және ерік-жігердің екі функциясына ие, ал оның әрекет ету аймағы овалдық схемадағы "Мен" айналасындағы концентрлік шеңбермен бейнеленеді – Жеке Ерік. Психосинтез "біз ерік-жігерді төрт сатыда сезіне аламыз" дегенді ұсынады. Бірінші сатыны "еріксіздік" деп сипаттауға болады, және ол төменгі санасыздың басымдығымен байланысты болуы мүмкін. "Еркіктің келесі сатысы – "ерік бар екенін түсіну". Біз әлі де оны іске асыра алмаймыз деп ойлауымыз мүмкін, бірақ оның мүмкін екенін білеміз". "Еркігімізді дамытқаннан кейін, кем дегенде, белгілі бір деңгейде, біз келесі сатыға өтеміз, ол "ерікке ие болу" деп аталады, содан кейін "психосинтезде біз жеке тұлғадағы ерік-жігердің дамуының төртінші және соңғы сатысын "ерік болу" деп атаймыз, ол "Мен" немесе Өзіндікті трансперсоналық Өзінен энергиямен қамтамасыз етеді". "Мен" сана мен ерік-жігердің орталық аймағына орналастырылған, бұл "Мен" сана мен ерікке ие екенін көрсетеді. "Мен" психика-сома мазмұнын олардың санаға кіріп-шығуымен қабылдайды; мазмұндар келіп-кетеді, ал "Мен" әрбір тәжірибе пайда болғанда қалуы мүмкін. Бірақ "Мен" динамикалық та, қабылдағыш та: "Мен" санаға әсер ету қабілетіне ие, сананың мазмұнына қоса, сананы шоғырландыру (медитацияның көптеген түрлеріндегідей), кеңейту немесе қысқарту арқылы. "Мен" тәжірибе мазмұны мен құрылымынан ерекшеленетіндіктен, оны "өзіндік" емес, "өзіңдік емес" деп қарастыруға болады. Яғни, "Мен" ешқашан тәжірибе нысаны емес. "Мен" – эгоның ыдырап, қайта құрылуын, бос кеңістік пен толықтықты, толық оқшаулануды немесе ғарыштық бірлікті сезіне алатын, кез келген және барлық пайда болатын тәжірибелерге қатыса алатын тәжірибе иесі. "Мен" – ешқандай нақты тәжірибе емес, бірақ тәжірибе алушы, нысан емес, субъект, сондықтан оны сананың нысаны ретінде көруге немесе ұстап алуға болмайды. "Мен" туралы "өзіңдік емес" көзқарасы Ассагиолидің "Менді" Өзіндіктің көрінісі ретінде талқылауында көрінеді: "Көрініс өзінен-өзі бар болып көрінеді, бірақ шындығында автономды мәні жоқ. Басқаша айтқанда, бұл жаңа және ерекше жарық емес, оның жарқыраған көзінен жобаланған". Келесі бөлімде осы "жарқыраған көз" – Өзіндік сипатталады.

"I" is the direct "reflection" or "projection" of Self (Assagioli) and the essential being of the person, distinct but not separate from all contents of experience. "I" possesses the two functions of consciousness, or awareness, and will, whose field of operation is represented by the concentric circle around "I" in the oval diagram – Personal Will. Psychosynthesis suggests that "we can experience the will as having four stages. The first stage could be described as 'having no will, and might perhaps be linked with the hegemony of the lower unconscious. "The next stage of the will is understanding that 'will exists'. We might still feel that we cannot actually do it, but we know it is possible". "Once we have developed our will, at least to some degree, we pass to the next stage which is called 'having a will, and thereafter "in psychosynthesis we call the fourth and final stage of the evolution of the will in the individual 'being will – which then "relates to the 'I' or self draws energy from the transpersonal self". The "I" is placed at the center of the field of awareness and will in order to indicate that "I" is the one who has consciousness and will. It is "I" who is aware of the psyche soma contents as they pass in and out of awareness; the contents come and go, while "I" may remain present to each experience as it arises. But "I" is dynamic as well as receptive: "I" has the ability to affect awareness, in addition to the contents of awareness, by choosing to focus awareness (as in many types of meditation), expand it, or contract it. Since "I" is distinct from any and all contents and structures of experience, "I" can be thought of as not a "self" at all but as "noself". That is, "I" is never the object of experience. "I" is who can experience, for example, the ego disintegrating and reforming, who can encounter emptiness and fullness, who can experience utter isolation or cosmic unity, who can engage any and all arising experiences. "I" is not any particular experience but the experiencer, not object but subject, and thus cannot be seen or grasped as an object of consciousness. This "noself" view of "I" can be seen in Assagioli's discussion of "I" as a reflection of Self: "The reflection appears to be self existent but has, in reality, no autonomous substantiality. It is, in other words, not a new and different light but a projection of its luminous source". The next section describes this "luminous source", Self.

Әдістер

Психосинтез Ассагиолидің пікірінше, адамның толықтығына бағытталған және оның нақты қолданыстарынан бөлек тұрған жалпы көзқарас еді. Бұл тәсіл психосинтез аясында әртүрлі техникалар мен әдістерді пайдалануға мүмкіндік береді. "Диалог, гештальт-терапия, арманмен жұмыс, бейнелеу, нығайту және медитация – интеграцияның қуатты құралдары", бірақ "терапевттің көзқарасы мен қатысуы қолданылатын нақты әдістерден гөрі маңыздырақ". Құм ойын, сурет терапиясы, күнделік жазу, драма терапиясы және денемен жұмыс; когнитивтік-мінездік техникалар; объектілермен қарым-қатынас, жеке психология және отбасылық жүйелер тәсілдері жеке және топтық психотерапиядан бастап, медитация мен өзін-өзі қолдау топтарына дейін әртүрлі жағдайларда қолданылуы мүмкін. Психосинтез бүгінгі таңда қол жетімді әртүрлі тәсілдердің кең ауқымында бағдарлануға көмектесетін жалпы көзқарас ұсынады және оны терапия немесе өзін-өзі дамыту үшін қолдануға болады. Жақында екі психосинтез техникасы студенттердің жаңа ортаға бейімделу процесіне көмектесетіні анықталды. Біріншіден, өзін-өзі тану жаттығуы мәдени шокқа байланысты алаңдаушылықты жеңілдетті. Екіншіден, субперсоналдық модель студенттерге жаңа әлеуметтік үлгіні қабылдауға көмектесті. Тағы бір жақындағы зерттеуде субперсоналдық модель шығармашылықты дамытуға тиімді құрал екені көрсетілді, ол адамдарға санасыз шығармашылықтың әртүрлі деңгейлерімен байланысуға көмектеседі. Соңғы кезде психосинтездік психотерапия өзін атеист деп санаған адамдардың жеке және рухани өсуін жақсартады. Қолданылатын техникалардың негізгі жіктелуі мынадай тақырыптарды қамтиды: "Аналитикалық: кедергілерді анықтауға көмектесу және санадан тысқарыны зерттеуге мүмкіндік беру". Психосинтез "кедергілерді өсуге қадам ретінде пайдаланудың маңыздылығын" атап көрсетеді – "кедергілерге ризашылық білдіру – олар бізге көмектеседі". "Үстемелі: психологиялық сегіз функцияны тұрақты оң өзгерістерге қол жеткізу үшін біртіндеп жаңарту қажет". Психосинтез тәжірибелі мамандарға адам тәжірибесінің кең ауқымын мойындауға және растауға мүмкіндік береді: даму қиындықтары мен ерте жарақаттардың әсері; құмарлықтар, тәуелділіктер және күнделікті өмірдің гипнозымен күрес; өмірлік сұрақтармен, таңдаумен және жауапкершілікпен бетпе-бет келу; шығармашылықтың деңгейлері, ең жоғары жетістіктер және рухани тәжірибе; өмірде мағына мен бағытты іздеу. Адам өмірінің осы маңызды салаларының ешқайсысын екіншісіне тоғытудың қажеті жоқ, және олардың әрқайсысы толық картинада өз орнын таба алады. Бұл, қандай тәжірибе болмасын және өсудің қандай кезеңінен өтіп жатсаңыз да, адамның күрделілігі мен бірегейлігіне құрметпен қарау қажеттігін білдіреді – психосинтездің кез келген қолданылымының негізгі принципі.

Psychosynthesis was regarded by Assagioli as more of an orientation and a general approach to the whole human being, and as existing apart from any of its particular concrete applications. This approach allows for a wide variety of techniques and methods to be used within the psychosynthesis context. 'Dialogue, Gestalt techniques, dream work, guided imagery, affirmations, and meditation are all powerful tools for integration', but 'the attitude and presence of the guide are of far greater importance than the particular methods used'. Sand tray, art therapy, journaling, drama therapy, and body work; cognitive behavioral techniques; object relations, self psychology, and family systems approaches, may all be used in different contexts, from individual and group psychotherapy, to meditation and self help groups. Psychosynthesis offers an overall view which can help orient oneself within the vast array of different modalities available today, and be applied either for therapy or for self actualization. Recently, two psychosynthesis techniques were shown to help student sojourners in their acculturation process. First, the self identification exercise eased anxiety, an aspect of culture shock. Secondly, the subpersonality model aided students in their ability to integrate a new social identity. In another recent study, the subpersonality model was shown to be an effective intervention for aiding creative expression, helping people connect to different levels of their unconscious creativity. Most recently, psychosynthesis psychotherapy has proven to activate personal and spiritual growth in self identified atheists. One broad classification of the techniques used involves the following headings: ' Analytical: To help identify blocks and enable the exploration of the unconscious'. Psychosynthesis stresses 'the importance of using obstacles as steps to growth' – 'blessing the obstacle blocks are our helpers'.
' Mastery the eight psychological functions need to be gradually retrained to produce permanent positive change'. Psychosynthesis allows practitioners the recognition and validation of an extensive range of human experience: the vicissitudes of developmental difficulties and early trauma; the struggle with compulsions, addictions, and the trance of daily life; the confrontation with existential identity, choice, and responsibility; levels of creativity, peak performance, and spiritual experience; and the search for meaning and direction in life. None of these important spheres of human existence need be reduced to the other, and each can find its right place in the whole. This means that no matter what type of experience is engaged, and no matter what phase of growth is negotiated, the complexity and uniqueness of the person may be respected—a fundamental principle in any application of psychosynthesis.

Сын

1974 жылдың желтоқсан айындағы Psychology Today журналында Ассаджоли Сэм Кинмен сұхбаттасып, психосинтездің шектері туралы пікір білдіруді сұрады. Ол парадоксалды түрде былай деп жауап берді: "Психосинтездің шектелуі – оның шектері жоқ. Ол тым кең, тым жан-жақты. Оның әлсіздігі – тым көп нәрсені қабылдауы. Ол бір уақытта тым көп жақты көреді, бұл кемшілікке айналады". Психосинтез "әрқашан "ресми" терапия әлемінің шетінде болды" және "жақында ғана психоанализ және топтық талдау тұжырымдары мен әдістері психосинтез психотерапиясының оқыту мен практикасына енгізілді". Осының салдарынан, қозғалыс кейде тоңу және культқа айналу қаупіне ұшырады, сондықтан кейде "өзінің негізін қалаушының жоғары рухани философиясын бейнелеуден бастап, [одан] психосинтез – Бірыңғай Шындық екендігіне деген сенімге барынша беріліп, авторитарлыққа ұшырады". Тағы бір техникалық қауіп – трансперсоналдық мәселелерге ерте араласу жеке психосинтезбен жұмыс істеуге кедергі келтіруі мүмкін: мысалы, "сергектікке шақыру жалған әл-ауқат және қауіпсіздік сезімін тудыруы мүмкін". Мамантар "соңыраудан тыс байланысты күнделікті өмірмен толықтыра алмау оңай инфляцияға әкеледі" деп атап өтті және "рухани амбиция тұлғаның шектеулерін ескермейтін және түрлі психологиялық қиындықтарға соқтыратын "Икар комплексі" туралы айтты".

Шығармалық ұқсастықтар

Стивен Поттердің "Өміршеңдік психосинтез клиникасы", онда "психосинтезші диванда жайлы жатып алып, ал науқасқа аяқтап-басуға кеңес беріледі" деген сипаттама "параллель эволюцияның" нағыз мысалы сияқты көрінеді, себебі оның анық нысаналары – "өмір ойынының табиғи қарсыластары болып табылатын психоаналитиктер".