Томас Натталл: Америкадағы ботаник және зоолог өмірі мен саяхаттары

Кіріспе

Америкадағы ағылшын ботаник және зоолог (1786–1859)

Томас Натталл (5 қаңтар 1786 – 10 қыркүйек 1859) – 1808 жылдан 1841 жылға дейін Америкада тұрып, жұмыс істеген ағылшын ботаник және зоолог. Натталл Йоркширдің Батыс Ридингіндегі Сетлге жақын Лонг Престон ауылында дүниеге келді және Англияда бірнеше жыл баспагерлік шәкірт ретінде жұмыс істеді. АҚШ-қа барғаннан кейін көп ұзамай Филадельфияда профессор Бенджамин Смит Бартонмен танысты. Бартон оның табиғат тарихына деген қызығушылығын одан әрі дамытты.

Құрама Штаттардағы алғашқы зерттеулер

1810 жылы ол Ұлы көлдерге сапар шекті, ал 1811 жылы Джон Джейкоб Астордың тапсыруымен Уильям Прайс Хант басқарған Астор экспедициясымен Миссури өзені бойымен саяхаттады. Натталлға Ливерпуль ботаникалық бағы үшін өсімдіктер жинап жүрген ағылшын ботаник Джон Брэдбери де қосылды. Натталл мен Брэдбери Оңтүстік Дакотадағы Арикара тайпасымен сауда посттарының бірінде экспедициядан бөлініп, Рамзи Крукспен бірге өзен жоғары ағысына қарай жолын жалғастырды. Тамыз айында олар Арикара посттарына оралып, Сент-Луиске қайтып келе жатқан Мануэль Лизаның тобына қосылды. Льюис пен Кларк бұл жолмен бұрын саяхаттаған болса да, олардың көптеген үлгілері жоғалып кеткен. Сондықтан Натталл осы сапарда жинаған көптеген өсімдіктер ғылым үшін жаңа болды. Ұлыбритания мен Америка арасындағы соғыс жақындағандықтан ол Нью-Орлеан арқылы Лондонға қайтуға мәжбүр болды. Лондонға келген соң ол өзінің үлкен өсімдіктер коллекциясын ұйымдастырып, басқа ғалымдармен тәжірибесімен бөлісті.

1812 жылғы соғыстан кейін АҚШ-қа оралу; қызметтері мен негізгі жұмыстары (1815-1841)

1815 жылы ол Америкаға оралды және тағы біршама уақыт жинағаннан кейін «Солтүстік Америка өсімдіктерінің түрлері» (1818) еңбегін жариялады. 1817 жылы Натталл Америка философиялық қоғамының мүшесі болып сайланды. 1818-1820 жылдары ол Арканзас және Қызыл өзендер бойымен саяхаттап, Филадельфияға оралып, 1819 жылғы (1821 жылы жарияланған) Арканзас территориясына жасаған саяхаты туралы күнделігін шығарды. 1823 жылы Америка өнер және ғылым академиясының құрметті мүшесі болып сайланды. 1825 жылы Гарвард университетінің ботаникалық бағының кураторы болды. «Америка Құрама Штаттары мен Канаданың орнитологиясы туралы нұсқаулық» (1832 және 1834) атты еңбегін жариялады. 1834 жылы ол қызметінен кетіп, Натаниел Джарвис Уайт басқарған экспедициямен батысқа қайта аттанды, бұл жолы табиғатты зерттеуші Джон Кирк Таунсенд оған серік болды. Олар Канзас, Вайоминг және Юта арқылы өтіп, содан кейін Снейк өзенімен Колумбияға жетті. Желтоқсан айында Натталл Тынық мұхиты арқылы Гавай аралдарына жүзіп өтті. 1835 жылдың көктемінде ол қайтып келді және келесі жылы Тынық мұхитының солтүстік-батысында ботаникалық зерттеулермен айналысты, бұл аймақты Дэвид Дуглас бұрын зерттеген еді. Тынық мұхитының жағалауында Натталл 1836 жылдың мамырында Сан-Диегодан Бостонға бағыт алған «Alert» кемесі туралы естіді. Осы жерде ол Гарвардтағы бұрынғы студенті Ричард Генри Дана-младшиймен кездесті, ол шамамен Натталл экспедициясын бастаған кезде Бостоннан Калифорния жағалауына екі жылдық сапарға шыққан болатын. Дана өзінің «Мачтаға дейін екі жыл» (1840) атты естеліктерінде Сан-Диего жағажайында кең сабан шапанымен, теңізшінің жапырағы жамылғысымен, аяқтары жолақты шалбарына дейін оралған, тастар мен қабықтарды жинап жүрген ескі профессорын көріп таң қалғанын жазады. Натталл көптеген флора және фауна үлгілерімен бірге «Alert» кемесіне жолаушы ретінде алынды, оларды Бостонға каталогтау және ұрпақ үшін сақтау үшін әкелді. Дана профессордың көп уақытын кабинасында өткеніне қарамастан, кеме рулінде отырғанда «тыныш түні» Натталлмен ботаникалық зерттеулері туралы сөйлесуге мүмкіндік алды және кемедегі серіктерінің Натталлға «Ескі ғалым» деп атағанын естіп, қызығушылықпен қарады. Мүйіс бұрылысынан өткеннен кейін, Оңтүстік Атлант мұхитындағы көріністер Натталлдың кабинасынан шығуына себеп болды: Мүйіс бұрылысының ұшынан Isla de los Estados аралын көргеннен кейін Натталл «Alert» капитанына сол жерді зерттеуге баруға ниеттенгенін айтты; сондай-ақ, кеме жанында жүзіп жүрген дельфиндерді көруден де ләззат алды. 1836 жылдан 1841 жылға дейін Натталл Филадельфиядағы Табиғаттану ғылымдары академиясында жұмыс істеді. Осы кезеңде ол Аса Грей мен Джон Торри дайындаған Солтүстік Америка флорасына үлес қосты. Содан кейін ол көкесінің қазасына байланысты Англияға оралуға мәжбүр болды. Көкесінің өсиетіне сәйкес, мүлікті мұраға алу үшін Натталл жыл сайын тоғыз ай Англияда тұруға тиіс болды. Оның «Солтүстік Америкалық Сильва: Ф. А. Мишо сипаттамаған ағаштар» атты кітабы, Солтүстік Американың барлық ағаштарын қамтыған алғашқы еңбек, 1841 жылдың желтоқсан айында АҚШ-тан кеткенге дейін аяқталды.

In 1815, he returned to America and after spending some more time collecting published The Genera of North American Plants (1818). In 1817, Nuttall was elected a member of the American Philosophical Society. From 1818 to 1820, he travelled along the Arkansas and Red Rivers, returning to Philadelphia and publishing his Journal of Travels into the Arkansas Territory during the year 1819 (1821). He was elected an Associate Fellow of the American Academy of Arts and Sciences in 1823. In 1825, he became curator of the botanical gardens at Harvard University. He published his Manual of the Ornithology of the United States and of Canada (1832 and 1834). In 1834, he resigned his post and set off west again on an expedition led by Nathaniel Jarvis Wyeth, this time accompanied by the naturalist John Kirk Townsend. They travelled through Kansas, Wyoming, and Utah, and then down the Snake River to the Columbia. Nuttall then sailed across the Pacific Ocean to the Hawaiian Islands in December. He returned in the spring of 1835 and spent the next year botanizing in the Pacific Northwest, an area already covered by David Douglas. On the Pacific coast, Nuttall heard of the ship Alert leaving San Diego in May 1836, bound for Boston. It is here that he encounters Richard Henry Dana Jr., a former student of his at Harvard who had set sail from Boston on a two year voyage to the California coast at about the same time Nuttall had begun his expedition. Dana writes in his memoir, Two Years Before the Mast (1840), of his amazement at seeing his old professor "strolling about San Diego beach, in a sailor's pea jacket, with a wide straw hat, and barefooted, with his trousers rolled up to his knees, picking up stones and shells." Nuttall was taken on the Alert as a passenger along with many of his flora and fauna specimens, which he brought back to Boston to be cataloged and preserved for posterity. Dana writes that though the professor spent much of the voyage in his cabin, he had some occasions to speak with Nuttall about his botanizing while Dana was at the helm of the ship "on a calm night" and was amused to hear his fellow shipmates refer to Nuttall as "Old Curious" for all the curiosities he conveyed on board. Once around the Horn, some of the sights on the trip through the South Atlantic prompted Nuttall to emerge from his quarters: upon sighting Isla de los Estados off the tip of Cape Horn, Nuttall told the Captain of the Alert that he would have liked to explore that place; and Nuttall also enjoyed the sight of dolphins swimming near the ship. From 1836 until 1841, Nuttall worked at the Academy of Natural Sciences in Philadelphia. During this time he made contributions to the Flora of North America being prepared by Asa Gray and John Torrey. The death of his uncle then required Nuttall to return to England. By terms of his uncle's will, to inherit the property, Nuttall had to remain in England for nine months of each year. His North American Sylva: Trees not described by F. A. Michaux, which was the first book to include all the trees of North America, was finished just before he left the US in December 1841.

Кейін

1842 жылдан 1859 жылы қайтыс болғанға дейін Натталл Ланкашир графтығының Сент-Хеленс қаласындағы Натгров Холлде тұрды, ол 1810 жылы баспагер Жонас Натталл салған. Натталл жақын орналасқан Экклстон ауылындағы Христос шіркеуіне жерленген.

Таңдалған басылымдардың тізімі

Натталл, Т. 1817. Eriogonum туысы және Юссиеудің табиғи Polygonaceae тобы туралы байқаулар. 1-бөлім. Филадельфия Табиғи ғылымдар академиясының журналы 1(2), 24–31. (BHL сілтемесі)
Натталл, Т. 1817. Eriogonum туысы және Юссиеудің табиғи Polygonaceae тобы туралы байқаулар. 2-бөлім. Филадельфия Табиғи ғылымдар академиясының журналы 1(3), 33–37. (BHL сілтемесі)
Натталл, Т. 1817. Жақында Филадельфия маңындағы Делавэр өзенінің жағалауында жаңадан ашылған екі жаңа өсімдік туысы, сондай-ақ Tillaea және Limosella түрлері туралы есеп. Филадельфия Табиғи ғылымдар академиясының журналы 1(6), 111–123. (Оқылған: 1817 жылдың 16 қыркүйегі) (BHL сілтемесі)
Натталл, Т. 1817. Collinsia, жаңа өсімдік туысының сипаттамасы. Филадельфия Табиғи ғылымдар академиясының журналы 1(6), 189–192. (BHL сілтемесі)

Өзінің атымен аталған

Дүниежүзілік теңіз түрлерінің тізілімінде оның құрметіне "nuttallii" деген эпитетпен аталған 44 теңіз туысы мен түрі бар. Түрлі өсімдіктер мен құстар Натталлдың есімімен аталыпты, соның ішінде оның досы Уильям Гэмбелдің Дриобатес нутталли (Nuttall's woodpecker) деген құсын, ал Джон Джеймс Аудубонның сары мүңкілді қарғасы (Pica nuttalli) мен қарапайым флаеноптиль (Phalaenoptilus nuttallii) құстарын атаған. Ол сондай-ақ Тынық мұхитының шыршасы (Cornus nuttallii), Натталлдың дельфиниумы (Delphinium nuttallianum), Натталлдың емені (Quercus texana), мысық тырнағы (Mimosa nuttallii), Натталлдың құлпынай гүлі (Viola nuttallii), Натталлдың шұбаты (Atriplex nuttallii), Натталлдың сәулесіз алтын гүлі (Bigelowia nuttallii) және басқа да өсімдіктерде еске алынады. Массачусетс штатының Кембридж қаласындағы Натталл орнитологиялық клубы оның құрметіне аталған.