Кіріспе

1813–1875 жылдары өмір сүрген ағылшын жазушысы, Ұлыбританияның Жеке кеңесінің деканы. Ол Кембридж апостолдарының мүшесі және жануарлар құқығын ерте қорғаушылардың бірі болған.

Өмірбаян

Лондондық саудагер Томас Хелпстің кіші ұлы Артур Хелпс Оңтүстік Лондондағы Стрейтхем қаласында дүниеге келді. Ол Итон және Кембридждегі Тринити колледжінде білім алып, 1835 жылы математикалық трипоста отыз бірінші орынды иеленді. Замандастарының ең қабілеттілері оны жоғары дарынды адам деп таныды және кейінірек өмірінде өзінің есімін қалдыруға лайық деп есептеді. 1820 жылы әдебиет пен ой-қиялға ортақ қызығушылықпен біріккен жас жігіттердің әлеуметтік және әдеби мәселелерді талқылау үшін құрылған "Conversazione Society" қоғамының, көбінесе Кембридж елшілері деп аталатын қоғамның мүшесі ретінде ол Чарльз Буллер, Фредерик Морис, Ричард Ченевикс Тренч, Монктон Милнес, Артур Холлам және Альфред Теннисонмен байланыста болды. Университетті бітіргеннен кейін көп ұзамай Артур Хелпс Томас Спринг Райстың (кейін Лорд Монтейгл) жеке хатшысы, содан кейін Қазынашылық канцлері болды. Ол бұл лауазымды 1839 жылға дейін атқарып, содан кейін Ирландияның бас хатшысы Лорд Морпеттің (кейін Карлайл графы) жеке хатшысы ретінде Ирландияға барды. Осы арада (28 қазан 1836 ж.) Хелпс капитан Эдвард Фуллер мен Элизабет Бленнерхассеттің қызы Бесси Фуллерге үйленді. Бессидің анасының әкесі, Трали, Керри округіндегі ақсақал Джон Бленнерхассетт, Харман Бленнерхассеттің туысы болды. Ол 1807 жылға дейінгі қазғы канонерлік соғысқа қатысты түрлі талаптарды реттеу жөніндегі комиссарлардың бірі болды. Копенгагенді бомбалауға жауап ретінде Дания үкіметі британдық тауарларды қоймаларда және жүктермен сауда кемелерінде тәркіледі. Құрлықтағы тауарларды тәркілеу мәселесі көп ұзамай шешілсе де, кеме иелері 1861 жылға дейін британ үкіметінен өтемақы талап етуді жалғастырды. Алайда, Мельбурн үкіметінің құлауымен (1841 ж.) Хелпстің ресми қызметіге қатысуы шамамен жиырма жылға тоқтады. Ол Хэмпширдегі Бишопс Уолтемге жақын Вернон Хилл иелігін сатып алды, ал жеке табысы оған кітаптар мен пьесалар жазуға мүмкіндік берді, оларды ол аманюенциске диктанттады. Бірақ оның саяси достары оны ұмытқан жоқ. Ол керемет такт пен ақыл-парасатқа ие болды; оның ресми өмірге лайықтылығы күмәнсіз болды, ал 1860 жылы Лорд Гранвиллдің ұсынысы бойынша ол Тайна кеңесінің хатшысы болып тағайындалды. Бұл тағайындау оны Патшайыммен және ханзадамен жеке қарым-қатынасқа әкелді, екеуі де оған сенім мен құрметпен қарады. 1864 жылы Оксфорд университетінен DCL құрметті дәрежесін алды. 1862 жылы ол кірпіш және терракота өндіру үшін Бишопс Уолтхам Клей компаниясын құрды. Ол сонымен қатар кірпіш фабрикасын (және қаланы) Лондонның негізгі Саутгемптон желісімен байланыстыру үшін құрылған Бишопс Уолтхам теміржол компаниясымен де айналысты. Алайда, пайда аз болды және ол Стаффордшир керамикасымен бәсекелестікке тап болды. Сондай-ақ, ол 1864 жылдан бастап қаланы жарықпен қамтамасыз еткен кокс және газ зауыттарын қаржылады. Хелпс сондай-ақ 1866 жылғы банктік дағдарысқа ұшырады, ол Overend, Gurney and Company компаниясының банкроттығынан туындады. Ол ақшалай резервтерден гөрі ұзақ мерзімді теміржол акцияларына көп инвестиция салды. 1867 жылы кірпіш фабрикасы таратылды, ал Хелпс Вернон Хилл иелігін сатуға мәжбүр болды. Виктория патшайымы жеке іс-әрекетімен (ол 1862 жылы Принц Альберттің сөздерінің жинағын редакциялағандықтан) оған Кью-Гарденстегі сыйлық резиденциясын ұсынды. Ол өмірінің соңына дейін бас қақпаға жақын жердегі Шарлотта патшайымының коттеджінде тұрды. Ол 1871 жылы Бат орденінің серігі, ал келесі жылы Бат орденінің кавалер-командующийы болды. Ол 7 наурызда 1875 жылы плевриттен қайтыс болды.

Жануарлардың құқықтары

Хелпс ерте кезден жануарлар құқығын қорғаушы болған және жануарларға қатыгездік жасау туралы алаңдаушылық білдірген. Ол 1873 жылы «Жануарлар мен олардың иелері туралы әңгімелер» атты кітап жазды. Кітапта тіпті жәндіктерге де құқық берілгенімен ерекшеленеді. Эдвард Николсон 1879 жылы шыққан «Жануарлардың құқықтары» кітабын Хелпске арнады. Джон Стюарт Милл «Еркіндік туралы» еңбегінің екінші тарауында осы афоризмнің бірін келтіреді: «Шешімді пікірдің терең ұйқысы». Оның «Іскерлік арасында жазылған эсселер» атты еңбегі 1841 жылы, ал «Еңбектің талаптары, жұмыс берушінің жұмыс істеушіге қарызы» атты еңбегі 1844 жылы жарық көрді. 1843 жылы жарық көрген «Король Генрих II – тарихи драма» және «Кэтрин Дуглас – трагедия» атты екі пьесаның ерекше құндылығы жоқ. Оның осы шығармаларында да, «Олита құлы» (1858) пьесасында да драматург ретінде ерекше қабілетін көрсетпеді. Дегенмен, оның басқа көптеген кітаптарындағы диалогтарға жан беру үшін жеткілікті драматизмге ие болды. «Кеңестегі достар, оқулар мен баяндамалар сериясы» (1847–1859) еңбегінде Хелпс әлеуметтік және моральдық мәселелерді Милвертон, Элсмир және Дансфорд есімдерімен белгілі болған ойдан туған кейіпкерлер арасындағы диалогтар арқылы бейнеледі. Олар Хелпстің оқырмандары үшін, әрине, өзі үшін болғандай, шын адамдарға айналды. Бұл кітап өте танымал болды, және 1871 жылы жарық көрген «Соғыс және жалпы мәдениет туралы әңгімелерде» де осы тәсіл қолданылды. Таныс тілшілер, сондай-ақ басқалары, оның «Реалма» (1868) және оның кейінгі ең жақсы еңбектерінде, «Жануарлар мен олардың иелері туралы әңгімелер» (1873) кітабында да пайда болды. «Кеңестегі достар» атты алғашқы сериядағы құлдық туралы ұзақ эссе кейіннен 1848 және 1852 жылдары жарық көрген екі томдық еңбекке айналдырылды, ол «Жаңа әлемді жаулап алушылар және олардың құлдары» деп аталды. 1847 жылы Хелпс Мадридте осы тақырыпқа қатысты көптеген қолжазбаларды зерттеу үшін Испанияға барды. Бұл зерттеулердің нәтижесі оның «Жаңа әлемді жаулап алушылар» еңбегіне негізделген тарихи еңбекке енгізілді, ол «Америкадағы испан жаулап алуы және оның құлдық тарихымен және отаршылдық үкіметімен байланысы» (4 том, 1855, 1857–1861) деп аталды. Бірақ оның дәлдікке ұмтылуына қарамастан, кітаптың табысы оның ашық моральдық мақсатымен және ойшау сипатымен шектелді. «Лас Касас, үндістердің апостолы» (1868), «Колумбтың өмірі» (1869), «Пизарроның өмірі» (1869) және «Эрнандо Кортестің өмірі» (1871) еңбектерінен алынып, жеке басылып шыққанда сәтті болды. Жоғарыда аталған кітаптардан басқа, ол «Күнделікті өмірдегі ұйымдастыру, эссе» (1862), «Казимир Маремма» (1870), «Бревия, қысқа эсселер мен афоризмдер» (1871), «Үкімет туралы ойлар» (1872), «Томас Брассейдің өмірі мен еңбегі» (1872), «Ирас де Бирон» (1874), «Әлеуметтік қысым» (1875) кітаптарын жазды. Принц Альберт қайтыс болғаннан кейін, королева Виктория күйеуінің өмірі мен мінез-құлқы туралы бағалауды дайындау үшін Хелпске жүгінді. Принц-консорттың сөздері мен үндеулер жинағына (1862) кіріспеде Хелпс өз міндетін лайықты орындады. Кейінірек ол «Таулардағы өміріміз туралы күнделіктен үзінділер» (1868) кітабына алғы сөз жазып, оны редакциялады.