Кіріспе
Уильям Гэмбел (1823 жылғы маусым – 1849 жылғы 13 желтоқсан) – Филадельфия қаласынан шыққан американдық натуралист, орнитолог және ботаник. Жастығында ол белгілі натуралист Томас Натталлмен тығыз байланыста жұмыс істеді. Он сегіз жасында ол құрлықпен Калифорнияға сапар шегіп, Санта-Фе, Нью-Мексико және Калифорнияның бір бөлігіндегі үлгілерді жинаған тұңғыш ботаник атанды.
those of a similar name
William Gambel (June 1823 – December 13, 1849) was an American naturalist, ornithologist, and botanist from Philadelphia. As a young man he worked closely with the renowned naturalist Thomas Nuttall. At the age of eighteen he traveled overland to California, becoming the first botanist to collect specimens in Santa Fe, New Mexico and parts of California.
Өмірбаян
Гэмбел 1823 жылдың маусым айында Филадельфияда Уильям Гэмбл кіші ретінде дүниеге келді. Оның әкесі Уильям Гэмбл аға Солтүстік Ирландиядан көшіп келіп, 1812 жылғы соғыста қызмет еткен. Бірінші әйелі қайтыс болғаннан кейін Гэмбл аға Филадельфияға көшіп келді, онда 1822 жылдың тамызында Элизабет Гэмблге үйленді. Олардың үш баласы болды – Уильям және екі қызы. Гэмбл аға 1832 жылы пневмониядан қайтыс болды, ал Элизабет Гэмбл балаларды өзі тәрбиелеуге қалды. Уильям жақсы оқушы болды, мүмкін, мұғалім болған анасының ықпалынан болар. Белгісіз себептермен ол өзінің тегін Гэмбел деп те жаза бастады. 1838 жылы Гэмбел танымал натуралист Томас Натталлмен кездесті және олар тез арада дос болды. Натталл табиғат тарихының барлық саласында кең білімді болды, оның ықпалымен Гэмбел ботаника, минералогия және орнитологияға қызығушылық танытты. Келесі бірнеше жыл бойы Гэмбел Натталлдың шәкірті ретінде жұмыс істеді. 1838 жылдың соңында олар Каролина және Оңтүстік Аппалачи тауларына үлгі жинау сапарына бірге барды. Олар 1839 жылдың сәуір айында Филадельфияға оралды, содан кейін Нью-Джерсиге экскурсияға шығып, кембрийге дейінгі әк тас минералдарын зерттеді және жинады. 1839 жылдың қазан айында олар Филадельфияда Филадельфия Табиғи ғылымдар академиясының отырысына қатысты, онда Гэмбел музей коллекциясына Солтүстік Каролинадан алтын кесегін ұсынды. 1840 жылдың ақпан айында Гэмбел Натталлмен бірге Массачусетс штатының Кембридж қаласына барды, онда Натталл Лоуэлл институтында бірқатар лекциялар оқуға шақырылды. Олар сондай-ақ Мейн штатына бірнеше рет барып, минералдық үлгілерді жинады. 1840 жылдың тамызында олар Филадельфияға оралды. 1841 жылдың наурыз айында он сегіз жасында Гэмбел Калифорнияға Натталл үшін өсімдіктер мен басқа да үлгілерді жинау үшін өз бетімен жолға шықты. Ол 1834 жылы Натталл мен Джон Кирк Таунсендтің бағытынан оңтүстікке қарай сапар шешуді жоспарлады. Миссури штатының Индипенденс қаласына жеткенде ол саудагерлер тобына қосылып, Санта-Фе жолымен Санта-Феге қарай бет алды. Гэмбел маусым айында Санта-Феге жетіп, келесі бірнеше ай бойы өсімдіктер жинады. Сентябрь айында Гэмбел Калифорнияға бара жатқан топқа қосылып, олармен бірге Ескі испан жолымен жүріп, 1841 жылдың қараша айының басында Мексиканың Альта-Калифорниясына келді, ол шығыстан Калифорнияға құрлық арқылы кірген алғашқы ботаник болды. Гэмбел келесі жылы Лос-Анджелестен Монтерейге дейінгі жағалау бойында үлгілер жинады. 1842 жылдың ақпан айында ол Калифорния жағалауындағы Санта-Каталина аралында үлгі жинаған алғашқы ботаник болды. Өсімдіктерден басқа, Гэмбел құстардың үлгілерін жинап, оларды мекендеген жерлерінде бақылады. Кейіннен ол өзінің байқауларын «Жоғарғы Калифорнияда байқалған құстар туралы ескертулер, жаңа түрлердің сипаттамаларымен» (1847/1849) деген еңбегінде жариялады. Ол жинаған жаңа құс түрлеріне Гэмбелдің бөденесі (Callipepla gambelii), таулық бөденесі (Parus gambeli) және Натталлдың тоқылдағы (Picoides nuttallii) кірді. Жаздың ортасында Гэмбелдің ақшасы бітіп, Томас ап Кэйтсби Джонс басқаратын АҚШ Әскери-теңіз күштерінің кемесінде кеңсе қызметкері болып жұмыс істеді. Келесі үш жыл бойы Гэмбел бірнеше әскери кемелерде қызмет етті, Мексика, Гавай аралдары, Таити, Маркиза аралдары, Перу және Чилиге барды. Анасына жазған хатында Гэмбел «дүние жүзін екі рет айналып шыққанын» айтты. 1845 жылдың наурыз айында оның кемесі Чилиден шығып, Хорн мүйісі арқылы Шығыс жағалауға қарай жүзіп кетті. Гэмбел 1845 жылдың шілдесіне Филадельфияға оралды. Гэмбел Калифорнияда болған кезде Натталл Англияға оралып, өмірінің соңына дейін сонда тұрды. Филадельфияда Гэмбел өзінің кейбір зоологиялық зерттеулерін жариялады және көптеген ботаникалық үлгілерін Натталлға жариялау үшін жіберді. 1845 жылы Гэмбел Пенсильвания университетінің медицина мектебіне түсіп, 1848 жылдың наурыз айында медицина дәрежесін алды. Ол қазан айында балалық шақтағы сүйіктісі Кэтрин Таусонға үйленді. Сондай-ақ ол қысқа уақыт бойы Табиғи ғылымдар академиясының хатшысы болып қызмет етті. Бірақ Гэмбел Филадельфияда дәрігерлік практика құруда қиындықтарға тап болды. Калифорния алтын іздеудің арқасында өркендеп, жаңа дәрігерге мүмкіндік берді. Ол өзінің медициналық кітаптары мен жабдықтарын теңіз арқылы жіберіп, әйеліне де өзімен бірге жүруге жағдай жасады. 1849 жылдың 5 сәуірінде Гэмбел және танысы Исаак Вистар Калифорнияға қиын сапарға шықты. Миссури штатының Индипенденс қаласында олар Вистар басқаратын үлкен топ құрып...