Кіріспе
Шотландиядағы Сыртқы Гебридтер аралы Эрискей (Èirisgeigh), ескі норвеж тілінен "Эрик аралы" деген мағынаны білдіреді. 2011 жылғы халық санауы бойынша, Солтүстік Шотландиядағы Сыртқы Гебридтер аралдарында 143 адам тұрады. "Moch sa mhadainn 's mi dùsgadh
'S mòr mo shunnd 's mo cheòl gàire
On a chuala mi 'm Prionnsa
Thighinn do dhùthaich Chlann Raghnaill." – деп келетін өлеңнің Хамиш Хендерсон жасаған ағылшын тіліндегі аудармасы: "Таңертең оянғанда, қуанышым шексіз, себебі [Принц] Кланраналд еліне келе жатыр екенін естідім".
Eriskay (Èirisgeigh), from the Old Norse for "Eric's Isle", is an island and community council area of the Outer Hebrides in northern Scotland with a population of 143, as of the 2011 census. "Moch sa mhadainn 's mi dùsgadh
'S mòr mo shunnd 's mo cheòl gàire
On a chuala mi 'm Prionnsa
Thighinn do dhùthaich Chlann Raghnaill." An English translation by Hamish Henderson reads,
"Early in the morning as I wakened,
great [is] my joy,
for I hear that [the Prince] comes
to the land of Clanranald."
Биік таулы жерлер мен олардың мұрасы
Нейпир комиссиясының куәлігінде жергілікті тұрғын Джон Маккаскиллдің айтуынша, Эрискей аралында 1830 және 1840 жылдары үш отбасы мен 30 адамнан кем адам тұрған. Бірақ, Таулы жерлерді тазартудың келесі кезеңдерінде олардың саны күрт артты. Эрискейді «егістікке жарамсыз» деп есептеген поместье факторлары, полковник Джон Гордонға тиесілі Барра бұғазы мен Оңтүстік Сыртқы Гебридтердегі көптеген басқа аралдардан қуылған тұрғындарды орналастыру үшін оны полигон ретінде пайдаланды. Дегенмен, Эрискейге жаңадан келгендердің көп бөлігі Шотландияда бұрын тыйым салынған католик шіркеуінің мүшелері болды және олардың тамырлары Оңтүстік Уистке дейін жетеді. Соған қарамастан, 1829 жылы католиктердің эмансипациясынан кейін ондаған жылдар бойы Эрискейде тұрақты католик священнигі болған жоқ, ал арал халқына көбінесе Оңтүстік Уисттегі Далибургтегі Әулие Петр католик шіркеуінің священниктері қызмет көрсетті. Ондай священниктер Оңтүстік жағалаудағы «Священниктер шоқысы» (The Priests' Point) жеріне түсіп, от жағып, Эрискей балықшыларын Барра бұғазынан келіп, оларды алып өтуге шақыратын. Роджер Хатчинсонның сөзіне сәйкес, алғашқы Әулие Михаил католик шіркеуі 1852 жылы «Оңтүстік Уист пен басқа жерлерден жүздеген қуылған адамдар келгеннен кейін көп ұзамай» салынды. Бұл бастапқыда сабанмен жабылған, кейін тостаған темірмен ауыстырылған, бір қабатты тіктөртбұрышты үлкен тас үй болды. Қазіргі Әулие Михаил католик шіркеуі Эрискейдегі басқа ауылға қарап тұрған Cnoc nan Sgrath төбесінде орналасқан. Ол жергілікті халықтың басшылығымен, Бард әке Аллан Макдональдтың (Maighstir Ailein) жетекшілігімен тас пен қолмен жасалған цементтен салынды. 1903 жылдың 7 мамырында епископ Джордж Смит қазіргі шіркеуді киелегеннен бері 1852 жылғы тас шіркеудің орны Барра бұғазына қарап тұрған Фатима анамыздың мүсіні орнатылған Мариандық қасиетті орынмен белгіленді. Әке Аллан Макдональдтың ұзақ жылдар бойы Эрискейде тұрғандығы, қайтыс болғандығы және жерленгендігі осы аралды христиан поэзиясы мен шотландтық гэль әдебиеті үшін де маңызды етеді. Өзінің танымал ән-өлеңі «Eilein na h Òige» («Жастар аралы») арқылы Макдональд Эрискейдің сұлулығын, оның жануарлар дүниесін және оның халқының келт мифологиясының фениандық циклынан әңгімелер айтуға құштарлығын мақтайды. Ол сондай-ақ Әулие Колумба, Иан Мюидеартак (Кланраналд басшысы) және Принц Чарльз Эдвард Стюарттың Эрискейге келген сапарлары туралы айтқан. Әке Макдональд Таулы жерлерді тазартуды айыптады, бірақ шаруаларға ағылшын-шотланд жер иелеріне қарсы кеңейтілген құқықтар берілгеніне қуанды.
20 ғасыр
Эрискей: Алыстағы өмірлер поэмасы, 1934 жылы маңызды неміс деректі фильмдерін түсірген Вернер Кислингтің аралда түсірген 15 минут 40 секундтық үнсіз, қара-ақ фильмі. Фильмге кіріспе қосылып, шотланд халқының дәстүрлі музыкасы, әндері, шотланд гаэль тіліндегі әңгімелерден тұратын дыбыс жолы жазылды. Кислингтің фильмі 1935 жылғы 30 сәуірде Уэльс принці, Тек королевасы Мэри, Ұлыбритания премьер-министрі Рамзи Макдональд, Маклеод руының басшысы Маклеод және Лохиел руының басшысы Камеронның қатысуымен Лондон резиденциясында өткен «Гебрид кешінің» орталық бөлігі болды. Жиналған қаражат Эрискейдегі алғашқы маңызды жолдың салынуына жұмсалды, ол солтүстіктегі На Ханн портынан оңтүстіктегі Акаирсейд портына дейін созылды. Жолдар көптен бері жаңартылған, бірақ кинорежиссердің құрметіне «Кислинг көшесі» (Rathad Kissling) деп аталған ескі жолдың бір бөлігі Акаирсейдке жақын жерде сақталған. На Ханндағы «Политик» лаундж-бары 1941 жылы аралдың жағалауында құлаған «СС Политик» кемесінің құрметіне аталған. Оқиға арал тұрғындарына кедендік баждар мен соғыс уақытындағы нормалауға қарамастан, көп мөлшерде тегін виски ұсынды және кейіннен Комптон Маккензидің 1947 жылғы «Вискиге тойым!» комедиялық романына және 1949 жылғы фильмге шабыт берді. 1930, 1940 және 1950 жылдары аралдың мектеп мұғалімі Дональд Макдональд және Калум Маклеан, Гебрид мифологиясы мен фольклоры, сондай-ақ жергілікті тарих туралы әңгімелерді Эрискей ауыз әдебиетінен жазып алып, оларды профессор Семус О Дулирга мен Ирландия фольклор комиссиясының тапсырысымен аудиоархивке енгізді. Жазбалар қазірде цифрлық форматқа аударылып, Tobar an Dualchais – Kist o Riches веб-сайты арқылы онлайн қолжетімді. Принц Чарльз бен Принцесса Диана 1985 жылғы шілдеде Батыс аралдарға сапар жасаған кезде Эрискейге барды.
21 ғасыр
Ұзаққа созылған науқаннан кейін жергілікті тұрғындар 2006 жылдың 30 қарашасында аралды қоғамдық сатып алу арқылы өз бақылауына алды. Бұрынғы жер иелері, спорттық синдикат, Бенбекула, Оңтүстік Уист және Эрискейді қоса алғандағы, жылжымайтын мүлікті 4,5 миллион фунт стерлингке Stòras Uibhist деп аталатын, жерді сатып алу және оны мәңгілікке басқару үшін құрылған қауымдастыққа тиесілі ұйымға сатты. Comann Eachdraidh Eirisgeidh ("Эрискей тарихи қоғамы") 2010 жылы құрылды және 2021 жылғы мәліметтерге сәйкес, 2013 жылдан бері жабық тұрған аралдың мектеп ғимаратын сатып алып, оны жергілікті тарих және мұра мұражайына айналдырды. Әкесі Аллан Макдональдтың құрметіне, Қоғам "Maighstir Ailein's Poetry Trail" атты жаяу жолын да құрды, онда ерекше көрікті жерлер дін қызметкері-ақынның әйгілі поэмасы, Eilein na h Òige ("Жастық аралы") шығармаларының екі тілде ламинатталған нұсқаларымен бірге орналасқан.
Көлік
Эрискейді бірнеше тау жолдары мен бағыттар кесіп өтеді, аралда тек бір ғана автокөлік жолы бар. Сол жолдың алғашқы бөлігі 1935 жылы Вернер Киссилингтің фильмінің Лондондағы тұңғыш көрсетілімінен түскен қаражат есебінен салынған. Аралда Оңтүстік Уист, Бенбекула және Солтүстік Уист аралдары арқылы Эрискей Слипвей мен Бернерей арасындағы «Спийн Маршрутының» бөлігі болып табылатын тұрақты автобус қызметі бар. Қызметтерді DA Travel ұсынады, қаржыландыру Comhairle nan Eilean Siar есебінен жүзеге асырылады. 2009 жылы Акарсайд Мхордың тамаша табиғи портындағы бұрынғы қарапайым кемежайлар кеңейтіліп, жаңғыртылды, сондай-ақ көлік құралдарының кіруі жақсартылды. Кейбір шағын балық аулау кемелері, кем дегенде жағдайлар қолайлы болғанда, Хаунд (викинг тілінде «порт» деген мағынаны білдіреді) шығанағын пайдалана береді, бірақ іс жүзінде ол портты құруға жеткілікті қорғаныс емес. Акарсайд Мхорға келіп тұратын яхталар да тоқтау жасайды.
Көшіп кету
Көптеген Эрискей отбасылары соңғы жылдары жұмыс іздеу үшін аралды тастап кетуге мәжбүр болды, ал кейбір тарихи арал отбасыларының аралда қалған ұрпақтары аз немесе жоқ. Мұндай отбасылардың мысалы – Кислинг фильмі түсірілген кезде аралда белгілі болған МакИннестер, бірақ қазір аралда тұратын және қолөнермен, моллюскалар аулаумен, құрылыс жұмыстарымен айналысып, сондай-ақ қоғамдық өмірге үлес қосатын ұзын отбасының тек төрт мүшесі бар. Материкке көшіп кеткендердің көпшілігі жастар, себебі, басқа шалғай ауылдық аймақтар сияқты, жұмыс мүмкіндіктері шектеулі және жоғары білім алуға қол жеткізу қиын. 2011 жылғы халық санауы бойынша аралда 143 адам тұрды. Осы кезеңде Шотландия аралдарының халқы жалпы алғанда 4%-ға өсіп, 103 702 адамға жетті.
Туризм
2010 жылға дейін қонақүйлер болған жоқ, екі-үш жатақхана және соңғы кездерге дейін аз ғана өздігінен тамақтандыруға арналған коттедждер немесе үйлер болды. 2001 жылы Оңтүстік Уистке дейінгі бұғаздың құрылысы аяқталып, Барраға көлік паромдары іске қосылғаннан бері бірнеше мүліктер кәсіби түрде жөнделді немесе демалыс үшін жабдықталған үйлер ретінде салынды. Коиллег а' Фрионсадан Руда Банға дейінгі махир және жағажайлар автокөліктерде саяхаттайтын туристердің арасында күннен-күнге танымал болып келеді. Арал 1972 жылы құрылған Comann Each nan Eilean – Эрискей понилер қоғамы мүшелеріне тиесілі және күтім көрсететін Эрискей понилерінің отаны. Понилер шаруалық ережелерімен байланысқан және көктемде жайылымдық жерлерге шығарылып, қыс айларында елді мекенге қайтарылады. Олар климатқа байланысты ең қолайлы жерге аралдың кез келген бөлігінде жайылып, аралап жүреді. Понилердің мінезі тыныш және адамдарға үйренгендіктен, оларға абайсызда жақындасу керек, ал қонақтар оларды тамақтандырудан аулақ болуы керек, себебі бұл жануарларға зиян келтіруі мүмкін.
Жабайы табиғат
Аралда Хебрид аралдарына тән емес теңіз бұтасы өседі. Оның онда пайда болуы "Бонни Принцтің" келгенімен байланысты деседі, ол қалтасынан мата шағып алғанда тұқымдарын кездейсоқ түсіріп алған.
Танымал мәдениетте
Аллан Макдональд (1859–1905), католик діни қызметкері, шотландтық гэль әдебиетінің маңызды тұлғасы және шаруалардың құқықтары үшін күрескен белсенді, Эрискейде қайтыс болып, жерленді. Әке Калум (Малькольм Джозеф) МакЛеллан (1926–2012) діни қызметкер, «An Island Parish» телесериалының 5 және 6 маусымдарында пайда болды, Comhairle nan Eilean Siar кеңесінің бірінші вице-төрағасы.