Кіріспе

Łowicz) – Польшаның орталық бөлігінде орналасқан, 27 436 тұрғыны бар қала (2021 жылғы мәлімет бойынша). Қаланың жанында Слюдвия өзені арқылы 1928 жылы салынған, әлемдегі алғашқы дәнекерленген көпір – Мауржице көпірі орналасқан. Оның жобасын 1927 жылы Львов политехникалық университетінің профессоры Стефан Бряла жасаған.

Орта ғасырлар

Лович тарихы 12 ғасырға дейін барып жетеді, сол кезде қамал болған жерде, сазды Бзура өзенінің арқылы өтуін күзеткен. Лович, немесе Ловиче, 1136 жылдың 7 шілдесінде Рим папасы Иннокентий II-нің бұйрығында алғаш рет айтылған. Бұл құжатта папа Гнезно архиепископтарының жергілікті жерлерге иелік ету құқығын растады. 1214 немесе 1215 жылы Вольборзда төрт поляк провинциясының Пьяст герцогтары: Краковтың Лешек I Ақ, Мазовияның Конрад I, Калиштың Владислав Одонич және Ополелік Казимир I, Гнезно архиепископтарының Ловичке иелік етуін растаған «Иммунитет артықшылығы» деп аталатын құжатқа қол қойды. Ол кезде Лович әлі де «ауыл» (вилла) деп аталатын, бірақ мұнда архиепископтың резиденциясы болған. Лович қала құқығын қашан алғаны белгісіз. Оны «қала» (oppidium) деп атаған алғашқы құжат 1298 жылға жатады, оны Плоцк герцогы Болеслав I шығарған. Осыған дейін, 1263 жылы Лович литвалықтардың шабуылы кезінде тоналып, өртелген. 1350 жылы Ловичте поляк-даниялық одақ құрылды. Анналист Ян Кзарнковтың айтуынша, шамамен 1355 жылы Богория және Скотник архиепискобы Ярослав бұрынғы қамалдың орнында кірпіштен салынған готикалық қамал салды. Бұл қамал Гнезно архиепископтары мен Польшаның приматтарының резиденцияларының біріне айналды. Сонымен қатар, шамамен 1358 жылы ол жаңадан құрылған Жаңа қалаға (Nowe Miasto) Магдебург құқығын берді. Ловичтің жаңа қаласы ескі қамалдың шығысында, Бзура өзенінің бойында және қазіргі собор базиликасы орналасқан жерде тұрған ағаш шіркеудің маңында салынды. Кейінгі орта ғасырларда Лович кастеляндық орталығы болды. Польша Корольдігі мен Мазовия Герцогтігінің шекарасында орналасқандықтан, ол Гнезно архиепископтарының қатаң бақылауында болды. 14 ғасырдың ортасында Лович 111 көрші ауылмен бірге Польшадағы ең ірі шіркеу меншігіне айналды. 1359 жылдың 17 мамырында Мазовия герцогы III Семовит Ловичтің Гнезно приматтарына тиесілі екенін растады. Дегенмен, Мазовия герцогтары бірнеше рет Ловичті өз билігіне бағынуға тырысты, бұл Польша патшаларымен, архиепископтарды қолдағандықтан, қақтығыстарға әкелді. 1382 жылдың 8 сәуірінде Мазовия герцогы IV Семуит Ловичті қоршап алды, және мұндай қақтығыстар Мазовия Польшаға қосылғанға дейін қайталанып тұрды. Лович 15 ғасырда гүлденді. 1404 жылы архиепископ Миколай Куровский қаладағы алғашқы кірпіш шіркеуді және жаңа Рим-католик приходын қаржыландырды. 1430 жылдары Ловичтің Ескі қаласындағы ескі ағаш шіркеудің орнына кірпіштен салынған готикалық кешен салынды. 1433 жылдың 25 сәуірінде архиепископ Войцех Ястрзебиец оны Коллегиат шіркеуі деп жариялады, көп ұзамай мұнда Краков академиясының филиалы ашылды. 1419 жылдың 24 қазанында архиепископ Миколай Трапба Лович қаласының жарғысын бекітті және Ловичтің үш ауданының – Подгроди (Шекара), Старе Миасто (Ескі қала) және Нове Миасто (Жаңа қала) – құқықтық ережелерін біріктірді. 1443 жылы Ескі қаланың базар алаңында қалалық ратуша салынды. Ыңғайлы орналасуы, көптеген патшалық артықшылықтары және жиі өткізілетін жәрмеңкелерінің арқасында Лович гүлденді. Әкімшілік тұрғысынан ол Ұлы Польша провинциясының Рава воеводтығында орналасқан.

Қазіргі заман

Қала 1572 жылдан бастап Гнезнен архиепископтарының билігінде болды және Польша приматтарының резиденциясы ретінде, Лович кейде Корольдіктің екінші астанасы қызметін атқарды, бұл мерзімдер интерregnum деп белгілі. Гүлдену кезеңі Польшаға шведтердің шабуылынан кейін аяқталды (1655–1660). Қалаға Польша патшалары Ян II Казимир Ваза мен Ян III Собеский, сондай-ақ Польшаның ұлттық қаһарманы Тадеуш Костюшко келді. Лович Польша Корольдік армиясының гарнизондық қаласы болды, онда әр түрлі уақытта Принц Фредерик атты полкі, 3-ші, 7-ші және 9-шы жаяу әскер полктері орналасқан. Польшаның екінші бөлінісінен кейін (1793) Лович Пруссия Корольдігіне қосылды. 1807 жылы ол Варшава Герцогтығының құрамына кірді, ал 1815 жылдан 1915 жылға дейін Ресей бақылауындағы Конгресс Польшасына (кейін Висла Жері) қарасты. Князь Юзеф Понятовскийдің денесі Уавель соборындағы жерлеу рәсіміне дейін Ловичтегі Коллегиат шіркеуінде уақытша сақталды. 1820 жылы Гнезнен архиепископтарының жылжымайтын мүлігі Ресейдің Ұлы князі Константин Павлович пен оның әйелі Иоанна Грудзинскаяға тиесілі болды, оған Лович герцогинясы атағы берілді. 9 шілдеде 1822 жылы Ресей императоры Александр I Лович Герцогтығын құрды. 1826 жылы қалаға жас Фредерик Шопен келді. 5 қарашадағы жарлық бойынша Лович Герцогтығы Германия империясының марионеттік мемлекеті болған Польша Корольдігіне қосылды (1916–18). Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін 1918 жылы Польша тәуелсіздігін қайта алды, ал Лович қайтадан Польшаның бір бөлігіне айналды. Екінші Польша Республикасында Лович және Лович округі Варшава воеводтығына қарасты, бірақ 1938 жылдың 1 сәуірінде Лодзь воеводтығына ауыстырылды (1938 жылдың 1 сәуіріндегі Польша воеводтықтарының аумақтық өзгерістеріне қараңыз). Соғыс аралық кезеңде Ловичке Польша президенттері Станислав Войцеховский мен Игнацы Мосцицкий келді. Еврей халқын қудалау және пайдалану мақсатымен оларды шектеу үшін. Гетто 1941 жылдың наурызында жойылды, оның барлық 8000–8200 тұрғыны мал вагондарында Варшава геттосына тасымалданды, ол нацистік Еуропадағы ең ірі гетто болды, онда 1,3 шаршы километр (3 км²) аумақта 400 000-нан астам еврейлер тығырықталған. Содан кейін көптеген құрбандар Треблинка жойқын лагеріне жіберілді. 1944 жылдың тамыз-қыркүйек айларында Варшава көтерілісі кезінде немістер Прушковтағы Дулаг 121 лагерінен бірнеше мың варшавалықты Ловичке депортациялады, онда олар бастапқыда тұтқынға алынған. Бұл поляктардың көпшілігі қарттар мен балалы әйелдер болды, олардың көпшілігі жақын ауылдарға жіберілді, ал 1944 жылдың қараша айының ортасына қарай 3400-ден астам адам қалада қалды.

Қызықты орындар

Барокко стиліндегі Қасиетті Марияның Көтерілуі шіркеуінің базиликасы, 17 ғасырдың бірінші жартысында итальяндық сәулетші Томас Пончино салған. Гнезнен архиепископтары мен Польша приматтарының бұрынғы жеке шіркеуі, сондай-ақ Гнезнен архиепископтары мен Польша приматтарының оннан астам қабірлері орналасқан жер.