Опочно: Тарихы мен мәдениеті

Кіріспе

Опочно – Польшаның оңтүстік-орталық бөлігінде орналасқан қала, Лодзь воеводствосындағы Опочно ауданының орталығы. Оның ұзақ және бай тарихы бар, бұрын ол Кіші Польшаның солтүстік-батысындағы маңызды қалалық орталықтардың бірі болған. Қазіргі уақытта Опочно маңызды автомобиль және теміржол торабы болып табылады; қаланың қасиетті қамқоршысы – әулие Сесилия, және қала Польша бойынша фольклорымен әйгілі.

Орналасқан жері

Опочно Вугаланка өзенінің жағасында, тарихи Кіші Польшаның солтүстік-батыс бұрышында, Кіші Польшаның жотасы мен Мазовияның жазықтығының шекарасында орналасқан. 2020 жылдың 31 желтоқсанында халық саны 20 746 адамды құрады. Польшаның алтын ғасырында даму кезеңі жалғасты, себебі Польша Корольдігі мен Польша-Литва одағында Опочно Сандомир воеводтығының ең маңызды қалалық орталықтарының бірі болды. 1405 жылы мұнда аурухана ашылды, ал 1550 жылы король Зигмунд II Августтың рұқсатымен су құбыры салынды. 1599 жылы қорғаныс қабырғасына үшінші қақпа қосылды. Сол кезде Опочнода 90-ға жуық шебер жұмыс істеді, олардың ішінде аяқ киім жасаушылар, ұсталар, ершік жасаушылар және мыс қорытушылар сияқты әртүрлі гильдиялар болды. 1646 жылы еврей халқы үшін синагог ашылды. Польшаға шведтердің шапқыны (1655–1660) кезінде гүлдену кезеңі аяқталды, Опочно және оның қамалы жаугерлермен бірге толығымен өртенді, ал тұрғындарының көп бөлігі қаза тапты. Сол кезде Опочно ауданында поляктар мен швед басқыншылары арасында бірнеше шайқас пен ұрыс болды. 1655 жылдың 9 қыркүйегінде Стефан Чернецкий дивизиясы Иновлодз маңында швед атты әскерлеріне шабуыл жасады. Үш күннен кейін поляктар Опочноның жанында демалып жатқан Арвид Виттенберг басқаратын швед бөлімшелеріне шабуыл жасады. 1655 жылдың 16 қыркүйегінде Жа́рнув шайқасы болды, ол поляктардың жеңілісімен аяқталды. Шапқыннан кейін Опочноның қирауы толық болды, 1660 жылы қалада бар болғаны 15 үй қалды. Барлық шеберлер қаза тауып, қаланың дамуы көп жылға тоқтатылды. Ауданның басқа қалаларында да осыған ұқсас жағдай болды: Джевицада 21 үй, ал Одрзиволда 22 үй қалды.

19 ғасыр

Польшаның үшінші бөлінісінен кейін қала Габсбург империясына қосылды. 1809 жылғы Польша-Австрия соғысындағы поляктардың жеңісінен соң, қала қайтадан поляктардың иелігіне көшіп, қысқа ғасырлық Варшава Герцогтығының құрамына енді. Ал 1815 жылы Герцогтық таратылғаннан кейін, Ресей бақылауындағы Польшаның бір бөлігі болды. Сол кезде қала католик және еврей аудандарына бөлінген еді. Халықтың саны жиі қайталап ошақтаған холера эпидемиясынан азайып, 1890 жылдарға дейін бірнеше рет қайта оралды. 1834 жылы Опочно округі қайта құрылды, ал Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін Опочно Радом генерал-губернаторлығына қарады. 1828 жылы қала халқы шамамен 3500 адамды құрады, 342 үй болды. Польшадағы екі поляк көтерілісі (Қараша көтерілісі және Қаңтар көтерілісі) патшалық репрессияларға алып келді, олар 1860 жылдары ерекше қатал болды. Опочно көтерілістің маңызды орталықтарының бірі болды және қала 1863 жылдың 31 қаңтарында көтерілісшілер тарапынан уақытша басып алынды. 1863 жылдың басында және сол жылдың жазында мұнда бірнеше шайқастар өтті.

XIX ғасырдың соңында индустрияландыру және даму процесі басталды, бұл Колушкиден Скаржиско-Каменнаға дейінгі теміржол желісінің салынуымен (1885) ынталандырылды. Бірнеше жаңа кәсіпорындар мен дүкендер ашылды, олардың ең ірісі – плитка өндіруші Dziewulski i Lange (D✡L), қазір Opoczno S.A. деп белгілі. Ол 1883–86 жылдары Ян Дзевульски және оның ағайындары Йозеф пен Владислав Лангелердің қатысуымен Польшада құрылды. Бірінші дүниежүзілік соғыстың басында мұнда австро-герман және орыс әскерлері арасында қатты шайқастар болды. 1915 жылдың 15 мамырында австриялық әскерлер Йозеф Пилсудскийдің Польша легионерлерімен бірге Опочноға кірді. Австриялықтардың арасында көптеген чех сарбаздары болды, олар 1918 жылдың қазан айында қарсылықсыз капитуляциялады.

20 ғасыр

ХХ ғасырдың басында қалада аурухана, кітапхана, мектептер, теміржол станциясы (1885 жылы салынған), пошта, телеграф станциясы, әкімшілік кеңселер, шіркеулер және синагога болды. Сондай-ақ, сол кезде шведтер 1650 жылдары қиратқан патша сарайы қайта салынды. 1919 жылдың 2 тамызында Опочно Кильце воеводиясына қосылды, ол 1939 жылдың 31 наурызына дейін сол құрамда болды, содан кейін Лодзь воеводиясына берілді (1938 жылдың 1 сәуіріндегі Польша воеводияларының аумақтық өзгерістеріне қараңыз). Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін қала халқы шамамен 11 000 адамды құрады. Екінші дүниежүзілік соғыстың басында Опочно Польшаға басып кіру кезінде қызу шайқастардың ортасы болды. Вермахт 1939 жылдың 7 қыркүйегінде, бейсенбі күні сағат 14:00-де, Люфтваффе ауыр бомбалаудан кейін қалаға кірді. Опочно ауданын Пруссия армиясы қорғады, ол Пётрков Трибуналский мен Томашов Мазовецкий арасында орналасқан еді. Соғыста қаза тапқан алғашқы генерал Вильгельм Фриц фон Реттиг соғыс басталғаннан кейін бірнеше күн өткен соң, 10 қыркүйекте Иновлодз бен Опочно арасындағы жолда қаза тапты. Опочно неміс қарсыласының маңызды орталықтарының бірі болды. Қала аумағында 1940 жылдың көктемінде алғашқы жер асты әрекеттері байқалды, сол кезде майор Генрик Добржанскийдің партизандық "Польша армиясының бөлек бөлімі" осы жерде әрекет етті. Опочнодағы Армия Крайова округінде 1944 жылдың 1 желтоқсанына қарай 2000-нан астам сарбаз болды. 1940 жылы еврей геттосы ашылды, онда басқа жерлерден күштеп көшірілген бірнеше мың адам тұрды. Гетто 1943 жылдың қаңтарында жойылды, оның тұрғындары Треблинка жойқын лагеріне жіберілді. Неміс оккупациясы 1945 жылдың 17 қаңтарында аяқталды, осы күні Қызыл Армия Вермахтты ығыстырып шығарды, қала ішіндегі шайқаста 150 совет әскері қаза тапты. Екі аптадан кейін Опочно тарихындағы алғашқы жоғары мектеп ашылды. 1975 жылға дейін Опочно Кильце воеводиясына қарасты, содан кейін 1998 жылға дейін Пьотрков воеводиясының құрамына кірді. 1958–1964 жылдары жаңа аурухана салынды, ал 1960 жылдың қыркүйегінде қала 600 жылдығын тойлады.

By the early 20th century, the town had a hospital, a library, schools, a rail station (built in 1885), a mail office, a telegraph station, administrative offices, churches and a synagogue. Also, at that time the royal castle, destroyed by the Swedes in the 1650s, was rebuilt. On August 2, 1919, Opoczno was attached to Kielce Voivodeship, where it remained until March 31, 1939, when it was transferred to Łódź Voivodeship (see Territorial changes of Polish Voivodeships on April 1, 1938). Before the outbreak of World War II, the population of the town was app. 11,000. In the early stages of World War II, Opoczno was the site of fierce combat during the Invasion of Poland. The Wehrmacht entered the town on Thursday, September 7, 1939, at 2 p. m., after a heavy bombing by the Luftwaffe. The area of Opoczno was defended by Prusy Army, which concentrated between Piotrków Trybunalski and Tomaszów Mazowiecki. Wilhelm Fritz von Roettig, the first general to be killed in the war, was killed here just a few days after the war began, on September 10, on the road between Inowłódz and Opoczno. Opoczno was one of main centers of anti German resistance. The area of the town saw first underground activity as early as spring 1940, when Major Henryk Dobrzański's partisan "Separated Unit of the Polish Army" operated there. The Home Army district of Opoczno had more than 2,000 soldiers (as for December 1, 1944). In 1940, a Jewish ghetto was opened, which housed several thousand people, forcibly transferred here from other locations. The ghetto was liquidated in January 1943, when its residents were transported to Treblinka extermination camp. German occupation ended on January 17, 1945, when the Wehrmacht was pushed out by the Red Army, with 150 Soviet soldiers killed during the fighting in the town. Two weeks later, first high school in the history of Opoczno was opened. Until 1975, Opoczno belonged to Kielce Voivodeship, and afterwards it was part of the Piotrków Voivodeship until 1998. In 1958–1964, a new hospital was built, and in September 1960, the town celebrated its 600th anniversary.

Көрікті жерлер

Қаланың ең қызықты көрікті жерлерінің бірі – Опоцно қамалы. Оның тарихы 14 ғасырдың ортасына дейін жетеді, осы кезде Ұлы Казимир III Польша бойынша бірнеше қамалдар салуды бастаған еді. Опоцно қамалы қала қабырғаларының ішінде орналасқан және старостаның резиденциясы болған. 15 ғасырда болған үлкен өртте қамал өртеніп кеткен, ал қазіргі келбеті – бастапқы кешенді қайта жаңартудың нәтижесі. Тағы бір қызықты орын – Эстерка үйі. Аңыз бойынша, Эстерка – Ұлы Казимирдің еврей әйелі, Опоцнодан шыққан тігіншінің қызы, және ол өскен үй Опоцноның базар алаңында орналасқан. Үй 1893 жылы қайта құрылған, онда 16 ғасырға тән латын жазулары, сондай-ақ Опоцно көптеген ғасырлар бойына қарасты болған Сандомирск воеводдығының гербі сақталған. Бүгінде үй кітапхана болып қызмет етеді. Опоцнодағы тағы бір маңызды орын – Холокост құрбандарына арналған ескерткіш, ол 2012 жылдың 25 қазанында ашылған. Ескерткіште тасқа қашалған мына жазу бар: "1942 жылдың 27 қазанында осы алаңға жиналған және немістер Треблинкадағы өлім лагеріне жіберген Опоцно ауданының еврей тұрғындарының естелігіне" және "Опоцно қаласы мен халқының осы оқиғаның 70 жылдығына арнап" деген қолтаңба қойылған. 2012 жылдың 16 қарашасында тақта түнгі вандализм құрбаны болды; оны мойынтұспен көтеріп, аударып, қиратты. Оқиғаға қатты ренжідіген қауым оны дереу қайта орнатып, қосымша тас негізін салды. Екінші салтанатты ашылу 2012 жылдың 18 желтоқсанында Опоцно қаласының әкімі, көптеген мемлекеттік шенеуніктер мен парламентарийлер, католик дін қызметкерлері және Польшаның бас раввині Михаэль Шудрихтің қатысуымен өтті.

Спорт

Опочно қаласында 1945 жылы OMTUR ретінде құрылған және содан бері бірнеше рет атауы өзгерген, People’s Sports Club (Ludowy Klub Sportowy) Ceramika Opoczno клубы орналасқан. "Керамика" клубы сегіз маусым (1996–2004) бойы Польшаның екінші лигасынде ойнады.