Кіріспе

Ленчна – Польшаның шығысындағы Люблин воеводиясында орналасқан, 19 780 тұрғыны бар қала (2014 жылғы мәлімет бойынша). Қала Ленчна округінің және Ленчна гминасының кіші әкімшілік ауданының орталығы болып табылады. Ленчна Кіші Польшаның тарихи провинциясының солтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан. Қала Люблин жоталарында, Випрц және Свинка өзендерінің қосылған жерінде жатыр. 2010 жылдың 31 желтоқсанында қаланың халқы 20 706 адамды құрады. Ленчнада теміржол станциясы жоқ, қала Люблиннен Влодаваға дейінгі 82-ші республикалық тас жолында орналасқан. Сондай-ақ, қала Камералне Пожезиерзеге бастау нүктесі ретінде қарастырылады, себебі қала көлдер аймағының атауын Pojezierze Łęczyńsko Włodawskie немесе Pojezierze Łęczyńskie-ден Камералне Пожезиерзеге өзгертуге шешім қабылдады.

Орта ғасырлар

Ленчна ауылының алғашқы жазбадағы айрылысы 1252 жылға келеді. Сол кезде Люблиннің шығысындағы аймақ (Кіші Польшаның шығыс шекаралық аймағы) сирек қоныстанған, қалалары болмаған және ауылдары да аз болды, себебі аймаққа моңғолдар, татарлар, литвалықтар, йотвингтер және шығыс славян тайпалары жиі шабуыл жасады. Бұл жағдай 14 ғасырдың соңында, Крево одағынан (1385) кейін өзгерді, осы одақ Польша Корольдігі мен Литва Ұлы Герцогтығы арасында құрылды. 1462 жылы жергілікті дворян (szlachta деп қараңыз), Збигнев Ленчный, ауылды Тенчинскийлер әулетіне сатты. Бес жыл өткен соң, 1467 жылдың 7 қаңтарында Краков кастеланы Ян Тенчин Ленчна қаласына (ауылдың атымен аталған) Магдебург құқығын алды, ол Виепж өзенінің жанында орналасқан. Бұл құжатты король Казимир IV Ягеллон Козиеницеде шығарды, ал Ленчна стратегиялық тұрғыдан теңіз деңгейінен жоғары төбеде орналасқан. Алғашқы тұрғындар аймақтың басқа қалалары мен ауылдарынан келді. Ол Польша Корольдігінің Кіші Польша провинциясындағы Люблин воеводствосының құрамында болды.

Ерте заманауи дәуір

1581 жылы король Стефан Баторий берген сауда жеңілдіктерінің арқасында қала Польшадағы жылқы және мал саудасының ең маңызды орталықтарының біріне айналды. Польша-Литва одағынан және шетелден саудагерлер осы жерге келіп сауда жасады, ал 16 ғасырдың басында Ленчнаға алғашқы еврей қоныс жайлаушылары келді. Волынь және Литваға қарайғы жұмсақ сауда жолында орналасқан қала, татар шапқыншылықтарына (15 ғасырдың соңы мен 16 ғасырдың басында) және бірнеше өрттерге (1525, 1552, 1564, 1569) қарамастан, жылдам дамыды. Польшаның алтын ғасыры мен 17 ғасырдың бірінші жартысы қаланың гүлдену кезеңі болды. Ленчна жеке меншікте болды, онда сарай, қалалық әкімдік, тұрғын үйлер, шіркеулер және синагога болды. Бұл 17 ғасырдың ортасында, Польшаға шведтердің басқыншылығы мен басқа да соғыстар кезінде Ленчна бірнеше рет қирағанда аяқталды. 1693 жылы эпидемиядан дерлік барлық тұрғындар көз жұмды, ал 1710 жылы оба халқының көп бөлігін құртты. 18 ғасырдың ортасында қала екі рет өртенді (1746, 1761), ал 1760 жылдары Ленчна Плок епископы Иероним Шептицкийге тиесілі болды. 1778 жылы Польша Корольдік армиясының 4-ші жаяу әскер полкі Ленчна қаласына орналасты.

Соңғы замана және соңғы дәуір

Польшаның үшінші бөлінісінен кейін (1795), 1500 тұрғыны бар қала Габсбург империясының құрамына кірді, содан кейін ол Варшава герцогтігіне (1809) тиесілі болды, ал ақырында Ресей империясының билігіндегі Польша конгресінің құрамына енді (1815–1915). 19 және 20 ғасырдың басында Ленчна негізгі жолдар мен теміржолдардан шалқап жатқан шағын, маңызды емес қала болды. 1866 жылға дейін ол жеке меншікте болды және бірнеше отбасыға қарасты. Оның иелерінің арасында Ян Готлиб Блох та болды. Қаңтар көтерілісі кезінде 1863 жылдың 30 қазаны, 10 қарашасы және 25 желтоқсаны, сондай-ақ 1864 жылдың 4 мамырында поляк көтерілісшілері мен орыс әскерлері арасында қақтығыстар болды. 1914 жылы, Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін Ленчна Люблин губернаторлығының он төрт қаласының ең кішісі еді. Соғыс кезінде Ленчна халқының 41% эвакуация нәтижесінде, орыстардың мәжбүрлеуімен қысқарды. 1918 жылы Польша тәуелсіздік алғаннан кейін, ол қайтадан Польшаның құрамына кірді және әкімшілік тұрғыдан Люблин воеводшалығына бағынды. 1939 жылы оның халқы 4300 адамды құрады. Польшаға жасалған шабуыл кезінде Ленчна қысқа мерзімге Қызыл Армияның бақылауына өтті (1939 жылдың қыркүйек айының соңы), бірақ олар оны нацистік Германияға тапсырды (Молотов-Риббентроп келісіміне қараңыз). 1960 жылдары мұнда битумды көмірдің мол қоры табылды. Жақын орналасқан Богданка ауылында алғашқы көмір кенішінің (Богданка көмір кеніші) құрылысы 1975 жылы басталды. 1999 жылдың қаңтарында Ленчна тарихында алғаш рет аудан орталығы болды.

Яһуди тарихы

Ленчнада 15 ғасырдан бастап және Холокостқа дейін айқын еврей қауымы болды, содан кейін қалада еврей қауымы жойылды. Екінші мыңжылдықтың екінші жартысында Ленчна Орталық Еуропадағы маңызды еврей орталығына айналды, бірнеше рет Төрт Жер кеңесі осы қалада өткізілді. 1803 жылы қала халқының 38% еврейлерді құрады. 1840 жылға қарай еврейлердің үлесі екі есеге артып, 64% құрады. Еврей қауымы екінші дүниежүзілік соғысқа дейін қалада маңызды рөл атқарды, содан кейін нацистік Германия қаланы басып алды. 1940 жылдың қаңтар айында нацистік шектеулер аясында Ленчнадағы еврей өмірін ұйымдастыру үшін жергілікті Judenrat құрылды. Холокост кезінде қалада тұрған шамамен 2500 еврей Собибор қырып тастау лагеріне жіберілді және қайтыс болды. Ленчна еврей қауымы тоқтатылды. Бүгінде қалада бұрынғы еврей нысандары сақталған, олардың ішінде жергілікті мұражайға ие үлкен синагога, жергілікті кітапханаға ие шағын мұражай және еврей зираты бар.

Туризм

Ленчна Ленчна-Влодава көлді аймағында орналасқан (Поезіере Ленчинско-Влодавське). Аймақта 68 көл бар, олардың жалпы ауданы 2726 гектарды құрайды. Бұдан өзге, құстар мен жануарларға толы орман бар, ал Полесье ұлттық паркі қаланың солтүстігінде бірнеше шақырым қашықтықта жатыр. 1966 жылы ашылған Ленчна аймақтық мұражайы 17 ғасырға дейін салынған синагог ғимаратында орналасқан. Қалада сондай-ақ 1618–1631 жылдары салынған Магдалина шіркеуі де бар.

Экономика

1970 жылдан бері қала пайдалы көмір өндірісінің табысты болуының арқасында дамыды. Ленчна қаласының жанындағы Богданка ауылы Люблин көмір алабының (Любельске Загленбие Венглове) барлық аймағындағы алғашқы көмір кеніші орналасқан жер. Қалада басқа да шағын өнеркәсіптер жұмыс істейді және ол көмір алабының орталығы саналады.

Спорт және спортшылар

Górnik Łęczna, I лигада ойнайтын футбол командасы (2023–24 маусымы). Михал Олексейчук, 2022 жылдан бері UFC орта салмақ дивизионында өнер көрсететін аралас жекпе-жек шебері.