Кіріспе

Грубешів) – Польшаның оңтүстік-шығысындағы қала. 2016 жылғы мәлімет бойынша, халқы шамамен 18 212 адамды құрайды. Люблин воеводиясының Хрубешів ауданының орталығы болып табылады. Тарихи тұрғыдан қаланың мәдениеті мен сәулеті поляк католиктері, грек католиктері және еврей халқының ықпалымен қалыптасқан. Бірақ, қаланың еврей қауымдастығының көп бөлігі Холокост кезінде қаза болды. Хрубешів – сонымен қатар поляк жазушысы, романист және танымал кітаптар авторы Болеслав Прус, сондай-ақ кәсіпкер және Холокосттан аман қалған Генри Оренштейннің туған жері.

Тарих

Бұл аймақ Х ғасырда алғашқы тарихи билеушісі Миешко I-нің жаңадан құрылған Польша мемлекетіне енген Червен қалаларының бір бөлігін құрады. 981 жылы Киев Русі Польшаға шапқындап, оны басып алды, содан кейін аймақ Польша мен Русь арасында бірнеше рет қожайынын ауыстырды, тіпті 13 ғасырдың ортасында Моңғол империясының билігіне қарады. Қаланың тарихы ерте орта ғасырларға дейін жетеді, ол кезде Хюцва өзенінің аралында қорғаныс бекінісі болған. Алғаш рет 1254 жылы орманның арасындағы аң аулау ортасы ретінде айтылған. 1366 жылы аймақ, Хрубишоумен бірге, бұрын Рубишоу деп аталған, король Казимир III Ұлының қолына қайта көшті және Польша Корольдігіне қайта қосылды. 14 ғасырдың соңында жергілікті басшының резиденциясы ретінде ағаштан жасалған қамал салынды. Шамамен 1400 жылы Рубишоу поляк корольі Владыслав II Ягеллодан қала құқығын алды, ол 1411, 1413 және 1430 жылдары қалада болды. Кейіннен қалаға сарай мен шіркеу салынды. Король Казимир IV Ягеллон Люблиннен Львовқа Рубишоу арқылы өтетін жол құрылысын тапсырды. Қала 15, 16 және 17 ғасырларда осы аймақты шапқан қырым татарлары мен көтерілісші казактар тарапынан бірнеше рет қиратылды. 1772 жылы Польшаның бірінші бөлінісінен кейін Хрубишоу Австрияның құрамына қосылды. 1800 жылы Станислав Стажич 1945 жылға дейін болған Еуропадағы алғашқы кооперативтік ұйым – Хрубишоу ауыл шаруашылығы қоғамын құрды. 1802 жылы қаланың атауы Рубишоудан Хрубишоуға өзгертілді. 1809 жылғы Польша-Австрия соғысынан кейін қала қысқа ғана өмір сүрген Польшаның Варшава Герцогтігінің құрамына кірді, ал 1815 жылы Люблин генерал-губернаторлығының құрамындағы Ресей бақылауындағы Польша Конгресінің құрамына енді. 1909 жылы қала халқы 15 000 адамды құрады. Бірінші дүниежүзілік соғыстың соңғы апталарында, 1918 жылдың қараша айында, Челмнен келген жаңадан құрылған поляк жасағы қаланы азат етті. Ол қайта жанданаған Польшаның құрамына енді, онда ол Люблин воеводтығының әкімшілік бөлігі болды. 1919 жылы 4-ші поляк атқыштар полкі Хрубишоуда орналасқан, кейін Бельзге көшірілді. Екінші дүниежүзілік соғысты бастарған Германия мен Кеңес Одағының бірлескен шабуылы кезінде неміс әскері 15 қыркүйекте қалаға кірді. Он күннен кейін немістер шегінді, ал Кеңес әскері қаланы басып алды, бірақ екі аптадан кейін жаңа неміс-кеңес келісіміне сәйкес оны немістерге қайтарды. Неміс оккупациясы кезінде аймақта Замость көтерілісі болды. Көптеген тұрғындар, оның ішінде 7000 еврейдің көбі Холокост кезінде қаза болды. 1944 жылы неміс оккупациясы аяқталды, ал қала Польшаға қайта оралды, бірақ советтік коммунистік режим орнатылды, ол 1980 жылдарда коммунизм құлағанға дейін билікте болды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін қаланың қалған украин халқы Кеңес Одағына күштеп жер аударылды. 1946 жылдың мамыр айында қала Польшаның коммунизмге қарсы еркіндік және тәуелсіздік қозғалысы мен Украиналық көтерілісші армиясының партизандары бірлесіп жасаған ең ірі әрекеттің орталығы болды. 1975 және 1998 жылдар аралығында қала әкімшілік жағынан Замость воеводтығының құрамына кірді.

Еврей қауымы

Еврей халқының саны 1765 жылы 709, 1856 жылы 3276, 1897 жылы 5352 (10636-ның ішінен), 1921 жылы 5679 адам, ал 1939 жылы шамамен 7500 адамды құрады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, 1939 жылдың 15 қыркүйегінде қалаға басып кіргеннен кейін неміс әскері бірден бірқатар погромдар ұйымдастырды. Нацистік Германияның зорлық-зомбылығын бастан өткерген 2000-нан астам еврей, 1939 жылдың 25 қыркүйегінен кейін қаланы басып алған совет әскерімен бірге кетіп қалды. 1939 жылдың 2 желтоқсанында Хрубишоудан 1000, Челмнен 1100 еврей Буг өзеніне өлім жорығына шығарылды. Жол бойы жүздеген адамдар өлтірілді, ал аман қалғандары Буг арқылы КСРО-ға жүзуге мәжбүр болды, бірақ кеңес үкіметі оларға кіруге рұқсат бермеді. Аман қалғандар Хрубишоуға қайта оралды. 1940 жылдың тамызында неміс және поляк полициясы 800-ге жуық еврейді тұтқындап, 600-ын мәжбүрлі еңбек лагеріне депортациялады, онда олардың шамамен жартысы қайтыс болды. 1940 жылдың жазы мен 1942 жылдың маусымы аралығында оккупациялық гетто құрылды. Жергілікті еврейлер де, Хрубишоуға күштеп көшірілгендер де белгілі бір аумаққа қамалды. 1942 жылдың сәуір айына қарай геттода 5800-ден астам еврей болды. 1942 жылдың маусым айында геттодан шамамен 3000 еврей жиналды, кейбіреулері қалада өлтірілді, ал көпшілігі Собибор жойғыш лагеріне жіберілді, онда олардың барлығы қаза тапты. Хрубишоудан екінші депортация 1942 жылдың 28 қазанында болды, онда 2500 еврей Собиборға депортацияланып, өлтірілді. 400-ге жуық қарсылық көрсеткендер еврей зиратында атылып тасталды, ал соңғы 160 еврей Будзиндегі мәжбүрлі еңбек лагеріне жіберілді. Хрубишоудың шамамен 140 еврейі аман қалды деп есептеледі. Олардың көпшілігі соғыс басталғанда кеңес үкіметі бақылауындағы аумаққа қашқан адамдар еді.

Яһудилердің қарсыласы

1941 жылдың жазында Хорзовтан шыққан сионистік жастар қозғалысы «Бетар»-дың жетекшісі Юлек (Джоэл/Якоб) Брандт, Хрубиешов Юденратының (Еврей Кеңесінің) төрағасы Сэмюэл Брандттың туысы, Варшава геттосындағы «Бетар» жастар қозғалысының бірнеше жүз мүшесін жергілікті шаруа қожалықтарында және еншілерде, оның ішінде Дужниов пен Вербковицеде жұмыс істеуге ұйымдастырды. Соғысқа дейін Дужниовтағы енші Львовтан келген еврей инженер Макс Глазерманға тиесілі болған, ол осы еншіні басқаруға тағайындалған еді. Дужниовқа жұмсағандардың арасында Варшавадан келген Ханка Таубер есімді жас әйел де болды. Ол жерде болған оқиғалар туралы оның әңгімесі Абрахам Левиннің гетто күнделігінде тіркелген. «Бетар» жастарының көпшілігі 1942 жылдың көктемінде және одан кейінгі айларда жергілікті еврей халқымен бірге қаза болды. Бірақ, аздаған саны геттоға қайта оралып, кейін Варшава геттосының көтерілісіне қатысты. Юлек Брандт Собибор қырып тастау лагеріне бара жатқан пойыздан қашып шықты. Оны жергілікті тұрғындар Хрубиешовтағы гестапоға тапсырды. Ол жерде оны гестапоның оберштурмбаннфюрері Эбнер жұмысқа алды және оны Яткова көшесіндегі шағын еңбек лагерінің бастығы етіп тағайындады. 1942 жылдың соңында немесе 1943 жылдың басында Брандтты Эбнер өлімге кесті.

Көлік

74-ші ұлттық жол қаладан өтеді және шығысқа қарай шамамен 20 км қашықтықта орналасқан Зосин-Устюлух Украинамен шекаралық өткізу пунктіне дейін жалғасады. 2015 жылы жол жаңадан салынған айналма жолға көшірілді, бұл қала орталығын айналып өтуге мүмкіндік берді. Hrubieszów–Sławków Południowy LHS кең табанды темір жолы қала арқылы өтеді. Оған параллельдік түрде стандартты табанды темір жол жүреді, ол екі жұп PKP Intercity пойызын тасымалдайды: біріншісі Польшаның оңтүстігі арқылы Йеленя-Гораға, екіншісі Польшаның солтүстік-орталық бөлігі арқылы Пилаға дейін. Ең жақын халықаралық әуежай – Люблин әуежайы, ол автомобиль жолымен шамамен 120 км қашықтықта орналасқан.

Спорт

pl спорт клубы Хрубишов қаласында орналасқан, футбол, жеңіл атлетика және ауыр атлетика секциялары бар.