Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Грубешів) – Польшаның оңтүстік-шығысындағы қала. 2016 жылғы мәлімет бойынша, халқы шамамен 18 212 адамды құрайды. Люблин воеводиясының Хрубешів ауданының орталығы болып табылады. Тарихи тұрғыдан қаланың мәдениеті мен сәулеті поляк католиктері, грек католиктері және еврей халқының ықпалымен қалыптасқан. Бірақ, қаланың еврей қауымдастығының көп бөлігі Холокост кезінде қаза болды. Хрубешів – сонымен қатар поляк жазушысы, романист және танымал кітаптар авторы Болеслав Прус, сондай-ақ кәсіпкер және Холокосттан аман қалған Генри Оренштейннің туған жері.
Hrubieszów (; Грубешів; or ) is a town in southeastern Poland, with a population of around 18,212 (2016). It is the capital of Hrubieszów County within the Lublin Voivodeship. Throughout history, the town's culture and architecture was strongly shaped by its Polish Roman Catholic, Greek Catholic and Jewish inhabitants. Almost all of the Jewish community of the town, however, were murdered in the Holocaust. Hrubieszów is also the birthplace of Polish writer, novelist and author of popular books Bolesław Prus, and entrepreneur and Holocaust survivor Henry Orenstein.
Тарих
Бұл аймақ Х ғасырда алғашқы тарихи билеушісі Миешко I-нің жаңадан құрылған Польша мемлекетіне енген Червен қалаларының бір бөлігін құрады. 981 жылы Киев Русі Польшаға шапқындап, оны басып алды, содан кейін аймақ Польша мен Русь арасында бірнеше рет қожайынын ауыстырды, тіпті 13 ғасырдың ортасында Моңғол империясының билігіне қарады. Қаланың тарихы ерте орта ғасырларға дейін жетеді, ол кезде Хюцва өзенінің аралында қорғаныс бекінісі болған. Алғаш рет 1254 жылы орманның арасындағы аң аулау ортасы ретінде айтылған. 1366 жылы аймақ, Хрубишоумен бірге, бұрын Рубишоу деп аталған, король Казимир III Ұлының қолына қайта көшті және Польша Корольдігіне қайта қосылды. 14 ғасырдың соңында жергілікті басшының резиденциясы ретінде ағаштан жасалған қамал салынды. Шамамен 1400 жылы Рубишоу поляк корольі Владыслав II Ягеллодан қала құқығын алды, ол 1411, 1413 және 1430 жылдары қалада болды. Кейіннен қалаға сарай мен шіркеу салынды. Король Казимир IV Ягеллон Люблиннен Львовқа Рубишоу арқылы өтетін жол құрылысын тапсырды. Қала 15, 16 және 17 ғасырларда осы аймақты шапқан қырым татарлары мен көтерілісші казактар тарапынан бірнеше рет қиратылды. 1772 жылы Польшаның бірінші бөлінісінен кейін Хрубишоу Австрияның құрамына қосылды. 1800 жылы Станислав Стажич 1945 жылға дейін болған Еуропадағы алғашқы кооперативтік ұйым – Хрубишоу ауыл шаруашылығы қоғамын құрды. 1802 жылы қаланың атауы Рубишоудан Хрубишоуға өзгертілді. 1809 жылғы Польша-Австрия соғысынан кейін қала қысқа ғана өмір сүрген Польшаның Варшава Герцогтігінің құрамына кірді, ал 1815 жылы Люблин генерал-губернаторлығының құрамындағы Ресей бақылауындағы Польша Конгресінің құрамына енді. 1909 жылы қала халқы 15 000 адамды құрады. Бірінші дүниежүзілік соғыстың соңғы апталарында, 1918 жылдың қараша айында, Челмнен келген жаңадан құрылған поляк жасағы қаланы азат етті. Ол қайта жанданаған Польшаның құрамына енді, онда ол Люблин воеводтығының әкімшілік бөлігі болды. 1919 жылы 4-ші поляк атқыштар полкі Хрубишоуда орналасқан, кейін Бельзге көшірілді. Екінші дүниежүзілік соғысты бастарған Германия мен Кеңес Одағының бірлескен шабуылы кезінде неміс әскері 15 қыркүйекте қалаға кірді. Он күннен кейін немістер шегінді, ал Кеңес әскері қаланы басып алды, бірақ екі аптадан кейін жаңа неміс-кеңес келісіміне сәйкес оны немістерге қайтарды. Неміс оккупациясы кезінде аймақта Замость көтерілісі болды. Көптеген тұрғындар, оның ішінде 7000 еврейдің көбі Холокост кезінде қаза болды. 1944 жылы неміс оккупациясы аяқталды, ал қала Польшаға қайта оралды, бірақ советтік коммунистік режим орнатылды, ол 1980 жылдарда коммунизм құлағанға дейін билікте болды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін қаланың қалған украин халқы Кеңес Одағына күштеп жер аударылды. 1946 жылдың мамыр айында қала Польшаның коммунизмге қарсы еркіндік және тәуелсіздік қозғалысы мен Украиналық көтерілісші армиясының партизандары бірлесіп жасаған ең ірі әрекеттің орталығы болды. 1975 және 1998 жылдар аралығында қала әкімшілік жағынан Замость воеводтығының құрамына кірді.
The area formed part of the Cherven Cities, a territory which was included within the emerging Polish state in the 10th century by its first historic ruler Mieszko I. It was invaded and annexed from Poland by the Kievan Rus' in 981, and afterwards it changed owners several times between Poland and the Rus', and even fell to the Mongol Empire in the mid 13th century. The origins of the town go back to the early Middle Ages, when a defensive gord existed on the Huczwa river island. It was first mentioned in 1254, as a hunting settlement located among forests. In 1366, the area, along with Hrubieszów, then called Rubieszów, was eventually recaptured by King Casimir III the Great, and reintegrated with the Kingdom of Poland. Some time in the late 14th century, a wooden castle was built here, as a residence of a local governor. Probably in 1400 Rubieszów received a town charter from Polish king Władysław II Jagiełło, who visited it in 1411, 1413 and 1430. A castle and church were later added. King Casimir IV Jagiellon ordered the construction of a route from Lublin to Lwów passing through Rubieszów. The town was destroyed several times by Crimean Tatars, who raided this area in the 15th, 16th and 17th centuries, and by the rebellious Cossacks. After the First Partition of Poland in 1772, Hrubieszów was annexed by Austria. In 1800, Stanisław Staszic founded the Hrubieszów Agricultural Society, the first cooperative organization in Europe, which existed until 1945. The name of the town was changed in 1802 from Rubieszów to Hrubieszów. Following the Austro Polish War of 1809 the town became part of the short lived Polish Duchy of Warsaw, then in 1815 it became part of Russian controlled Congress Poland, within the Lublin Governorate. In 1909, its population was 15,000. In the final weeks of World War I, in November 1918, a newly formed Polish unit from Chełm liberated the town. It was integrated with reborn Poland, within which it was administratively part of the Lublin Voivodeship. In 1919, the 4th Polish Rifles Regiment was based in Hrubieszów, before relocating to Bełz. During the joint German Soviet invasion of Poland, which started World War II, the German army entered the town on 15 September 1939. Ten days later the Germans withdrew and the Soviet army occupied the town, but after a fortnight returned it to the Germans, in accordance with a new Soviet German agreement. During the German occupation, the region witnessed the Zamość Uprising. Many inhabitants, including almost all of the 7,000 Jewish residents, were murdered in the Holocaust. In 1944, the German occupation ended, and the town was restored to Poland, although with a Soviet installed communist regime, which stayed in power until the Fall of Communism in the 1980s. After World War II, what remained of the town's Ukrainian population was expelled to the Soviet Union. In May 1946, the town was the site of the largest joint action by the partisans of the Polish anti communist Freedom and Independence movement and those of the Ukrainian Insurgent Army. Between 1975 and 1998, the town was administratively part of the Zamość Voivodeship.
Еврей қауымы
Еврей халқының саны 1765 жылы 709, 1856 жылы 3276, 1897 жылы 5352 (10636-ның ішінен), 1921 жылы 5679 адам, ал 1939 жылы шамамен 7500 адамды құрады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, 1939 жылдың 15 қыркүйегінде қалаға басып кіргеннен кейін неміс әскері бірден бірқатар погромдар ұйымдастырды. Нацистік Германияның зорлық-зомбылығын бастан өткерген 2000-нан астам еврей, 1939 жылдың 25 қыркүйегінен кейін қаланы басып алған совет әскерімен бірге кетіп қалды. 1939 жылдың 2 желтоқсанында Хрубишоудан 1000, Челмнен 1100 еврей Буг өзеніне өлім жорығына шығарылды. Жол бойы жүздеген адамдар өлтірілді, ал аман қалғандары Буг арқылы КСРО-ға жүзуге мәжбүр болды, бірақ кеңес үкіметі оларға кіруге рұқсат бермеді. Аман қалғандар Хрубишоуға қайта оралды. 1940 жылдың тамызында неміс және поляк полициясы 800-ге жуық еврейді тұтқындап, 600-ын мәжбүрлі еңбек лагеріне депортациялады, онда олардың шамамен жартысы қайтыс болды. 1940 жылдың жазы мен 1942 жылдың маусымы аралығында оккупациялық гетто құрылды. Жергілікті еврейлер де, Хрубишоуға күштеп көшірілгендер де белгілі бір аумаққа қамалды. 1942 жылдың сәуір айына қарай геттода 5800-ден астам еврей болды. 1942 жылдың маусым айында геттодан шамамен 3000 еврей жиналды, кейбіреулері қалада өлтірілді, ал көпшілігі Собибор жойғыш лагеріне жіберілді, онда олардың барлығы қаза тапты. Хрубишоудан екінші депортация 1942 жылдың 28 қазанында болды, онда 2500 еврей Собиборға депортацияланып, өлтірілді. 400-ге жуық қарсылық көрсеткендер еврей зиратында атылып тасталды, ал соңғы 160 еврей Будзиндегі мәжбүрлі еңбек лагеріне жіберілді. Хрубишоудың шамамен 140 еврейі аман қалды деп есептеледі. Олардың көпшілігі соғыс басталғанда кеңес үкіметі бақылауындағы аумаққа қашқан адамдар еді.
The Jewish population numbered 709 in 1765, 3,276 in 1856, 5,352 (out of 10,636) in 1897, in 1921, there were 5679, and probably around 7500 in 1939. During World War II, the German army immediately organized a series of pogroms after it invaded the town on 15 September 1939. Over 2,000 Jews, having experienced the Nazi German terror, left with the withdrawing Soviet army, which shortly occupied the town after 25 September 1939. On 2 December 1939, 1,000 Jews from Hrubieszów and 1,100 from Chełm were led on a death march to the Bug River. Hundreds were murdered along the way, survivors were forced to try to swim across the Bug to the USSR, but the Soviets did not permit them to enter. The survivors returned to Hrubieszów. In August 1940, German and Polish police arrested about 800 Jews and deported 600 to a forced labor camp where about half died. Sometime between the summer of 1940 and June 1942, an Occupation ghetto was formed. Both local Jews and those forced to move to Hrubieszów were confined to a fixed area. By April 1942, there were more than 5800 Jews in the ghetto. In June 1942, around 3,000 Jews from the ghetto were rounded up, some were killed in the town, and most were sent to the Sobibor extermination camp where they were all killed. The second deportation from Hrubieszów took place on 28 October 1942, when 2,500 Jews were deported to Sobibor and killed. Around 400 who resisted were executed at the Jewish cemetery and the last 160 Jews were sent to a forced labor camp in Budzyń. About 140 of Hrubieszów 's Jews are thought to have survived. They were mostly those who had fled to Soviet controlled territory at the beginning of the war.
Яһудилердің қарсыласы
1941 жылдың жазында Хорзовтан шыққан сионистік жастар қозғалысы «Бетар»-дың жетекшісі Юлек (Джоэл/Якоб) Брандт, Хрубиешов Юденратының (Еврей Кеңесінің) төрағасы Сэмюэл Брандттың туысы, Варшава геттосындағы «Бетар» жастар қозғалысының бірнеше жүз мүшесін жергілікті шаруа қожалықтарында және еншілерде, оның ішінде Дужниов пен Вербковицеде жұмыс істеуге ұйымдастырды. Соғысқа дейін Дужниовтағы енші Львовтан келген еврей инженер Макс Глазерманға тиесілі болған, ол осы еншіні басқаруға тағайындалған еді. Дужниовқа жұмсағандардың арасында Варшавадан келген Ханка Таубер есімді жас әйел де болды. Ол жерде болған оқиғалар туралы оның әңгімесі Абрахам Левиннің гетто күнделігінде тіркелген. «Бетар» жастарының көпшілігі 1942 жылдың көктемінде және одан кейінгі айларда жергілікті еврей халқымен бірге қаза болды. Бірақ, аздаған саны геттоға қайта оралып, кейін Варшава геттосының көтерілісіне қатысты. Юлек Брандт Собибор қырып тастау лагеріне бара жатқан пойыздан қашып шықты. Оны жергілікті тұрғындар Хрубиешовтағы гестапоға тапсырды. Ол жерде оны гестапоның оберштурмбаннфюрері Эбнер жұмысқа алды және оны Яткова көшесіндегі шағын еңбек лагерінің бастығы етіп тағайындады. 1942 жылдың соңында немесе 1943 жылдың басында Брандтты Эбнер өлімге кесті.
In the summer of 1941, Julek (Joel/Jakób) Brandt, a leader of the Zionist youth movement Betar from Chorzów who was a relative of the chairman of the Hrubieszów Judenrat (Jewish Council) Samuel Brandt, arranged for several hundred members of the Betar youth movement in the Warsaw Ghetto to work on local farms and estates, including one in Dłużniów and Werbkowice. Before the war, the estate in Dłużniów had belonged to Maks Glazermann, a Jewish engineer from Lwów who was left to run the property. Among those sent to Dłużniów was a young woman from Warsaw named Hanka Tauber. Her account of what went on there was recorded in the ghetto diary of Abraham Lewin. Most of the Betar youth were killed in the spring of 1942 and in subsequent months together with the local Jewish population. A small number, however, managed to return to the ghetto and later took part in the Warsaw Ghetto uprising. Julek Brandt escaped from a transport heading for the Sobibor extermination camp. He was denounced by locals who tuned him over to the Gestapo in Hrubieszów. There he was put to work by Gestapo Obersturmbannführer Ebner, who named him chief of a small work camp on Jatkowa Street. At the end of 1942 or the beginning of 1943, Brandt was executed by Ebner.
Көлік
74-ші ұлттық жол қаладан өтеді және шығысқа қарай шамамен 20 км қашықтықта орналасқан Зосин-Устюлух Украинамен шекаралық өткізу пунктіне дейін жалғасады. 2015 жылы жол жаңадан салынған айналма жолға көшірілді, бұл қала орталығын айналып өтуге мүмкіндік берді. Hrubieszów–Sławków Południowy LHS кең табанды темір жолы қала арқылы өтеді. Оған параллельдік түрде стандартты табанды темір жол жүреді, ол екі жұп PKP Intercity пойызын тасымалдайды: біріншісі Польшаның оңтүстігі арқылы Йеленя-Гораға, екіншісі Польшаның солтүстік-орталық бөлігі арқылы Пилаға дейін. Ең жақын халықаралық әуежай – Люблин әуежайы, ол автомобиль жолымен шамамен 120 км қашықтықта орналасқан.
National road 74 runs through the town, continuing to the road border crossing with Ukraine at Zosin Ustyluh located about 20km to the east. In 2015 the road was rerouted to a newly built bypass avoiding the town centre. A wide gauge Hrubieszów–Sławków Południowy LHS railway runs through the town. A normal gauge railway runs parallel to it, which carries two pairs of PKP Intercity trains, first through southern Poland to Jelenia Góra and second through northern central Poland to Piła. Lublin Airport is the closest international airport, located about 120 km away by road.
Спорт
pl спорт клубы Хрубишов қаласында орналасқан, футбол, жеңіл атлетика және ауыр атлетика секциялары бар.
pl sports club is based in Hrubieszów, with football, athletics and weightlifting sections.