Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Прушков (Prushkov) – Польшаның шығыс-орталық бөлігінде, 1999 жылдан бері Мазовия воеводілігінде орналасқан қала. Бұрын Варшава воеводілігіне (1975–1998) қараған. Прушков – Варшава қалалық аймағының батыс жиегінде орналасқан Прушков ауданының орталығы. 1990-шы және 2000-шы жылдары қала "Прушков бандасы" деп белгілі болды, ол елдегі екі ірі ұйымдасқан қылмыстық топтың бірі еді. Қазіргі таңда ол елдегі велоспорттың ірі орталығы болып табылады, арнайы жабық велотрек салынған.
Pruszków ( Prushkov) is a city in east central Poland, situated in the Masovian Voivodeship since 1999. It was previously in Warszawa Voivodeship (1975–1998). Pruszków is the capital of Pruszków County, located along the western edge of the Warsaw urban area. In the 1990s and 2000s the city was synonymous with the "Pruszków gang", one of two major organised crime groups in the country. Currently it is best known for being the country's cycling centre with a purpose built indoor velodrome.
Тарих
Прусков 1916 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде қала ретінде бекітілді, бірақ бұл ауыл туралы алғашқы жазбалар 15 ғасырдағы жылнамаларда кездеседі. Польша Корольдігі құрамында Прусков польша ақсүйектеріне тиесілі жеке ауыл болып саналды және әкімшілік жағынан Ұлы Польша провинциясындағы Мазовия воеводствосына қарасты. Қаланың дамуына 19 ғасырда Варшава-Вена темір жолының салынуы, сондай-ақ 1927 жылы Польшаның алғашқы электрленген қалалық темір жолы – Elektryczna Kolej Dojazdowa (қазіргі Warszawska Kolej Dojazdowa) ашылуы ықпал етті. 19 ғасырдың соңында Прусковта өнеркәсіп қарқынды дамыды. Мұнда ине, фарфор, фаянс және сабын фабрикалары жұмыс істеді. 1891 жылы Творки ауылының шетінде ірі психиатриялық аурухана ашылды, ол бүгінге дейін қызмет етеді. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде 1914 жылдың 12-18 қазаны аралығында Прусковта неміс және орыс әскерлері арасында шайқас болды (Висла өзені шайқасының бір бөлігі). 12 қазанда неміс әскерлерінің бастапқы табысына қарамастан, 14 қазанда орыс әскерлерінің қарсы шабуылынан кейін олар қаладан шығарылды. Екі тараптан келген ауыр артиллериялық оқтар Прусковтағы көптеген ғимараттарға, оның ішінде теміржол стансасына, электр стансасына және екі шіркеуге елеулі зақым келтірді. 1915 жылдың тамызында неміс әскерлері Прусковты ешқандай қарсылықсыз басып алды. Ұлы Польшадағы кезеңде Прусков Варшава воеводствосының Варшава уезіне қарасты.
Pruszków was incorporated as a town in 1916 during World War I, although the village was first mentioned in chronicles in the 15th century. Within the Kingdom of Poland, it was a private village of Polish nobility, administratively located in the Masovian Voivodeship in the Greater Poland Province. The development of the town was aided by the construction of the Warsaw Vienna Railway in the 19th century and the construction of the Elektryczna Kolej Dojazdowa (now Warszawska Kolej Dojazdowa), Poland's first electrified commuter train line, in 1927. In the late 19th century, industry developed intensively in Pruszków. There were needles, porcelain, faience, and soap factories in Pruszków. A large psychiatric hospital opened in the outlying village of Tworki in 1891 and is still operating to this day. During World War I, a battle between German and Russian forces took place in Pruszków on 12–18 October 1914 (part of Battle of the Vistula River). Despite the initial success of the German forces on 12 October, they were push backed out of town after successful Russian counter attack on 14th. An intense artillery fire by both sides caused severe damages to many buildings in Pruszków including train station, power plant, and two churches. In August 1915 Pruszków was taken by the German forces without a fight. Within interwar Poland, it was administratively located in the Warsaw County in the Warsaw Voivodeship.
Екінші дүниежүзілік соғыс
Қаланы Германия 1939 жылдың қыркүйек айында Екінші дүниежүзілік соғысты басталған Польшаға неміс-совет басқыншылығынан кейін басып алды. 1939 жылдың 14 желтоқсанында немістер Прушковтен 46 полякты өлтірді, бұл Пальмиридегі жапсаңғы қырғынның бір бөлігі болды. Басқыншылыққа дейін қалада көптеген еврей халқы тұрған. 1940 жылы неміс оккупациялық билігі Прушковта еврей геттосын құрды, еврей халқын қуғын-сүргін мен пайдалану мақсатында шектеу үшін. Гетто 1941 жылдың 31 қаңтарында таратылды, оның барлық 1400–3000 тұрғыны мал вагондарында Варшава геттосына тасымалданды. Бұл нацистік Еуропадағы ең ірі гетто болды, онда 400 000-нан астам еврей 3 км² аумаққа сығысып қалды. Одан көптеген құрбандар Треблинка жойқын лагеріне жіберілді. 1944 жылғы Варшава көтерілісі кезінде нацистер Прушковтағы Теміржол шаруашылығы жөндеу зауыттарының (Zakłady Naprawcze Taboru Kolejowego) орнында үлкен Durchgangslager 121 (Dulag 121) транзиттік лагерін құрды, астанадан эвакуацияланғандарды ұстау үшін. Лагерьде 550 000 Варшава тұрғыны және оның шеткерінен тағы 100 000-ға жуық адам қамалды. SS және Гестапо поляктарды бөліп, олардың кейбіреулерін Германияда мәжбүрлі еңбекке жіберді, нацистік концлагерлерге немесе Германия басып алған Польшаның оңтүстігіне қуды. 1944 жылдың тамыз, қыркүйек және қазан айларында Прушков лагері арқылы шамамен 650 000 поляк өтті. Олардың 13 500-і Аушвицке, 12 000-і Равенсбрюкке, ал 8 700-і Маутхаузенге жіберілді. Лагерьде немістер бірнеше поляк католик монахтары мен қарындастарын өлтірді. Кеңес әскерлерінің батысқа шабуылынан кейін 1945 жылдың 26 наурызында поляк жер асты үкіметінің 16 мүшесі Армия Крайова көшесіндегі Прушковтағы үйге келіссөздерге шақырылды. Оларды КСРО НКВД агенттері ұстап алып, КСРО-ға тасымалдап, түрмеге жапты, азаптап, Мәскеудегі «Он алтының ісі» деп аталатын сотта соттады.
The city was occupied by Germany following the German–Soviet invasion of Poland, which started World War II in September 1939. On 14 December 1939, the Germans murdered 46 Poles from Pruszków during the large Palmiry massacre. Before the invasion, the city had a large Jewish population. In 1940, the German occupation authorities established a Jewish ghetto in Pruszków, in order to confine its Jewish population for the purpose of persecution and exploitation. The ghetto was liquidated on 31 January 1941, when all its 1,400–3,000 inhabitants were transported in cattle trucks to Warsaw Ghetto, the largest ghetto in all of Nazi occupied Europe with over 400,000 Jews crammed into an area of 1.3 square miles (3 km2). From there, most victims were sent to Treblinka extermination camp. During the 1944 Warsaw Uprising, the Nazis created the large Durchgangslager 121 (Dulag 121) transit camp in Pruszków on the site of the Train Repair Shops (Zakłady Naprawcze Taboru Kolejowego) to intern the evacuees expelled from the capital. Around 550,000 Warsaw residents and approximately 100,000 more from its outskirts were incarcerated in the camp. The SS and Gestapo segregated the Poles, who were then either deported to forced labour in Germany, sent to Nazi concentration camps, or expelled to more southern locations of German occupied Poland. Approximately 650,000 Poles passed through the Pruszków camp in August, September and October 1944. Approximately 55,000 were sent to concentration camps, including 13,500 to Auschwitz, 12,000 to Ravensbrück and 8,700 to Mauthausen. The Germans murdered several Polish Catholic monks and nuns in the camp. Following the Soviet westward offensive, on 26 March 1945, the 16 members of the Polish Underground Government were invited by the Russians for talks, to a house in Pruszków on Armii Krajowej Street. They were captured by the Soviet NKVD agents, transported to USSR, imprisoned, tortured and sentenced in Moscow during the so called Trial of the Sixteen.
Соғыстан кейінгі Польша
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Прускво Мазовияның ірі өнеркәсіптік орталықтарының біріне айналды. Варшаваға жақындығының арқасында қазірде Herbapol, Daewoo Electronics, L'Oréal Cosmetics сияқты бірнеше зауыттар мен компанияларға, сондай-ақ логистикалық орталықтарға үй иесі. Бұл қала сонымен қатар маңызды спорт орталығы болып табылады, онда спорт залы, футбол стадионы және велотрек бар.
After World War II, Pruszków became one of Masovia's largest industrial centers. Due to its proximity to Warsaw, it is now home to several factories and companies, including Herbapol, Daewoo Electronics, L'Oréal Cosmetics as well as logistic centers. It is also an important sports center, with a sports gymnasium, soccer stadium and a cycling course.
Қылмыс
Польшаның 1990-шы жылдардағы ең танымал ұйымдасқан қылмыстық тобы – "Прушков бандысы" деп аталатын топ және олардың басты қарсыласы – "Воломин бандысы" болды, олар аумақ үшін қанды соғыстар жүргізді. Ақырында, бұл топтар 2011 жылдың қыркүйегінде Конин мен Познань арасындағы A2 тас жолында поляк және неміс полициясының бірлескен әрекетімен өткізілген тамаша рейдте жойылды.
The most well known of the Polish organised crime groups in the 1990s was the so called "Pruszków gang" and their arch nemesis' the "Wołomin gang", with whom they fought bloody turf wars. Eventually the groups were finally crushed by the Polish police in cooperation with the German police in a spectacular raid on the A2 motorway between Konin and Poznań in September 2011.
Спорт
Қаланың жергілікті футбол командасы – «Знич Пруск». Ол 2023 жылдан бері екінші дивизионда ойнап келеді, ал бұрын 2007–2010 және 2016–2017 жылдары да осы дивизионда бақ сынаған. Роберт Левандовски 2006 жылдан 2008 жылға дейін «Знич» сапында доп теуіп, ал Прусквода туған Яцек Гмох пен Радослав Маевский де осы клубта ойнаған: Гмох 1953 жылдан 1958 жылға дейін, Маевский 2002 жылдан 2006 жылға дейін. Қалада екі кәсіби баскетбол командасы бар: әйелдер командасы және футбол клубының баскетбол бөлімі – ерлер «Znicz Basket Pruszków». «Прусков Аренасы» – заманауи жабық велотрек.
The city's local football team is Znicz Pruszków. It plays in the second division since 2023 where they previously competed between 2007 2010 and 2016 2017. Robert Lewandowski played for Znicz from 2006 to 2008, whereas Pruszków born Jacek Gmoch and Radosław Majewski also played in Znicz: Gmoch from 1953 to 1958, Majewski from 2002 to 2006. The city has two professional basketball teams: women's and the basketball section of the football club, men's Znicz Basket Pruszków. The Pruszków Arena is a modern indoor velodrome.
Ғимараттар мен құрылыстар
Бұрынғы "Прушков II электр стансасының" 256 метрлік түтіні, қазір радио мұнарасы ретінде қолданылады.
256 metres tall chimney of former "Pruszków II Power Plant", now used as radio tower.