Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Chełmno (; ескі; , бұрын Culm) – Польшаның солтүстігінде, Висла өзенінің жанында орналасқан қала. 2021 жылдың желтоқсанына қарай халық саны 18 915 адамды құрайды. 1232 жылы бұл аймақ Тевтон орденіне поляк феоды ретінде берілгеннен кейін, қала Ханзалық Лиганың мүшесі және Тевтон мемлекетінің бір бөлігі болғандықтан, қалаға қатысты ресми құжаттарда Кульм/Кульм деген неміс тіліндегі атау қолданылды. 1772 жылы Польшаның бірінші бөлінісінде Чеłмно Пруссияға қосылып, немісшелендіру саясатының бір бөлігі ретінде ресми түрде Кульм деп аталды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі неміс оккупациясы барысында қала тағы да Чеłмнодан Кульм деп өзгертілді.
Town in Kuyavian Pomeranian, Poland
the town in Poland
Chełmno (; older ; , formerly also Culm) is a town in northern Poland near the Vistula river with 18,915 inhabitants as of December 2021. After the area was granted to the Teutonic Knights as a Polish fief in 1232, the Germanized name Culm/Kulm was used in official documents regarding the town, as the city was a member of the Hanseatic League and part of the State of the Teutonic Order. Chełmno was annexed by Prussia in the First Partition of Poland in 1772 and, as part of a larger Germanization effort, it was officially renamed Kulm. During the German occupation in World War II, the town was again renamed from Chełmno to Kulm.
Тарих
Чельмно туралы алғашқы жазбаша куәлік 1065 жылы Могильнодағы бенедиктин монастырына Польшаның герцогы Болеслав II Щедрый берген құжаттан белгілі. 1226 жылы Мазовияның герцогы Конрад I Тевтон орденін Чельмно жеріне шақырды. 1233 жылы Кулм қаласына «Кулм құқығы» деп аталатын қалалық құқықтар берілді (1251 жылы жаңартылды), ол 200-ден астам поляк қаласы үшін үлгі болды. 1243 жылы қала Рига архиепископының басшылығымен Рим-католик шіркеуінің Чельмно епархиясының номиналды орталығы болды (бірақ кафедралық собор мен епископтың резиденциясы іс жүзінде көршілес Челмжада орналасқан). Қала Ханзалық одақтың мүшесі ретінде гүлденді. 14 ғасырда Папаның шешімдері қала мен аймақты Польшаға қайтаруды бұйырды, бірақ Тевтон ордені оған бағынбады және оны оккупациялауын жалғастырды. Қала 1454 жылға дейін Тевтон мемлекетінің құрамында болды. 1440 жылы қала Тевтон билігіне қарсы болған Пруссия конфедерациясының құрылған мүшелерінің бірі болды, және оның өтініші бойынша король Казимир IV Ягеллон 1454 жылы осы аумақты Польша Корольдігіне қайта қосты. 1454 жылдың мамыр айында қала Торуньдегі Польша короліне адалдық серт берді. Он үш жылдық соғыс аяқталғаннан кейін Тевтон ордені қалаға деген барлық талаптарынан бас тартып, оны Польшаның бір бөлігі деп мойындады. Ол Чельмно воеводствосының астанасы болды. 1566 жылы Рига архиепископиясы таратылғаннан кейін, Чельмно епископтары Гнезно митрополиясының шіркеулік провинциясының кеңестеріне қатысты. Бұл практика 1821 жылы Папаның De salute animarum бұйрығымен мойындалды, осылайша Чельмно епархиясы Гнезно архиепархиясының суфрагандық епархиясы болды. Осы кезде Чельмно епархиясының аумағы кеңейтілді (Горзно, Крайна және Дзяльдово). 1692 жылы жергілікті гимназия Чельмно академиясына (Akademia Chełmińska) айналды, ол 1756 жылы Краковтағы Ягеллон университетінің бөлімшесі болды, Польшадағы ең көне және жетекші университет. 1690 жылдары академияда Польшаның ең ұлы барокко композиторларының бірі Грегож Гервази Горчицкий оқытушы болып жұмыс істеді. 1772 жылы Польшаның бірінші бөлінісінен кейін қала Пруссия Корольдігіне қосылды. 1807 және 1815 жылдар аралығында Чельмно қысқа ғана өмір сүрген Польшаның Варшава Герцогтығының құрамында болды, бірақ Наполеон соғыстары аяқталғаннан кейін Пруссия оны қайтадан аннексиялады. Кулм қаласы гарнизондық қала болып сақталды. 1776 жылы Ұлы Фридрих поляк аймақтары мен аристократиясын германдықтандыруға арналған кадет мектебін құрды. 1890 жылы гарнизонда 561 әскери қызметкер болды. 1890 жылдың 1 қазанында кадет мектебі Помераниядағы Косалинге (бұрынғы Кеслин) көшірілді. Сондай-ақ, поляктарға қарсы саясаттың бір бөлігі ретінде прустар Краков профессорларын Чельмнодан қуғынға түсірді, поляктар түрлі репрессияларға ұшырады, жергілікті поляк газеттері тәркіленді. Ридджиер пруссиялық биліктің мазалауынан кейін 1887 жылы клиниканы өзінің қызметкері Леон Полевскиге сатты. Кламры, Мале Чисте, Подвиск, Плутово, Даброва Чельминская және Великие Лунавыда зұлматтар орын алды, ал көптеген поляктар ормандарда өлімге кесілді.
The first written mention of Chełmno is known from a document allegedly issued in 1065 by Duke Bolesław II the Generous of Poland for the Benedictine monastery in Mogilno. In 1226 Duke Konrad I of Masovia invited the Teutonic Knights to Chełmno Land. In 1233 Kulm was granted city rights known as "Kulm law" (renewed in 1251), the model system for over 200 Polish towns. The town was made the nominal see of the Roman Catholic Diocese of Chełmno under the archbishop of Riga by the papal legate William of Modena in 1243 (however, the cathedral and the residence of the bishop were located actually in the adjacent Chełmża). The town grew prosperous as a member of the mercantile Hanseatic League. In the 14th century, papal verdicts ordered the restoration of the town and region to Poland, however, the Teutonic Knights did not comply and continued to occupy it. The town remained part of the Teutonic Knights' state until 1454. In 1440, the town was one of the founding members of the Prussian Confederation, which opposed Teutonic rule, and upon the request of which King Casimir IV Jagiellon reincorporated the territory to the Kingdom of Poland in 1454. In May 1454 the town pledged allegiance to the Polish King in Toruń. After the end of the Thirteen Years' War, the Teutonic Knights renounced claims to the town, and recognized it as part of Poland. It was made the capital of Chełmno Voivodeship. After dissolution of the Archdiocese of Riga in 1566, the bishops of Chełmno attended the councils of the ecclesiastical province of the metropolitan of Gniezno. This practice was recognised by the Holy See by the Bull De salute animarum in 1821, when Chełmno diocese became de jure a suffragan of the Archdiocese of Gniezno. Chełmno diocese was enlarged on that occasion (Górzno, Krajna and Działdowo). In 1692, the local gymnasium was transformed into the Chełmno Academy (Akademia Chełmińska), which in 1756 became a branch of the Jagiellonian University in Kraków, the oldest and leading Polish university. Grzegorz Gerwazy Gorczycki, one of the greatest Polish Baroque composers, was a lecturer at the Academy in the 1690s. In 1772, following the First Partition of Poland, the town was annexed by the Kingdom of Prussia. Between 1807 and 1815 Chełmno was part of the short lived Polish Duchy of Warsaw, being re annexed by Prussia at the end of the Napoleonic Wars. As Kulm, it had been a garrison town. In 1776 Frederick the Great founded here a cadet school which was to serve in Germanising Polish areas and nobility. In 1890 the garrison included 561 military staff. On 1 October 1890 the cadet school was moved to Koszalin (then Köslin) in Pomerania. Also as part of anti Polish policies, the Prussians expelled the Kraków professors from Chełmno, Poles were subjected to various repressions, local Polish newspapers were confiscated. Rydygier sold the clinic to one of his employees, Leon Polewski, in 1887, due to harassment from the Prussian authorities. The atrocities took place in Klamry, Małe Czyste, Podwiesk, Płutowo, Dąbrowa Chełmińska, and Wielkie Łunawy, while many other Poles were executed in forests.