Трансперсональды психология – руханилықты және адам тәжірибесінің жоғары деңгейлерін зерттейтін психология саласы. Маслов, Гроф, Сутич есімдерімен байланысты.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Психология мектебі
School of psychology
Трансперсоналдық психология, немесе рухани психология – адам тәжірибесінің рухани және трансценденттік аспектілерін қазіргі заманғы психология шеңберінде интеграциялауға ұмтылатын психология саласы.
Transpersonal psychology, or spiritual psychology, is an area of psychology that seeks to integrate the spiritual and transcendent aspects of the human experience within the framework of modern psychology.
Шығу тегі
1968 жылы Абрахам Маслоу трансперсоналды психологияны психологиядағы «төртінші күш» деп сипаттаған адамдардың бірі болды. «Трансперсональды» терминін алғаш рет қолданғандардың қатарында Станислав Гроф пен Энтони Сутич те бар. Осы кезеңде, 1967-68 жылдары, Маслоу жаңа саланың атауы мен бағыты жөнінде Гроф пен Сутичпен тығыз байланыста болды. Пауэрстің мәлімдемесіне сәйкес, «трансперсональды» термині 1970 жылдан бастап ғылыми журналдарда қолданыла бастады. Гуманистік және трансперсоналды психология екеуі де Адам Әлеуеті Қозғалысымен байланысты, ол 1960 жылдардағы Эсален (Калифорния) сияқты орындардағы контрмәдениеттен туындаған баламалы емдеулер мен философияларға негізделген.
In 1968, Abraham Maslow was among the people who described transpersonal psychology as a "fourth force" in psychology. Early use of the term "transpersonal" can also be credited to Stanislav Grof and Anthony Sutich. At this time, in 1967–68, Maslow was in close dialogue with both Grof and Sutich regarding the name and orientation of the new field. According to Powers, the term "transpersonal" starts to show up in academic journals from 1970 onwards. Both humanistic and transpersonal psychology have been associated with the Human Potential Movement, which revolves around alternative therapies and philosophies that grew out of the counter culture of the 1960s at places such as Esalen, California.
қалыптасу кезеңі
1960 жылдары "трансперсональды" термині гуманистік психология қозғалысы шеңберіндегі психология мектебінің бөлігі ретінде қалыптасты. 1972 жылы Трансперсоналдық психология қауымдастығы құрылды. Роберт Фрейгер мен Джеймс Фадиман институтты осындай идеяларға қарсы тұратын академиялық ортаға жауап ретінде құрды. Трансперсоналдық психологияның басқа да қолдаушылары: Рам Дасс; Элмер және Элис Грин, олар Меннингер қорымен байланысты болды.
Gradually, during the 1960s, the term "transpersonal" was associated with a distinct school of psychology within the humanistic psychology movement. The Association for Transpersonal Psychology was established in 1972, The institute was founded by Robert Frager and James Fadiman in response to an academic climate that they felt was hostile to such ideas. Other proponents of transpersonal psychology included Ram Dass; Elmer and Alyce Green who were affiliated with the Menninger Foundation;
Трансперсоналдық психологияға қызығушылардың алғашқы назарында медитация және сананың өзгерген күйлері болды, оның ішінде психоделикалық препараттардың әсерінен туындаған күйлер де бар еді. 1980 жылдардың басында Американдық психологиялық қауымдастықтың (APA) 32-ші бөліміндегі (Гуманистік психология) мүшелер тобы трансперсоналдық психологияны Американдық психологиялық қауымдастық құрамында жеке бөлім ретінде құруды ұсынды. 1984 жылы АПА Кеңесіне ұсыныс енгізілді, бірақ ол қабылданбады. 1985 жылы жаңа бастама көтерілді, бірақ кеңесте көпшілік дауысқа ие бола алмады. 1986 жылы ұсыныс үшінші және соңғы рет қарастырылды, бірақ 32-ші бөлімнің басқару кеңесі оны кері қайтарып алды. Кен Уилбер кейіннен "трансперсональды" терминінен алшақтап, 1990 жылдардың ортасынан бастап "интегральды" терминін қолдауға басымдық берді. 1998 жылы ол Интеграль институтын құрды.
An early preoccupation of those interested in transpersonal psychology was meditation and altered states of consciousness including those induced from psychedelic drugs. In the early 1980s, a group of members within APA Division 32 (Humanistic Psychology) argued in favor of establishing transpersonal psychology as a separate division within the framework of the American Psychological Association. A petition was presented to the APA Council in 1984, but it was turned down. A new initiative was made in 1985, but it failed to win the majority of votes in the council. In 1986 the petition was presented for a third and final time, but was withdrawn by the executive board of Division 32. Ken Wilber has since distanced himself from the label "transpersonal", being in favour of the label of "integral" since the mid 1990s. In 1998 he formed the Integral Institute.
Кейінгі дамуы
Трансперсоналдық психологияның жақтастары Америка Психиатриялық қауымдастығының DSM нұсқауына енгізілуі тиіс жаңа диагностикалық санатының ұсынысын жасады, ол 1993 жылы DSM IV жұмыс тобымен «Психорелигиялық немесе психорухани проблема» деп бекітілді, кейін «Діни немесе рухани проблема» деп атауы өзгертілді. 2007 жылы «Трансперсоналдық психология» журналы мен «Трансперсоналдық зерттеулердің халықаралық журналы» Америка Психологиялық қауымдастығының журналдар базасы PsycINFO-да тіркелді. Сол жылы Рузек атап көрсетті, «Америкалық Психологиялық қауымдастық (АПА) және көптеген академиялық мекемелер трансперсоналдық психологияны мақұлданған зерттеу саласы ретінде әлі мойындаған жоқ; трансперсоналдық психология негізгі академиялық журналдарда немесе оқулықтарда сирек кездеседі; және американдық ғалымдардың аз ғана бөлігі өздерін трансперсоналдық психология практигі ретінде таниды. Бұдан әрі, трансперсоналдық психология тарих немесе психологияға кіріспе мәтіндерінде көбінесе еске алынбайды». 2012 жылы Трансперсоналдық психология институты өз атын София университеті деп өзгерткенін және компьютерлік ғылым мен бизнес салаларын қамтитын кеңейтілген магистратура бағдарламасын ұсынатынын хабарлады.
Proponents of transpersonal psychology were behind the proposal for a new diagnostic category to be included in the DSM manual of the American Psychiatric Association called "Psychoreligious or psychospiritual problem", which was approved by the Task Force on DSM IV in 1993, after changing its name to Religious or spiritual problem. In 2007 the Journal of Transpersonal Psychology and the International Journal of Transpersonal Studies were accepted for indexing in PsycINFO, the journal database of the American Psychological Association. That same year, Ruzek, noted that the "American Psychological Association (APA) and most academic institutions have not yet recognized transpersonal psychology as an approved area of study; transpersonal psychology is rarely mentioned in mainstream academic journals or textbooks; and relatively few American academicians identify themselves as practitioners of transpersonal psychology. Furthermore, transpersonal psychology is scarcely mentioned, if at all, in history or introductory psychology texts". In 2012 the Institute of Transpersonal Psychology announced that it was changing its name to Sofia University with an expanded graduate program featuring computer science and business.
Филиалдар және оларға байланысты салалар
Трансперсоналдық пәндер ретінде трансперсоналдық антропология және трансперсоналдық бизнес зерттеулері сияқты басқа трансперсоналдық пәндер қарастырылады. Трансперсоналдық психологиямен байланысты басқа зерттеу салаларының ішінде өлімге жақын зерттеулер және парапсихология бар. Кейбір сарапшылар трансперсоналдық психология мен кейде трансперсоналдық зерттеулер деп аталатын трансперсоналдық теориялардың кеңірек санаты арасында ерекшелік бар екенін айтты. Фридманның сөзіне сәйкес, трансперсоналдық психология саласы "трансперсоналдық зерттеулердің кеңірек шеңберіне" орналасқан. Трансперсоналдық психология сондай-ақ Жаңа дәуір нанымдарымен және халық психологиясымен байланысты болуы мүмкін. Роуэн және Хартелиус "Жаңа дәуір" философиясы мен дискурсының мәнін сынады. Роуэн, ал Вейд сияқты басқа да сарапшылар, трансперсоналдық психологтар мұндай байланысқа ұмтылмаса да, бұл саланың Жаңа дәуірдің құрамында қалып отырғанын атап өтті. Кейбіреулер трансперсоналдық психология мен дін психологиясы арасындағы шекараның жоғалып бара жатыр деп есептесе де (мысалы, Оксфорд психология және руханият туралы анықтамалығы), олардың арасындағы айқын ерекшелік әлі де сақталады деп саналады. Дін психологиясының көп бөлігі трансперсоналдық психологияда "трансценденттік" деп қарастырылмайтын мәселелермен айналысады, сондықтан екі пәннің назар аудару салалары айқын түрде ерекшеленеді.
Other transpersonal disciplines, such as transpersonal anthropology and transpersonal business studies, are listed as transpersonal disciplines. Other fields of study that are related to transpersonal psychology, include near death studies and parapsychology. A few commentators have suggested that there is a difference between transpersonal psychology and a broader category of transpersonal theories, sometimes called transpersonal studies. According to Friedman the field of transpersonal psychology is "situated within the wider umbrella of transpersonal studies". Transpersonal psychology may also be associated with New Age beliefs and pop psychology. Rowan, and Hartelius have criticized the nature of "New Age" philosophy and discourse. Rowan Other commentators, such as Wade, notes that the field remains part of the New Age, despite the fact that transpersonal psychologists may want no such association. Although some consider that the distinction between transpersonal psychology and the psychology of religion is fading (e. g. The Oxford Handbook of Psychology and Spirituality), there is still generally considered to be a clear distinction between the two. Much of the focus of psychology of religion is concerned with issues that would not be considered 'transcendent' within transpersonal psychology, so the two disciplines have quite distinct focuses.
Ұйымдар, басылымдар және орындар
Трансперсоналдық психологияның көзқарасы АҚШ және Еуропадағы көптеген қызығушылық топтарына тарағанмен, оның бастауы Калифорнияда болды және бұл сала әрқашан АҚШ-тың батыс жағалауындағы мекемелермен тығыз байланысты болды. Басты жарияланымдары – «Трансперсональды психология журналы» және «Трансперсональды зерттеулердің халықаралық журналы». Шағын жарияланымдардың қатарында – Британдық психологиялық қоғамның трансперсоналдық психология бөлімінің журналы, «Трансперсоналдық психология шолуы» бар.
Although the perspective of transpersonal psychology has spread to a number of interest groups across the US and Europe, its origins were in California, and the field has always been strongly associated with institutions on the west coast of the US. Leading publications include the Journal of Transpersonal Psychology and the International Journal of Transpersonal Studies. Smaller publications include the Transpersonal Psychology Review, the journal of the Transpersonal Psychology Section of the British Psychological Society.
Қабылдау, мойындау және сын
Трансперсоналдық психологияны айналасындағы мәдениетте қабылдау кең ауқымды көзқарастар мен пікірлерді, соның ішінде қатыгез күмәнділікті көрсетеді. 1980 жылдардың басындағы заманауи психологияны бейнелейтін Эрнест Хилгард трансперсоналдық психологияны гуманистік психологияның шектен шыққан жақтастарын тартқан маргиналды қозғалыс ретінде қарастырды. Дегенмен, ол мұндай қозғалыстар психологтар зерттейтін тақырыптарды байытатынын, тіпті көптеген психологтар осы қозғалысқа қосылмаса да айтты. Адамс бұл саланың "құрылғалы тұрғаннан-ақ даулы болғанын" атап өтті. Фридман сияқты басқа да сарапшылар бұл саланың академиялық ортада "заңды зерттеу саласы ретінде мойындылық алу үшін күрескенін" көрсетті. Парсонс та осы жайтты байқап, трансперсоналдық психологияның "наивті мәңгілікке сенуі, діни мәтіндерді дұрыс түсінбеуі, әдістемелік жетілдірудің жетіспеуі, әлсіз эпистемологиясы және, кейбіреулердің пікірінше, нарциссикалық өзімшілдікті насихаттауы" көптеген ғалымдар тарапынан жақсы қабылданбағанын айтты. Тоқсан жылдың ортасындағы жағдайды бағалаған Чинен. Тағы бір даулы мәселе – психоделикалық заттар тақырыбы. Заманауи мәдениетте психоделикалық және энтеогендік заттардың даулы мәртебесіне тоқталып, Элмер, Макдональд және Фридман авторлары "рухани тәжірибеде психоделикалық заттардың орны әлі де даулы болып қала береді" деп атап өтті. Трансперсоналдық психологияның негізін қалаушыларын, сондай-ақ американдық психология тарихшыларын сұхбатқа тарған Рюзектің зерттеуі бойынша, трансперсоналдық психологияның Америка психологиясына тигізген әсері шамалы болды. Бұл жағдайға ықпал еткен факторлардың бірі – бағытталған психологияның "рухани және философиялық идеяларға қарсы тұруы" және трансперсоналдық психологтардың үлкен контекстен оқшаулануға бейімділігі. Трансперсоналдық психологияға қатысты алғашқы сын-ескертпелердің бірі гуманистік психолог Ролло Мэйдің "трансперсоналдық психологияның тұжырымдық негіздерін жоққа шығаруы" болды. Лукофф пен Лудың мәлімдемесіне сәйкес, Ассоциация трансперсоналдық психология бөлімін ашуға қатысты үлкен күмән білдірді. Бөлімдік мәртебеге үміткерліктер АПА кеңесінде көпшілік дауысқа ие бола алмады және бөлім құрылмады. Когнитивтік психолог және гуманист Альберт Эллис трансперсоналдық психотерапияның нәтижелеріне күмән келтірді. 1989 жылы ол Реймонд Йегермен бірлесіп "Неліктен кейбір терапиялар жұмыс істемейді: трансперсоналдық психологияның қауіптері" атты еңбегін жариялады, онда авторлар трансперсоналдық психологияның нәтижелерін Рационалды эмоциялық терапияның әсерімен салыстырып, трансперсоналдық тәсілдің қауіптерін көрсетті. Эллис сондай-ақ трансперсоналдық психологияның ғылыми мәртебесін және оның дінмен, мистикамен және авторитарлық сенім жүйелерімен байланысын сұраққа салды.
Reception of Transpersonal psychology in the surrounding culture reflects a wide range of views and opinions, including severe skepticism. Ernest Hilgard, representing the contemporary psychology of the early 1980s, regarded transpersonal psychology as a fringe movement that attracted the more extreme followers of Humanistic psychology. He did however remark that such movements might enrich the topics that psychologists study, even though most psychologists choose not to join the movement. Adams noted that the field was regarded as "controversial since its inception". Other commentators, such as Friedman, also remarked that the field has struggled for "recognition as a legitimate field of study" in academia. This aspect was also noticed by Parsons, who observed that Transpersonal psychology's "naive perennialism, misreading of religious texts, lack of methodological sophistication, weak epistemology, and, some would claim, promotion of narcissistic self absorption" had not been well received by the majority of academics. Commenting on the state of the field in the mid nineties Chinen Another contentious aspect concerns the topic of psychedelic substances. Commenting upon the controversial status of psychedelic and entheogenic substances in contemporary culture, authors Elmer, MacDonald & Friedman note that "the place of psychedelics in spiritual practice remains controversial". Ruzek, who interviewed founders of transpersonal psychology, as well as historians of American psychology, found that the field of Transpersonal psychology had made little impact on the larger field of psychology in America. Among the factors that contributed to this situation was mainstream psychology's "resistance to spiritual and philosophical ideas", and the tendency of Transpersonal psychologists to isolate themselves from the larger context. One of the earliest criticisms of transpersonal psychology was leveled by the humanistic psychologist Rollo May, who "disputed the conceptual foundations of transpersonal psychology". According to Lukoff and Lu notes that the Association had serious reservations about opening up a Transpersonal Psychology Division. The petitions for divisional status failed to win the majority of votes in the APA council, and the division was never established. Albert Ellis, a cognitive psychologist and humanist, has questioned the results of transpersonal psychotherapy. In 1989 he cooperated with Raymond Yeager for the release of Why some therapies don't work: The dangers of transpersonal psychology, where the authors compared the results of transpersonal psychology with the effects of Rational Emotive Therapy, noting the dangers of the transpersonal approach. Ellis has also questioned the scientific status of transpersonal psychology, and its relationship to religion, mysticism and authoritarian belief systems.