Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Адамның бір затқа ерекше күш-қуат немесе құндылық тағайындауы.
Human attribution of special powers or value to an object
Фетиш (француз тілінен алынған fétiche, португал тілінен feitiço, ал ол латын тіліндегі facticius, 'жасанды' және facere, 'жасау' сөздерінен тараған) – үстіңгі күштерге ие деп сенілетін зат, әсіресе, басқаларға ықпал ете алатын адам жасаған зат. Көрнекі айтқанда, фетишизм – затқа ішкі, материалдық емес құндылықты немесе күшті тағайындау. Талисман мен амулет осыған қатысты. Фетиштер көбінесе рухани немесе діни контексте қолданылады.
A fetish (derived from the French fétiche, which comes from the Portuguese feitiço, and this in turn from Latin facticius, 'artificial' and facere, 'to make') is an object believed to have supernatural powers, or in particular, a human made object that has power over others. Essentially, fetishism is the attribution of inherent non material value, or powers, to an object. Talismans and amulets are related. Fetishes are often used in spiritual or religious context.
Тарих
Алғашында португалдар батыс африкалықтардың діни амалдарында қолданатын заттарға қатысты фетиш ұғымын қалыптастырды. Бұл ұғым шамамен 1757 жылы Еуропада кеңінен танымал болды, осы кезде Шарль де Броссе оны Батыс Африка дінін ежелгі Египет дінінің мистикалық аспектілерімен салыстыру үшін пайдаланды. Кейін Огюст Конт бұл ұғымды діннің эволюциясы туралы теориясында қолданды, онда фетишизмді ең алғашқы (ең қарапайым) кезең деп санады, одан кейін политеизм және монотеизм келеді. Дегенмен, этнография және антропология политеистік және монотеистік діндердің кейбір артефакттарын фетиштер деп жіктеуі мүмкін. Фетишизм теориясын жариялаған сегізінші ғасырдың зиялылары бұл ұғымды "Гвинея" сипаттамаларында кездестірді, олар Ramusio's Viaggio e Navigazioni (1550), de Bry's India Orientalis (1597), Purchas's Hakluytus Posthumus (1625), Черчилльдің «Саяхаттар мен саяхаттар жинағы» (1732), Астлидің «Саяхаттар мен саяхаттардың жаңа толық жинағы» (1746) және Превосттың «Histoire generale des voyages» (1748) сияқты танымал саяхаттар жинақтарында қамтылған. Фетишизм теориясы XVIII ғасырдың соңында Г. В. Ф. Гегель «Тарих философиясы бойынша лекциялар» еңбегінде жазылған. Гегельдің пікірінше, африкалықтар абстрактілі ойлауға қабілетсіз болған, олардың ойлары мен іс-әрекеттері сезімге бағынған, сондықтан фетиш нысаны кез келген нәрсе болуы мүмкін еді, содан кейін ол кездейсоқ түрде «ойша туған күштермен» сіңірілген.
Initially, the Portuguese developed the concept of the fetish to refer to the objects used in religious practices by West African natives. The concept was popularized in Europe circa 1757, when Charles de Brosses used it in comparing West African religion to the magical aspects of ancient Egyptian religion. Later, Auguste Comte employed the concept in his theory of the evolution of religion, wherein he posited fetishism as the earliest (most primitive) stage, followed by polytheism and monotheism. However, ethnography and anthropology would classify some artifacts of polytheistic and monotheistic religions as fetishes. The eighteenth century intellectuals who articulated the theory of fetishism encountered this notion in descriptions of "Guinea" contained in such popular voyage collections as Ramusio's Viaggio e Navigazioni (1550), de Bry's India Orientalis (1597), Purchas's Hakluytus Posthumus (1625), Churchill's Collection of Voyages and Travels (1732), Astley's A New General Collection of Voyages and Travels (1746), and Prevost's Histoire generale des voyages (1748). The theory of fetishism was articulated at the end of the eighteenth century by G. W. F. Hegel in Lectures on the Philosophy of History. According to Hegel, Africans were incapable of abstract thought, their ideas and actions were governed by impulse, and therefore a fetish object could be anything that then was arbitrarily imbued with "imaginary powers".
Практика
Бұл ұғымның дінтануда қолданылуы Батыс Африканың дәстүрлі діни сенімдерін зерттеуден, сондай-ақ осы сенімдерден туындаған Водуннан бастау алады. Фетиштер кейбір ежелгі американдық діндер мен практикаларда кеңінен қолданылған. Мысалы, аю шаманды, бизон – қамқоршыны, тау арыстаны – жауынгерді, ал қасқыр – жолбасшы, соғыстың себебін бейнелеген. Като қалаларды қалдырып, ауылдық жерлерге барғанда анимизм, фетишизм және фаллицизмнің көптеген белгілерін таба алатынын айтты. Като Генчи Он қасиетті қазынаның фетиш болғанын, ал Жапонияның императорлық регалиясы да сондай сипаттарды сақтағанын, сондай-ақ Шығыс Үндістанның тумаларының Пусакасымен және Орталық Австралияның Тжурунгасымен ұқсастықтарын көрсетті. Кусанаги но Цуруги құдайлық қылыстың рухани тәжірибесі арқылы үстімізді қорғайтын күш (нығмет) береді деп есептелді, ал Кусанаги но Цуруги Овари провинциясындағы Ацутада құдайландырылып, қастерлі сақталды, қазір ол Ацута киелі орны. Ол адамдардың әдетте құдайдың митамасын (рухын) оның нақты қалыптасу орны ретінде, ал екіншісі – құдайдың өзі ретінде қарастыратынын байқады. Көптеген адамдар митама (рух) мен шинтай (құдай денесі) арасындағы айырмашылықты аңғармайды, ал кейбіреулері шинтайды (құдай денесі) құдайдың нақты денесімен шатастырады.
The use of the concept in the study of religion derives from studies of traditional West African religious beliefs, as well as from Vodun, which in turn derives from those beliefs. Fetishes were commonly used in some Native American religions and practices. For example, the bear represented the shaman, the buffalo was the provider, the mountain lion was the warrior, and the wolf was the pathfinder, the cause of the war. Kato stated that leaving behind cities and going into rural areas, he could find many traces of animism, fetishism, and phallicism. Kato Genchi stated that the Ten Sacred Treasures were fetishes and the Imperial Regalia of Japan retained the same traits, and pointed out the similarities with the Pusaka of the natives of the East Indies and the Tjurunga of the Central Australians. The Kusanagi no Tsurugi was believed to provide supernatural protection (blessings) through the spiritual experience of the divine sword, and the Kusanagi no Tsurugi was deified and enshrined at Atsuta in Owari Province, which is now the Atsuta Shrine. He observed that people tends to think of the mitama (spirit) of a deity first as the seat of his real presence, and second as the deity itself. Many people do not distinguish between mitama (spirit) and shintai (god body), and some even confused shintai (god body) with the god's real body.