Кіріспе

Ақпаратты немесе артефактті дубликациялау – Википедияда көшіруге қатысты нұсқаулар. Көшіру – бұл ақпаратты немесе артефактті бастапқыда оны жасаған процесті пайдаланбай, сол ақпараттың немесе артефакттің бір мысалынан көшіру. Ақпараттың аналогтық түрлерін көшірудің дәлдігі шектеулі, ол қолданылатын жабдықтың сапасына және оператордың біліктілігіне байланысты. Көшірме жасалғанда түпнұсқадан көшірмеге дейін сөзсіз ақпараттың жоғалуы, нашарлауы және "құбылыстың" (кәдімгі шағын өзгерістер) жинақталуы орын алады. Бұл нашарлау әр көшірмемен бірге күшейе түседі. Ақпараттың цифрлық түрлерін көшіру толыққанды түрде жүзеге асырылады. Компьютер пайдаланушысы мәтін немесе мазмұнның бөлігін таңдап көшіргенде, көшіріп қою функциясын жиі қолданады.

Өнер саласында

Бейнелеу өнерінде шеберлердің туындыларын көшіру – студенттердің сурет салу және мүсіндеуді үйренуінің қалыпты жолы. Көбінесе суретшілер көшірме атауында түпнұсқа авторды көрсету үшін "after" сөзін пайдаланады (екі жұмыстың қаншалықты ұқсас болғанына қарамастан), мысалы Винсент ван Гогтың "Бірінші қадамдар (after Millet)" және Пабло Пикассоның "Шөптегі түскі ас, Манеттің туындысы бойынша" (Манеттің танымал жұмысына негізделген). Мүсіндеуде көшірмелерді көбінесе нүктелеу машинасы, пантограф немесе соңғы кезде компьютерлік бағытталған жүйелер арқылы жасайды. Бұл жүйелер модельді сканерлеп, оны әртүрлі материалдардан және кез келген қажетті өлшемде шығара алады. Көлемді туындыларды көшірудің тағы бір тәсілі – басып шығару (lost wax casting) және басқа да қалыптау мен құю түрлері.

Әдебиетте

Баспа машинасы ойлап табылғанға дейін кітаптың бір данасын алудың жалғыз жолы – оны қолмен көшіру болатын (жазушыны қараңыз). Орта ғасырлар бойы монахтар әдеби, философиялық және діни мәтіндерді тарату және сақтап қалу үшін толық мәтіндерді көшіріп жазды.

Кеңседе жұмыс істеу

Көп жағдайда кеңсеге құжаттың бірнеше көшірмесі қажет болады. Әдетте оларға шығыс хат-хабардың көшірмесі қажет. Кейде олар өздері жасаған құжаттардың көшірмелерін бірнеше мүдделі тараптарға таратуды қалайды. 18 ғасырдың соңына дейін, егер кеңседе жіберілген хаттың көшірмесі сақталуы керек болса, кеңсе қызметкері оны қолмен жазып алуға мәжбүр болған. Бұл технология 19 ғасырдың көп бөлігінде кең таралды. Осы мақсаттар үшін кеңселер көшірушілер, сондай-ақ хатшылар, жазушылар және түйіндемешілерді жұмысқа алды. 17 ғасырдың ортасы мен 18 ғасырдың соңы арасында қолмен көшірудің бірнеше баламалары ойлап табылды, бірақ олардың ешқайсысы кеңселерге елеулі әсер етпеді. 1780 жылы Джеймс Уотт хаттарды көшіруге арналған баспа машинасына патент алды, оны сол жылдан бастап Джеймс Уотт & Co. өндірді. Хат көшіру престерін 1780-жылдардың басында Бенджамин Франклин, Джордж Вашингтон және Томас Джефферсон сияқты адамдар қолданды. 1785 жылы Джефферсон Джеймс Уотт & Co. компаниясы жасаған стационарлық және портативті престерді де пайдаланды.

19 ғасырда кеңселерде көшіру қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін көптеген бәсекелес технологиялар енгізілді. 1895 жылы ең көп қолданылған технологиялар Нью-Йорк бизнес колледжінің 1895 жылғы оқу бағдарламасының сипаттамасында былай аталды: "Барлық маңызды хаттар мен құжаттар хаттар кітабына немесе көшірме қағазға көшіріледі, сондай-ақ мимеограф және басқа да еңбек ресурстарын үнемдейтін кеңсе құрылғыларын пайдалану бойынша нұсқаулар беріледі".

Биологиялық көшірмелеу

Органикалық түрде генетикалық ақпаратты көшіру ДНК репликациясы арқылы жүзеге асырылады, ол деректерді жоғары дәлдікпен көшіріп, қайталай алады, бірақ қателер жиі кездеседі және мутациялар түрінде пайда болады. Дегенмен, ДНК жөндеу процесінде көптеген қателер көшірілген деректерді бастапқы деректермен салыстыру арқылы түзетіледі.

Цифрлық көшірмелеу

Бұл принцип цифрлық құрылғыларда, мысалы, қатты дискілерде де қолданылады, бірақ өзгеше формада. Дискідегі магниттелген деректер 1-дер мен 0-дерден тұрады. ДНҚ-дан өзгешесі, онда төрт түрлі ақпараттың орнына тек екі түрі ғана бар, бірақ бұл да ақпаратты берудің полярлы қағидасын сақтайды. Бұл жағдайда оқу-жазу басқысы делдал рөлінде әрекет етеді. "1" деп белгіленген дерек бөлімі тек бір типті жауапты тудырады, ал "0" – екіншісін. Оқу нәтижесінде алынған бұл жауаптар электр сигналына айналып, тізбектер арқылы жіберіледі. Бұл сигналдар кейіннен деректерді пайдаланудың басқа жолдары үшін түрлендіріліп, өңделуі мүмкін. Егер файл бір қатты дискіден екіншісіне көшірілсе, бұл қағида деректердің жоғары дәлдікпен берілуін қамтамасыз етеді, себебі әрбір сигнал түрі тек бір дерек түрін ғана жазуға мүмкіндік береді – яғни, 1 немесе 0. Бұл деректердің дұрыс жазылмауы немесе дискідегі қолданыстағы деректердің бұзылуы салдарынан ешқандай айырмашылықты анықтау мүмкін болмайтын жағдайларды ескермейді, бірақ әдетте қатты диск бұл аймақты оқылмайтын деп қайтарады. Цифрлік көшірме жасаудың тағы бір түсінігі – веб-сайттарды көшіру. Цифрлік көшірме жасау, қарапайым дискіні оқу және жазу қағидасынан гөрі көбірек интерпретацияға ие. Цифрлік көшірме – цифрлік көшірме жасауды түсіндірудің бір мысалы.

Көшіру құқығы

Көшіру ұғымы құқық салаларының кейбірінде ерекше маңызға ие. Интеллектуалдық меншік құқығының негізгі салаларының әрқайсысында бірқатар сот істері заңмен тыйым салынған көшірудің қандай түрлері болатыны туралы мәселені нақтылады, әсіресе авторлық құқық сияқты салаларда. Бұған байланысты ұғым – плагиат, яғни басқаның еңбегін көшіріп, өзіндікі деп көрсету. Көптеген оқу орындары плагиат үшін студентті оқудан шеттетуге, тіпті курс бойынша үлгерімсіздікке алып келуі мүмкін.