Кіріспе
Соңғы күндердің қасиеттілері қозғалысындағы ең жоғары лауазым – Шіркеу Президенті лауазымы. Көптеген Соңғы күндердің қасиеттілері қозғалысында Шіркеу Президенті шіркеудегі ең жоғары лауазым деп есептеледі. Бұл лауазымды қозғалыстың негізін қалаушы Джозеф Смит және Смиттен кейін келген көптеген адамдар, мысалы Бригам Янг, Жозеф Смит III, Сидни Ригдон және Джеймс Странг атқарды. Осы лауазыммен байланысты басқа да атаулар бар, олардың ішінде шіркеудің бірінші ақсақалы, Жоғары рухтылықтың президенті, пайғамбар, көруші т.б.
the position of President of the Church in the wider Latter Day Saint movement
In the Latter Day Saint movement, the President of the Church is generally considered to be the highest office of the church. It was the office held by Joseph Smith, founder of the movement, and the office assumed by many of Smith's claimed successors, such as Brigham Young, Joseph Smith III, Sidney Rigdon, and James Strang. Several other titles have been associated with this office, including First Elder of the church, President of the High Priesthood, Prophet, Seer,
Жозеф Смит: бірінші президент
Мәсіх шіркеуінің бір ғана басшы болуы туралы түсінік 1831 жылдың соңында пайда болды. Алғашында, шіркеу 1830 жылдың 6 сәуірінде құрылғаннан кейін, Джозеф Смит өзін тек "Иса Мәсіхтің елшісі және шіркеудің ақсақалы" деп атады. Бірақ, тағы бір елші – Оливер Каудери, сондай-ақ шіркеудің бірнеше ақсақалдары болды, бұл шіркеудің ресми иерархиясын нақтыламады. 1830 жылдың қыркүйегінде Хайрам Пейдж шіркеу үшін аян алғанын мәлімдегеннен кейін, Смит алған аянда: "Бұл шіркеуде Менің қызыметшім Джозеф Смиттен басқа ешкімге бұйрықтар мен аяндарды қабылдау үшін тағайындалмайды, себебі ол оларды Мұса сияқты қабылдайды" делінді. Бұл Смит шіркеуді басқаруға толық құқығын бекітті. 1831 жылдың маусым айының басында Смит жиырма екі адаммен бірге, соның ішінде Хайрум Смит, Парли П. Пратт және Мартин Харрис сияқты Соңғы күнгі қасиеттілер қозғалысының көрнекті тұлғаларымен бірге "жоғары рухтылыққа" (жоғары дін қызметкерлігіне) ие болды. Бұл адамдар "жоғары рухтылыққа" ие болғандықтан, шіркеудің ақсақалдарынан жоғары дәрежеде болды. Алайда, Смит пен Каудеридің елші ретінде шақырылуы оларға басқа жоғары рухтылыққа ие болғандарға қарағанда артық билік бере ме деген мәселе әлі де ашық қалды. 1831 жылдың 11 қарашасында Смит алған аянда: "Жоғары рухтылықтан бір адамды тағайындау қажет, ол рухтылыққа басшылық етеді және ол Шіркеудің жоғары рухтылығының президенті деп аталады. Сонымен қатар, жоғары рухтылық президентінің міндеті – бүкіл шіркеуге басшылық ету" делінді. Смит осы лауазымға 1832 жылдың 25 қаңтарында Огайо штатындағы Амхерст қаласында өткен конференцияда тағайындалды және шіркеу тарапынан қолдау алды. 1835 жылы Мәсіх шіркеуінің баптары мен келісімдері қайта қаралып, "шіркеудің ақсақалы" деген тіркес "осы шіркеудің бірінші ақсақалы" деп өзгертілді. Осылайша, 1835 жылдан кейін Смит кейде шіркеудің Бірінші ақсақалы деп аталды. 1835 жылғы қайта қарауға "жоғары рухтылық президенті (немесе басшы ақсақал)" лауазымына қатысты бір тармақ қосылды, ол шіркеу иерархиясына енгізілді.
Алып тастау
Шіркеуде президентті қызметтен шеттету немесе жазалау үшін ешқашан халықтық қозғалыс болған емес, бірақ теориялық тұрғыдан алғанда, ол Шіркеудің Жалпы Кеңесімен қызметінен алынуы немесе басқа тәртіптік шараларға тартылуы мүмкін. Жалпы Кеңес алдында сотталған жалғыз президент – Джозеф Смит, ол 1834 жылы Сион лагерінен оралғаннан кейін Сильвестр Смит жасаған айыптаулар бойынша сотталды. Кеңес Жозеф Смит өзіне сеніп тапсырылған барлық қаржы және мүлікпен әрқашан адал және лайықты түрде әрекет еткенін анықтады.
ЛДС шіркеуінің президенті
LDS шіркеуінің Президенті – шіркеудің басшысы және Бірінші Президенттіктің төрағасы, шіркеудің ең жоғары басқару органы. Соңғы күндердің қасиеттілері шіркеу Президентін пайғамбар, көруші және аян беруші деп санайды және оны Пайғамбар деп атайды, бұл атақ бастапқыда Джозеф Смитке берілген. Адепттер Президенттің есімін қолданғанда, оған көбінесе «Президент» деген сөз қосылады. Соңғы күндердің қасиеттілері шіркеу Президентін бүкіл әлемге Құдайдың сөзін жеткізуші және жер бетіндегі жоғары дәрежелі рухтық билік иесі деп санайды, сондай-ақ ол бүкіл шіркеу немесе бүкіл әлем үшін Құдайдан аян алуға толық құқылы. Шіркеу Президенті ондықтан бөлінетін қаражат жөніндегі Кеңес пен Шіркеу Кеңесінің төрағасы болып қызмет етеді. Сонымен қатар, Шіркеу Президенті Шіркеудің қамқорлар кеңесінің/Білім беру кеңесінің төрағасы болып табылады.
Мәсіх қауымының пайғамбар-президенттері
Мәсіхтің қауымдастығында, бұрын Соңғы күнгі қасиеттілердің Иса Мәсіхтің қайта ұйымдастырылған шіркеуі (RLDS), шіркеу президентінің ресми атағы – Президент Пайғамбар. Президент Пайғамбар – шіркеудің ең жоғары діни басшысы. Бұл лауазым бірнеше қызметтен тұрады: 1) Шіркеу Президенті, 2) Жоғарғы Руханияттың Президенті және 3) Пайғамбар, Көруші және шіркеуге аян беруші. Шіркеу Президенті ретінде Президент Пайғамбар – шіркеудің бас атқарушы органы және Бірінші Президенттік, шіркеудің бас атқарушы кеңесінің басшысы. Жоғарғы Руханияттың Президенті ретінде Президент Пайғамбар – шіркеудің жетекші рухани лауазым иесі. (1985 жылдан бастап әйелдерді рухани қызметке бекіту басталғаннан бері, бұл лауазымға әйелдер де тағайындала алады, бірақ бүгінгі күнге дейін барлық Пайғамбар Президенттері ер адамдар болды.) Пайғамбар, Көруші және Аян беруші ретінде Президент Пайғамбар – Мәсіхтің қауымдастығының рухани жетекшісі және Киелі кітап пен Мормон кітабымен бірге қасиетті мәтін ретінде тұратын, ашық канон – Дін мен Келісімдерге қосылатын аяндарды шіркеуге ұсына алады. Шіркеуде тек Президент Пайғамбар ғана пайғамбар, көруші және аян беруші деп есептеледі, және осы лауазымды иеленген әрбір адам Дін мен Келісімдерге қосылған қосымша аяндар немесе рухани жазбаларды шіркеуге ұсынды.
Президенттікке өту
Жалпы, Пайғамбар Президент өзінің қайтыс болуына немесе зейнеткерлікке шығуына дейін ізбасарын тағайындайды немесе орнына кісі тағайындайды. Бұл лауазым дәстүрлі түрде Жоғары Руханияттың Президенті деп аталады. 1995 жылға дейін бұл ізбасарлар шіркеу ережесі болмаса да, тікелей мұрагерлік принципі бойынша таңдалып келді. Осыған сәйкес, қозғалыстың негізін қалаушы Жозеф Смиттен кейінгі алғашқы алты Пайғамбар Президент оның тікелей ұрпақтары болды. 1995 жылы Уоллес Б. Смит У. Грант МакМюррейді ізбасары етіп тағайындау арқылы тікелей мұрагерлік дәстүрін бұзды. 2004 жылдың қараша айында МакМюррей медициналық және жеке мәселелерге сілтеме жасап, Пайғамбар Президент лауазымынан қанағаттанды. МакМюррейдің екі кеңесшісінен тұратын Бірінші Президенттік шіркеудің бас атқарушы органы ретінде қызметін жалғастырды. 2005 жылдың наурыз айында Он Екі Апостол Кеңесі басшылығымен шіркеу басшыларының Бірлескен Кеңесі Стивен М. Везидің Пайғамбар Президентіне тағайындалатынын жариялады. Вези Он Екі Апостол Кеңесінің президенті қызметін атқарған. Шіркеудің арнайы Әлемдік Конференциясына сайланған делегаттар Везиді мақұлдады және ол 2005 жылдың 3 маусымында Пайғамбар-Президент ретінде орнатылды.
Иса Мәсіхтің Соңғы күнгі Киелілер шіркеуінің Қалғаны
Соңғы күнгі қасиеттілердің Иса Мәсіхтің Қалдық шіркеуі яһуди мұрагерлік заңдары арқылы тікелей ұрпақтарды жалғастыруға сенуін жалғастырды. Осыған байланысты, шіркеу құрылғаннан кейін Қалдық шіркеуінің президенті болған Фредерик Нильс Ларсен, Джозеф Смит кішінің тікелей ұрпағы (анасының екінші тума немересі) болды. 2019 жылы Ларсен қайтыс болғаннан кейін Терри У. Пейшенс Қалдық шіркеуінің президенті болды.
Иса Мәсіх шіркеуінің президенті (Бикертон)
Соңғы күндердің қасиеттілері қозғалысындағы басқа діндерге ұқсас, Иса Мәсіх шіркеуінде (Бикертондықтар) Бас шіркеу президенті де Он екі апостолдың кворумының мүшесі болып табылады.
Иса Мәсіх шіркеуінің президенті (Кутлерит)
Иса Мәсіхтің кішкентай шіркеуі (Катлериттер), штаб-пәтері Миссури штатының Индипенденс қаласында орналасқан. Оның Бірінші Президенттігі Президент пен екі Кеңесшіден тұрады. Мұрагерлік әдетте алдыңғы Президенттің қайтысы немесе қызметтен босауы кезінде Бірінші Кеңесшіге өтеді (ең бір Кутлерит Президенті де ешқашан қызметтен кеткен емес), бірақ бұл шіркеу мүшелерінің бекітуіне байланысты.
Иса Мәсіхтің соңғы күнгі қасиеттілері фундаменталистік шіркеуінің президенті
Өзінің алғашқы жылдары мормондық фундаменталистік Шорт-Крик қауымы Иса Мәсіхтің соңғы күнгі қасиеттілері шіркеуін (LDS Church) "жалғыз нағыз және тірі шіркеу" деп санады, ал өзін тек көп әйел алу және басқа да "жоғары дәрежелі кияли амалдарды" – мысалы, Бірлескен Ұйымды – жалғастыру үшін бөлінген "Қасиеттілік тобы" деп қарады. Сондықтан олар заманауи LDS шіркеуінің президенттеріне белгілі бір құрметпен қарады, бірақ сонымен бірге олар маңызды мәселелерде мойынсұнып, "Шіркеу президенттігінің кілттерін" шын мәнінде ұстамайды деп есептеді, олар 1918 жылы Джозеф Ф. Смит қайтыс болғанда рухтар әлеміне қайтарылған деген сенімде болды. Осылайша, олар шіркеу басшылығын өздерінің Қасиеттілік Кеңесінен тікелей түсетін нұсқауларға қарағанда кем бағалады. Бұл "Достар Кеңесі" жеті "Жоғарғы діни қызметкер елшісі" немесе "Жоғарғы діни қызметкерлердің төрағасынан" тұрды, олардың ең жоғары дәрежедегісі "Қасиеттілік президенті" немесе Пайғамбар деп есептелді. 1978 жылы LDS шіркеуінің президенті Спенсер У. Кимболдың діни қызметкерлік туралы аяннан кейін, қара африкалық ерлерге діни қызметкерлік құқығын кеңейту, Бригам Янг және басқа ерте LDS көшбасшыларының ілімдеріне қайшы келетіндей болды, Колорадо-Ситидегі (Аризона) және Хилдейлдегі (Юта) фундаменталистер өздерінің бас ұйымын "толықтай бейдін шіркеу" деп қарастыра бастады. 1991 жылы Рулон Джеффс, сол кезде Қасиеттілік Кеңесінің жалғыз тірі мүшесі және осылайша топтың Пайғамбары, өзінің ізбасарларын "Соңғы күнгі қасиеттілердің Иса Мәсіхтің фундаменталистік шіркеуінің президенті корпорациясына" немесе FLDS шіркеуіне біріктірді, өзі президент болып тағайындалды. 2002 жылы қайтыс болғаннан кейін Джеффстің орнына оның бірінші кеңесшісі және ұлы Уоррен Джеффс келді. Жас Джеффс 2011 жылы балаға қарсы жыныстық зұлымдық жасағаны үшін түрмеге қамалғаннан кейін президенттік лауазымынан бас тарды, сондай-ақ Венделл Лой Нильсеннің шіркеудің корпоративтік активтерінің президенті ретінде қысқа мерзімге тағайындалуына қарамастан, FLDS мүшелерінің көпшілігі Джеффсті Пайғамбар деп есептейді.
Шіркеу президенті жоқ соңғы күндердің қасиеттілері секталары
Кейбір соңғы күндердің қасиеттілері қозғалысындағы секталар шіркеу президенті лауазымын діни биліктегі жарамды лауазым деп қабылдамайды; осы топтар көбінесе Исаның алғашқы шіркеуін он екі апостол басқарғанын, президент немесе үш адамнан тұратын басшылық емес, еске салып, соңғы күндер шіркеуі де осылай ұйымдастырылуы керек деп санайды. Мысалы, Мәсіх шіркеуі (Temple Lot) он екі апостолдың кворумымен басқарылады; кворум мүшелері әдетте шіркеудегі ең жоғары лауазымды тең дәрежеде атқарушылар ретінде қарастырылады.