Кіріспе
Нампо (Солтүстік Кореяның ресми жазуы: Nampho;), сонымен қатар Нампо деп те жазылады, Солтүстік Кореядағы халық саны бойынша төртінші қала. Қала Таэдон өзенінің солтүстік жағалауында, өзен сағасынан шығысқа қарай 15 шақырым жерде орналасқандықтан, елдің маңызды теңіз порты болып табылады. Бұрын Чиннампо деп аталған, ол 1980 жылдан 2004 жылға дейін провинциялық деңгейдегі "Тікелей басқарылатын қала" ("Чихалси") мәртебесіне ие болды және 2010 жылы "Арнаулы қала" ("T'ŭkpyŏlsi", 특별시; 特別市) деп белгіленді. Нампо Пхеньяннан оңтүстік-батысқа қарай 50 шақырым жерде, Таэдон өзенінің сағасында орналасқан. Солтүстік Корея тәуелсіздік алғаннан бері қалада өнеркәсіптің кең саласы дамыды және соңғы кезде елеулі жаңарулар жүзеге асырылды.
Солтүстік Корея құрылғанға дейін
Қала үш патшалық дәуіріне дейін Годжосонға қарасты, содан кейін оны Гогурё басып алды. Осы кезеңде қала Горё әулетіне дейін Согьонгтың (қазіргі Пхеньян) құрамында болды. Мёчёнг көтерілісінен кейін Согьонг алты округке бөлінді, олардың ішінде қазіргі Нампоға Кангсо хёны, Рёнганг хёны және Самхуа хёны кіреді. Горё дәуірінің соңында бұл аймақ Чунгсан округінің оңтүстігінде орналасқан Погу ауылының атымен Чунгнампо деп аталды. Жосон әулеті құрылғаннан кейін аймақ Пхёнган провинциясына қарады. Солтүстік Корея тарихы бойынша, Ким Ир Сеннің әкесі шетелдік кемені байқап, оған шабуылға жетекшілік етті. Қаланың аты бастапқыда Оңтүстік Пхёнган провинциясының Самхуа хёны ауданындағы балықшылар ауылынан шыққан. Кореяны жапондықтар басып алған кезде қаланың аты «鎭» таңбасы қосылып Чиннампо деп өзгертілді, себебі Бірінші Қытай-Жапон соғысы кезінде жапондықтар Нампоға қонды және Цин әулетінің әскерін жеңді. Азаттыққа қол жеткеннен кейін қаланың аты дереу Нампоға қайтарылды, колониялық іздерден құтылу үшін. 2010 жылы қала Оңтүстік Пхёнган провинциясынан бөлінді, ал бұрын қала құрамына кірген округтер оған қайта қосылды, сондай-ақ Ончон гүнінің басқаруы Нампоға берілді. Осы өзгерістердің нәтижесінде Нампо Солтүстік Кореядағы екінші ірі қалаға айналды.
Өнеркәсіп
Бостандыққа шығар алдында өнеркәсіп жапон империалистік мұраттарын қамтамасыз ету үшін толығымен әскери қажеттіліктерге бағытталған және оқ-дәрі тасымалы үшін маңызды порт болды. Жапондықтар индустрияны қазіргі Ваудо гуйок және Хунгу гуйок аудандарына шоғырландырды. Содан бері Нампо қаласының экономикасы күшті дамыды, осы аймақтардағы бірқатар өнеркәсіптер бұзылып, Намподан Пхеньянға дейінгі дәліз бойында, мысалы Чоллима гуйогы, Кансо гуйогы немесе Тэан гуйогында қайта жаңартылды. Қаланың тағы төрт маңызды өндіріс орталығы – Чоллима болат комбинаты, Тэан достық шыны зауыты, Кумсонг трактор зауыты және Тэан ауыр машиналар комбинаты. Қала жеңіл өнеркәсіп саласына да ие болғанымен, ірі компаниялардың барлығы ауыр өнеркәсіптің түрлі салаларына инвестиция салып отыр. Мысалы, Пхенхуа Моторс – Біріктіру шіркеуі мен Солтүстік Корея үкіметі арасындағы бірлескен кәсіпорын. Онда шамамен 340 жұмысшы көбінесе түрлі қытай автомобильдері мен Fiat-тан құралған жиынтықтан машиналар құрастырды. Су астына түсетін баллистикалық зымырандарды ұшыру платформасы Намподан шығарылады. Бұл платформа алғаш рет 2017 жылы байқалды және 2019 жылы қолданысқа енген болуы мүмкін. Алайда, 2020 жылы платформа судан шығарылып, мүмкін жөндеуге жіберілді, себебі сол кезде Синпо Оңтүстік кеме құрылысы кешеніндегі алғашқы платформа да жөндеуден өтті. Нампода Хайнан (Тэчон) кластың бірнеше патрульдік кемелері, Оса (Соджу) кластың зымырандық катерлері, Нонго кластың шапшаң шабуыл кемелері, Комар кластың зымырандық катерлері, Нампо кластың корветтері және Наджин кластың фрегаты орналасқан.
Уран байыту қондырғысы
2018 жылы The Diplomat басылымы Чоллима гуйокта уранды байыту орнатылысын анықтағанын мәлімдеді. Ірі ғимаратта изотоптарды бөлуге арналған центрифугалар орналасқан және оны қабырғамен қоршаған, бұл, хабарламаға сәйкес, жоғары қауіпсіздікті қамтамасыз ететін нысан екенін көрсетеді. Ғимараттың шатырында қардың болмауы жыл бойы жылу өндіріліп жатқанын білдіреді, демек, бұл уранды байыту алаңы болуы мүмкін. Алайда, мұндай белгілер Солтүстік Кореяда кең таралған, және қауіпсіздік қоршауы бар ғимараттар, Ким отбасының үйлері мен ескерткіштері уранды байыту орнатылысын дәлелдей алмайды. Ядролық бағдарламаға бекітілген Корея Халық Армиясының бригадалары, гидроэлектр станциясы немесе тұрғын үйлер салу үшін жұмылдырылған шабуылдық жасақтардан айырмашылығы, өз орнында қалады. Егер олар Нампоға көшірілген болса, спутниктік суреттерде осыған байланысты нақты белгілер болуы керек еді, бірақ олар табылмады. Сонымен қатар, аталған орнатылыстағы қауіпсіздік деңгейі салыстырмалы түрде төмен, ол Жастар Батыры тас жолынан ашық жолмен қолжетімді және қауіпсіздік қызметкерлері үшін жеткілікті жағдайлар жасалмаған. Қарама-қарсылығы, жақын орналасқан Чамжин зымыран зауыты (Тэ Сун машина зауыты) айқын жоғары қауіпсіздікпен қамтамасыз етілген; ал Ньонбьон ядролық ғылыми-зерттеу орталығындағы нақты байыту орнатылысында бірнеше қақпалар мен тексеру бекеттері бар және ол әлдеқайда қауіпсіз жағдайда орналасқан.
Демография
2008 жылғы Солтүстік Корея халық санағы мәліметтері бойынша, қалада 366 815 адам тұрды, оның 310 864-і қалалық, ал 55 951-і ауылдық жерлерде тұрды.
География
Нампо Кореяның батыс жағалауында орналасқан. Қаланың 82 пайызы 50 метрден төмен биіктікте жатыр. Көбінесе оңтүстік және шығыс бөліктерінде таулар бар, олардың көпшілігі теңіз деңгейінен 100 метрден төмен, бұл толқынды жазық құрайды. Қаланың ең жоғары нүктелері Осок тау тізбегінде орналасқан, оның ішінде Осок тауы 566 метр, ал Гуксабонг тауы 506 метр биіктікте. Қала арқылы өтетін көптеген өзендер мен ағыстар ауыл шаруашылығы үшін қолайлы жағдайлар жасайды. Қаланың жер астында темір, марганец, титан және алтын мен күміс сияқты басқа да құнды металдар кездеседі.
Табиғи орта
Құмсоңның таяз сулы аймағына шамамен 5000 құс келеді, ал Батыс теңіз бөгетінің арқасында пайда болған көлге 76000-ға жуық су құсы қоныстанады, олардың арасында жойылу қаупі төніп тұрған және осал түрлер де бар.
Жол
2000 жылдың қазанында аяқталған "Жастар батыры" тас жолы Нампо қаласын Пхеньянмен байланыстырады. Бұл тас жолдың құрылысын басым көпшілігі жастар жүргізгендіктен, олардың еңбегін еске алу үшін Пхеньян-Нампо тас жолы "Жастар батыры" тас жолы деп қайта аталды.
Қоғамдық көлік
Нампо қаласында 1982 жыл шамасында ашылған троллейбус жүйесі бар. Жүйеде Нампо стадионынан қаланың солтүстік-шығысына дейін созылатын негізгі желі және қаланың батысына, тұз өндіріс алаптарына жақын орналасқан тармақ желісі бар. Тармақ желісіне тек стадион бағытынан ғана қызмет көрсетілуі мүмкін болды және ол нашар күйде болды, жоғары кернеулі сымдар созылмаған, кем дегенде 2011 жылдан бері пайдаланылмаған. 2015 жылы қызмет үздіріліспен немесе мүлдем тоқтатылған күйде жұмыс істеді, тек апта ішінде ғана. 2021 жылдың 24 тамызынан бастап, қала әкімдігі көлікті жақсартуға бағытталған шаралар қабылдады, оның ішінде троллейбус қызметін қалыпқа келтіру де болды, соның нәтижесінде қызмет қайта жанданды. Осы шара аясында шамамен 20 тозығы жеткен автобус жөнделіп, қайта пайдалануға берілді. 2015 жылдың қараша айында Нампо қаласының ғылым және технология комитеті жасаған күн панельдерімен жабдықталған электр автобусы қалада сынақтан өтті. Ол 32 дана 100 ватттық күн панелімен, 50 Taedonggang аккумуляторын зарядтаумен және 140 жолаушыны 40 км/сағ жылдамдықпен тасымалдауға арналған 95 кВт тұрақты ток қозғалтқышымен жабдықталған. Бұл, Солтүстік Кореядағы энергия тапшылығын азайтуға бағытталған жұмыстың бір бөлігі. Тархов, Сергей және Дмитрий Мерзлов. "Солтүстік Кореялық тосынсыйлар. 3-бөлім". (Троллейбус журналы №246, 2002 жылғы қараша-желтоқсан).
Ауа
Нампо қаласындағы жалғыз әуежай – Ончон ауданындағы әскери Ончон әуе базасы.
Темір жол
Кореядағы алғашқы темір жол желісі 1895 жылы жапон әскерімен Пхеньян мен Чиннампо қалаларын байланыстырып салынды. Бұл 88 шақырымдық жол 21 дюймдік рельстермен, қолмен итермеленетін вагондармен құрылған, бірақ іске қосылғаннан кейін көп ұзамай демонтаждалды. Үлкен Нампо аймағы Корея мемлекеттік темір жолының тығыз желісімен қамтамасыз етілген, онда Пхённам желісінің бірнеше станциялары, сондай-ақ Рёнганг, Сохаэкмун, Посан, Нампоханг және Тэан желілерінің толыққанды бөліктері мен Ыльлюль желісінің бір станциясы Нампо тхыкпхёльси шегінде орналасқан. Пхённам желісіндегі Нампо станциясынан бөлініп шыққан тармақтар Нампо металлургия комбинаты мен Нампо электрод зауытына қызмет көрсетеді.
Тарихи мұралар
Дүниежүзілік мәдени мұра тізіміне енген Когурё қабірлерінің бір бөлігі Рёнганг округінде орналасқан. Бұл қабірлер 5 ғасырға жатады және Когурё әулетінің әлеуметтік құрылымы, сәулеті, сурет өнері және қамалдары туралы маңызды мәліметтер береді. Мұражайлық суреттердің көп бөлігі уақыттың өтуімен жойылғанмен, оңтүстік қабырғасында портрет пен карта сақталған. Көріо әулетінің ерте кезеңіне жататын граниттен жасалған будда мүсінін Ким Ир Сен университеті мен Әлеуметтік ғылымдар академиясы қазып шығарды және 2019 жылы ұлттық қазыналар тізіміне енгізді. Одан басқа, темір жебе ұштары, металл монеталар мен керамикалық бұйымдар да табылды. Мүсін екі қолымен дәрілік құты ұстағандай бейнеленген, ол Бхаишаджягуруды көрсетеді. Хвангньонг қамалы Когурё кезінде салынған және 919 жылы Көріо әулеті тұсында жөнделген. Оның негізгі мақсаты Пхеньянды оңтүстік-батыстан келетін жаугершіліктерден қорғау болған. Қамалдың солтүстік, шығыс, оңтүстік және батыс жағындағы биік шыңдар бейбіт уақытта бақылау пункттері ретінде, ал соғыс кезінде – басқару орталықтары ретінде пайдаланылуы мүмкін. Нампо қаласында үш тарихи қабір бар, олардың барлығы Гогурё әулетіне жатады.