Эдвард Роберт Лайтон: Үндістанның вице-королі және дипломаты
Robert Bulwer-Lytton, 1st Earl of Lytton
Эдвард Лайтон: Үндістанның вице-королі, дипломат, ақын. 1876-80ж.ж. аралығындағы саясаты, Ауған соғысы, ашаршылық және әлеуметтік дарвинизм туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Британдық Үндістанның вице-королі, дипломат және жазушы (1831–1891)
British Viceroy of India, diplomat and author (1831–1891)
Эдвард Роберт Литон Бульвер Литон, 1-ші граф Литон, (8 қараша 1831 – 24 қараша 1891) – ағылшын мемлекет қайраткері, консервативті саясаткер және ақын, Оуэн Мередит деген псевдониммен жазған. Ол 1876 және 1880 жылдар аралығында Үндістанның вице-королі болған кезде Виктория патшайымы Үндістан императрицасы деп жарияланды. 1887–1891 жылдары Франциядағы Ұлыбритания елшісі қызметін атқарды. Оның вице-корольдік қызметі ішкі және сыртқы саясаттағы қатыгездігімен, әсіресе 1876–1878 жылдардағы Ұлы ашаршылық пен Екінші ағылшын-афған соғысын басқарғаны үшін даулы болды. Оның саясаты әлеуметтік дарвинизмнің ықпалында болды деген айыптар таралды. Оның ұлы, Виктор Бульвер Литон, 2-ші граф Литон, Үндістанда туған, кейін Бенгалияның губернаторы және қысқа мерзімге вице-король міндетін атқарды. Аға граф, жаңа Делиді жобалаған сэр Эдвин Лютенстің қайнағасы болды. Литон ішкі саясатта Бенджамин Дизраэлидің, ал сыртқы істерде Франциядағы елші болған оның ізашары, 1-ші виконт Лионс Ричард Лионстың қолдауында болды. Париждегі елшілік қызметі табысты аяқталды, және Литонға – әсіресе ағылшын үшін – Парижде француз мемлекеттік жерлеу рәсімі ұйымдастырылды.
Edward Robert Lytton Bulwer Lytton, 1st Earl of Lytton, (8 November 183124 November 1891) was an English statesman, Conservative politician and poet who used the pseudonym Owen Meredith. During his tenure as Viceroy of India between 1876 and 1880, Queen Victoria was proclaimed Empress of India. He served as British Ambassador to France from 1887 to 1891. His tenure as Viceroy was controversial for its ruthlessness in both domestic and foreign affairs, especially for his handling of the Great Famine of 1876–78 and the Second Anglo Afghan War. His policies were alleged to be informed by his Social Darwinism. His son Victor Bulwer Lytton, 2nd Earl of Lytton, who was born in India, later served as Governor of Bengal and briefly as acting Viceroy. The senior earl was also the father in law of the architect Sir Edwin Lutyens, who designed New Delhi. Lytton was a protégé of Benjamin Disraeli in domestic affairs, and of Richard Lyons, 1st Viscount Lyons, who was his predecessor as Ambassador to France, in foreign affairs. His tenure as Ambassador to Paris was successful, and Lytton was afforded the rare tribute – especially for an Englishman – of a French state funeral in Paris.
Балалық шағы мен білімі
Литон – романшы Эдвард Булвер Литонның, 1-ші барон Литонның және Розина Дойл Уилердің (алғашқы әйелдер құқығын қорғаушы Анна Уилердің қызы) ұлы болды. Оның інісі сэр Генри Булвер еді. Оның балалық шағы ата-анасының ұрыс-дауларымен бүлінді, олар ол кішкентай кезінде ажырасып кетті. Бірақ Литон Джон Форстердің қамқорлығын алды – Ли Хант, Чарльз Лэмб, Уолтер Савидж Лэндор және Чарльз Диккенстің ықпалды досы, ол 19 ғасырдағы Англияның алғашқы кәсіби өмірбаяны жазушысы саналды. Балаларына қол жеткізу мүмкіндігінен айырылған Литонның анасы 1839 жылы шығарған «Чевели, немесе Абыройлы адам» романында әкесін сынап көрсетті. Содан кейін әкесі анасын ақыл-есі дұрыс емес деп айыптағандықтан, оны қамауға алды, бұл жағдай халықтың наразылығын туғызып, бірнеше аптадан кейін оны босатуға әкелді. Анасы осы оқиғаны өзінің естеліктерінде жазды. Біраз уақыт үйде оқығаннан кейін, ол Твикенхэм мен Брайтон мектептерінде, содан кейін Харроу және Бонн университетінде білім алды. Осы кезде ол Генри Клеймен және Дэниел Вебстермен танысты. Лорд Литон, Үндістанның вице-королі ретінде, 1876-1878 жылдардағы Ұлы ашаршылықтан қаражатты 1877 жылы Делиде өткен сәнді Дурбарға жұмсауға жауапты болды. Литонның британдық билік пен байлықты көрсету мақсатымен өткізілген салтанатты шараға ресурстарды бөлу туралы шешімі ашаршылықтың салдарына одан әрі күшейтіп, көптеген адамдардың қасірет көруіне және өмірін жоғалтуына себеп болды.
Lytton was the son of the novelists Edward Bulwer Lytton, 1st Baron Lytton and Rosina Doyle Wheeler (who was the daughter of the early women's rights advocate Anna Wheeler). His uncle was Sir Henry Bulwer. His childhood was spoiled by the altercations of his parents, who separated acrimoniously when he was a boy. However, Lytton received the patronage of John Forster – an influential friend of Leigh Hunt, Charles Lamb, Walter Savage Landor, and Charles Dickens – who was generally considered to be the first professional biographer of 19th century England. Lytton's mother, who lost access to her children, satirised his father in her 1839 novel Cheveley, or the Man of Honour. His father subsequently had his mother placed under restraint, as a consequence of an assertion of her insanity, which provoked public outcry and her liberation a few weeks later. His mother chronicled this episode in her memoirs. After being taught at home for a while, he was educated in schools in Twickenham and Brighton and thence Harrow, and at the University of Bonn. It was at this time he met Henry Clay and Daniel Webster. Lord Lytton, as Viceroy of India, was responsible for the diversion of funds from the Great Famine of 1876 78 towards the lavish Delhi Durbar in 1877. Lytton's decision to allocate resources towards the grand ceremony, which was perceived as a display of British power and wealth, further exacerbated the famine's severity, ultimately leading to substantial human suffering and loss of life.
Екінші ағылшын-афған соғысы, 18781880
1870 жылдары Ұлыбритания Ресейдің Ауғанстандағы ықпалын кеңейту әрекеттеріне қатты алаңдады. Ауғанстан Ресей империясы мен Британдық Үндістан арасындағы Орталық Азиядағы серік мемлекет қызметін атқарды. Литтонға Ауғанстан әмірі Шер Али Ханмен достық қарым-қатынасты қайта жаңғырту туралы нақты тапсырма берілді, оның Ресейге қарай бұрғандығы қабылданды, және ол осы мақсатта он сегіз ай бойы бар күшін салды. Соғыс сол кезде "Ұлы ойынның" ар-ұятсыз, бірақ көтере алатын аяқталуы ретінде қарастырылды, бұл Ресей империясымен ұзақ соғысқа тікелей араласпастан-ақ нүкте қойды. Үндістанда британ армиясының пирр жеңісі үнсіз ұятқа айналды, ол Африка үшін күрестің бастапқы кезеңінде шағын, бірақ шешуші рөл атқарды. Осылайша, Литтон мен оның соғысы 20 ғасырдың бағытын күтпеген және маңызды жолдармен анықтауға көмектесті. Литтон консервативтік үкіметпен бір уақытта отставкаға кетті. Ол ашық шекарада билік еткен соңғы Үндістанның вице-королі болды.
Britain was deeply concerned throughout the 1870s about Russian attempts to increase its influence in Afghanistan, which provided a Central Asian buffer state between the Russian Empire and British India. Lytton had been given express instructions to recover the friendship of the Amir of Afghanistan, Sher Ali Khan, who was perceived at this point to have sided with Russia against Britain, and made every effort to do so for eighteen months. The war was seen at the time as an ignominious but barely acceptable end to the "Great Game", closing a long chapter of conflict with the Russian Empire without even a proxy engagement. The pyrrhic victory of British arms in India was a quiet embarrassment which played a small but critical role in the nascent scramble for Africa; in this way, Lytton and his war helped shape the contours of the 20th century in dramatic and unexpected ways. Lytton resigned at the same time as the Conservative government. He was the last Viceroy of India to govern an open frontier.
Еске алу
Гертфордширдегі Кнебворт үйінде оның Үндістандағы дипломатиялық қызметіне арналған тұрақты көрме бар. Үндістанның Химачал-Прадеш штатындағы Нахан қаласында оның құрметіне монумент орнатылған, ол жергілікті жерде Дели қақпасы деп аталады.
A permanent exhibition in Knebworth House, Hertfordshire, is dedicated to his diplomatic service in India. There is a monument dedicated in his name at Nahan, Himachal Pradesh, India, domestically called Delhi Gate.
Ішкі саясат
1880 жылы Литон Бенджамин Дизраэли премьер-министрліктен кеткен кезде вице-корольдіктен де қатар кетіп қалды. Литон Дерби графтығындағы Литон графы және Гертфорд графтығындағы Кнебворт виконты атағын алды. Жазғы сессия аяқталған соң, ол "елді жалғыз шарлап" саяхат жасады. Ол алғаш рет Оксфордқа барды, Темза өзенінде саяхаттады, содан кейін әкесімен бірге бала кезінде болған Малверн гидротерапиялық орталығына қайта оралды. Ол мұны мансабымен байланысты ыңғайлы өмір салтына қарсы құрал ретінде қарастырып, онда досы Уилфрид Бланттың жаңа поэзия жинағын сынаумен айналысты.
In 1880, Lytton resigned his Viceroyalty at the same time that Benjamin Disraeli resigned the premiership. Lytton was created Earl of Lytton, in the County of Derby, and Viscount Knebworth, of Knebworth in the County of Hertford. As soon as the summer session was over, he undertook "a solitary ramble about the country". He visited Oxford for the first time, went for a trip on the Thames, and then revisited the hydropathic establishment at Malvern, where he had been with his father as a boy". He saw this as an antidote to the otherwise indulgent lifestyle that came with his career, and used his sojourn there to undertake a critique of a new volume of poetry by his friend Wilfrid Blunt.
Париждегі елші: 18871891
Литон 1887-1891 жылдары Франциядағы елші болып қызмет етті. 1880-жылдардың екінші жартысында, 1887 жылы елші болып тағайындалғанға дейін, Литон Париждегі елші Лорд Лайонның хатшысы болды. 1887 жылы Лайон отставкаға шыққаннан кейін Литон Лайоннан кейін елші болып тағайындалды. Лорд Литон 1891 жылғы 24 қарашада Парижде қайтыс болды, оған сирек кездесетін мемлекеттік салтанатты жерлеу рәсімі жасалды. Оның денесі Кнебворт паркіндегі жеке отбасылық мавзолейге жерлеу үшін әкелінді. Лондондағы Сент-Пол соборында оған арналған ескерткіш те бар.
Lytton was Ambassador to France from 1887 to 1891. During the second half of the 1880s, before his appointment as Ambassador in 1887, Lytton served as Secretary to the Ambassador to Paris, Lord Lyons. He succeeded Lyons, as Ambassador, subsequent to the resignation of Lyons in 1887. Lord Lytton died in Paris on 24 November 1891, where he was given the rare honour of a state funeral. His body was then brought back for interment in the private family mausoleum in Knebworth Park. There is also a memorial to him in St Paul's Cathedral, London.