Оле Булл: Норвеж виртуозы, скрипкашы және композитор
Ole Bull
Оле Булл: Норвеж виртуоз скрипашы, композитор (1810-1880). Роберт Шуманмен салыстырылды, жылдам әрі анық ойнау өнерімен танымал. Биографиясы туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Норвегиялық скрипкашы (1810–1880)
Norwegian violinist (1810–1880)
Оле Борнеман Булл (5 ақпан 1810 – 17 тамыз 1880) – норвегиялық виртуоз скрипкашы және композитор. Роберт Шуманның пікірінше, оның ойнау жылдамдығы мен тазалығы жағынан Никколо Паганиниге тең келді.
Ole Bornemann Bull (; 5 February 181017 August 1880) was a Norwegian virtuoso violinist and composer. According to Robert Schumann, he was on a level with Niccolò Paganini for the speed and clarity of his playing.
Өмірбаян
Булл Норвегияның Берген қаласында дүниеге келген. Ол Йохан Сторм Буллдың (1787–1838) және Анна Доротея Борсе Гельмуйденнің (1789–1875) он баласының үлкені болды. Оның інісі Георг Андреас Булл белгілі норвегиялық сәулетші болды. Ол сондай-ақ норвегиялық судья және саясаткер Эдвард Хагеруп Буллдың да қарындасы болды. Әкесі оның дін қызметкері болуын тіледі, бірақ ол музыкалық мансапты қалады. Төрт немесе бес жасында ол анасының скрипкада ойнаған барлық әндерін орындай алатын. Тоғыз жасында ол Берген театрының оркестрінде бірінші скрипкада ойнады және Берген филармониясының солисі болды. Он сегіз жасында Кристиания университетіне жіберілді, бірақ емтиханды тапса алмады. Ол Музыкалық лицейге, музыкалық қоғамға қосылды, ал лицей директоры Вальдемар Трэн ауырғаннан кейін, Булл 1828 жылы Музыкалық лицей мен Театр оркестрінің директоры болды. Осы сапарда ол Ұлыбританияның шалғай аймақтарына да саяхаттады. Кэтрин Дарвин ағасына Шрусберидегі концерт туралы айтқанда: «Менің ойымша, ең жақсы орындаушы – скрипкадағы Оле Булл, ол Паганиниден де жоғары» деді. Булл өте танымал болды және үлкен қорға жинады. Ол 70-тен астам шығарма жазған деп есептеледі, бірақ бүгінде олардың шамамен 10-ға жуығы ғана белгілі. Ең танымал шығармасы – Sæterjentens søndag (Сайлық қыздың жексенбісі). Булл норвегиялық романтикалық ұлтшылдық толқынына ілесіп, Норвегияның Швециядан тәуелсіз мемлекет болу идеясын қолдады, бұл 1905 жылы шындыққа айналды. 1850 жылы ол актерлердің дания тілі емес, норвегия тілінде сөйлейтін алғашқы театрын – Бергендегі Det Norske театрын құрды, кейін ол Den Nationale Scene аталды. 1858 жылдың жазында Булл 15 жасар Эдвард Григпен кездесті. Булл Григтер отбасымен дос болды, себебі Оле Буллдың інісі Григтің анасының қарындасымен үйленген. Булл Эдвардтың талантын байқап, оның ата-анасын оны Лейпциг консерваториясына оқуға жіберуге көндірді. 1860 және 1870 жылдары Булл АҚШ-та бірнеше гастрольдік сапарлар жасады, көбінесе сопрано Вариан Хоффман, баритон Игнац Поллак және пианист Эдвард Хоффманмен бірге өнер көрсетті. Ол 1869 жылғы 15-19 маусымда өткен Ұлттық бейбітшілік тойында концертмейстер болды, онда 525 музыканттан тұратын оркестр өнер көрсетті. Роберт Шуман бір кезде Буллдың «барлығынан ұлы» екенін және оның ойнау жылдамдығы мен нақтылығы жағынан Никколо Паганинимен теңесе алатынын жазған. Булл Франц Листтің де досы болды және бірнеше рет онымен бірге ойнады.
Bull was born in Bergen, Norway. He was the eldest of ten children of Johan Storm Bull (1787–1838) and Anna Dorothea Borse Geelmuyden (1789–1875). His brother, Georg Andreas Bull became a noted Norwegian architect. He was also the uncle of Edvard Hagerup Bull, Norwegian judge and politician. His father wished for him to become a minister, but he desired a musical career. At the age of four or five, he could play all of the songs he had heard his mother play on the violin. At age nine, he played first violin in the orchestra of Bergen's theatre and was a soloist with the Bergen Philharmonic Orchestra. At eighteen, he was sent to the University of Christiania, but failed his examinations. He joined the Musical Lyceum, a musical society, and after its director Waldemar Thrane was taken ill, Bull became the director of Musical Lyceum and the Theater Orchestra in 1828. during which visit he also travelled to some of the more remote parts of Britain. Catherine Darwin told her brother about a Shrewsbury concert when "the best performer was Ole Bull on the Violin, who I think very superior to Paganini". Bull became very famous and made a huge fortune. He is believed to have composed more than 70 works, but only about 10 are known today. Best known is Sæterjentens søndag (The dairymaid's Sunday). Bull was caught up in a rising tide of Norwegian romantic nationalism, and acclaimed the idea of Norway as a sovereign state, separate from Sweden—which became a reality in 1905. In 1850, he co founded the first theater in which actors spoke Norwegian rather than Danish, namely Det Norske Theater in Bergen—which later became Den Nationale Scene. In the summer of 1858, Bull met the 15 year old Edvard Grieg. Bull was a friend of the Grieg family, since Ole Bull's brother was married to the sister of Grieg's mother. Bull noticed Edvard's talent and persuaded his parents to send him to further develop his talents at the Leipzig Conservatory. During the 1860s and 1870s Bull went on several tours across the U. S., often accompanied by soprano Varian Hoffman, baritone Ignatz Pollak, and pianist Edward Hoffman. He was concertmaster at the National Peace Jubilee (June 15–19, 1869) which featured an orchestra of 525 players
Robert Schumann once wrote that Bull was among "the greatest of all," and that he was on a level with Niccolò Paganini for the speed and clarity of his playing. Bull was also a friend of Franz Liszt and played with him on several occasions.
Құралдар
Буль Парижде Жан Батист Вийоммен оқығаннан кейін шебер аспап жасаушы болды. Ол Амати, Гаспаро да Сало, Гварнери, Страдивари және тағы басқалардың көптеген көркем скрипкалары мен альттарын жинады. Ол 1574 жыл шамасында Гаспаро да Сало Австрияның эрцгерцогы Фердинанд II үшін жасаған әлемдегі ең тамаша скрипкалардың біріне ие болды. Скрипканы оның әйелі Бульдің туған жеріне сыйға берді, қазір ол Берген Вестландский Күстік Индустрия музейінде сақтаулы. Буль мансабында Гварнери дель Гессу скрипкаларымен жиі концерттер берді.
Bull also was a clever luthier, after studies in Paris with Jean Baptiste Vuillaume. He collected many beautiful violins and violas of Amati, Gasparo da Salò, Guarneri, Stradivari and others. He was the owner of one of the finest violins of the world, made by Gasparo da Salò around 1574 for Ferdinand II, Archduke of Austria. The violin, a gift of his widow to Bull's birthplace, is now in the Bergen Vestlandske Kustindustrimuseum. Bull often performed with Guarneri del Gesù violins during his career.
Оле-Булл колониясы
Бұлл бірнеше рет АҚШ-қа барып, зор табысқа ие болды. 1852 жылы ол Пенсильванияда кең жер участасын алып, «Жаңа Норвегия» деп атаған колония құрды, бірақ ол көбінесе Оле Булл колониясы деп танылады. 1852 жылдың 24 мамырында ол оны 10 388 долларға ресми түрде сатып алды. Жерге төрт қауым кірді: қазір Картер лагері деп аталатын Нью-Берген; оның және анасының құрметіне аталған, Нью-Бергеннен оңтүстікке қарай 10 шақырым жерде орналасқан Олеона; Нью-Бергеннен оңтүстікке қарай бір шақырымдағы Нью-Норвегия; және Кеттл-Крик аймағындағы Вальхалла. Бұлл Вальхалладағы ең жоғары нүктені Нордженскальд деп атады, ол оның аяқталмаған сарайының орны болды. Бірақ ол бұл жобадан тез бас тартып, концерт беруге қайта оралды, себебі жерді өңдеуге жарамдылық аз еді. Бүгінде бұл орын Пенсильвания штатының Поттер округіндегі Стьюардсон елді мекенінде орналасқан 132 акр (53 гектар) мемлекеттік саябақ – Оле Булл мемлекеттік саябағы болып табылады. Норвегия азаматтары Оле Буллды құрметтеу үшін орынға ескерткіш орнатуға қаржы жұмсады. Мүсін 2002 жылы Жаңа Норвегияның құрылғанына 150 жыл толуына орай саябақта орнатылды.
Bull visited the United States several times and was met with great success. In 1852, he obtained a large tract of land in Pennsylvania and founded a colony he called New Norway, but that is commonly referred to as Ole Bull Colony. On 24 May 1852, he formally purchased for $10,388. The land consisted of four communities: New Bergen, now known as Carter Camp; Oleona, named after him and his mother, six miles (10 km) south of New Bergen; New Norway, one mile south of New Bergen; and Valhalla in the Kettle Creek area. Bull called the highest point in Valhalla, Nordjenskald, which became the location of his unfinished castle. He soon gave up on this venture, as there was scarcely any land to till, and went back to giving concerts. Today the site is the location of the Ole Bull State Park, 132 acre (53 ha) state park in Stewardson Township, Potter County, Pennsylvania. Norwegian citizens paid for the construction of a monument on site to honor Ole Bull. The statue was placed in the park on the 150th anniversary of New Norway in 2002.
Кейінгі жылдар
Оле Булл 1872 жылы Бергеннің оңтүстігіндегі Ос қаласындағы Лысоен аралын сатып алды. Ол аралдағы үйін жобалау үшін архитектор Конрад Фредрик фон дер Липпе (1833–1901) шақырды. Булл 1880 жылдың 17 тамызында Лысоендегі үйінде рактан қайтыс болды. Ол сол жылы Чикагода ауруына қарамастан соңғы концертін өткізді. Оның даңқының куәсі – Норвегия тарихындағы ең әсерлі жерлеу шерулерінің бірі болды. Оның денесін тасымалдаған кемеге 15 бу кемесі және көптеген шағын кемелер жетекшілік етті.
Ole Bull bought the island of Lysøen in Os, south of Bergen, in 1872. He hired architect Conrad Fredrik von der Lippe (1833–1901) to design a residence on the island. Bull died from cancer in his home on Lysøen on 17 August 1880. He had held his last concert in Chicago the same year, despite his illness. A testament to his fame was his funeral procession, perhaps the most spectacular in Norway's history. The ship transporting his body was guided by 15 steamers and a large number of smaller vessels.
Мұра
Лисен аралындағы Оле Буллдың вилласы Норвегияның ежелгі ескерткіштерін сақтау қауымдастығына сыйға берілді. Музей Лайсен 17 ғасырдан қалған, скрипкашы Оле Буллдың вилласынан тұрады. Поттер округіндегі Олеона Пенсильванияның солтүстік тауларында, 44 және 144 (Оле Булл жолы) бағыттарының қиылысында орналасқан. Оле Булл мемлекеттік паркі Сасквеханнок мемлекеттік орман ішінде, Буллдың колониясы үшін таңдалған бастапқы жерде жатыр. Аяқталмаған Оле Булл қамалы парктің күтімінде және саяхатшыларға ашық. 2002 жылы Жаңа Норвегияның 150 жылдығына арналған салтанатта паркте Оле Буллға ескерткіш орнатылды. Кентуккидегі Мамонт үңгірінде Оле Буллдың концерт залы деп аталатын зал бар, онда ол бір кезде өнер көрсеткен. Миннеаполистегі Лоринг паркінде Оле Буллты еске алу үшін қоладан құйылған мүсін орнатылған. Ole Bull Cottage, бастапқыда Оле Булл мен оның әйелі музыка мектебі ретінде сатып алған, Элиот, Мэн штатындағы Green Acre Бахаи мектебінде орналасқан. 1896 жылы салынған Ole Bull Cottage қазіргі таңда мектеп кітапханасының ғимараты болып табылады. Ole Bull Academy (Ole Bull Akademiet) – Норвегияның Восс қаласында 1977 жылы құрылған музыкалық білім беру мекемесі. Ole Bull Scene – Норвегияның Берген қаласындағы Ole Bull Plass алаңында орналасқан кабаре, музыка және театр сахнасы. Бұл – атақты итальяндық шебердің керемет әсемдікпен безендірілген туындысы. Виртуоз оны 40 жыл бойы әлемдік турларда пайдаланған. Қазір Бергендегі Вестланд өнеркәсіп мұражайында сақталады. 1992 жылы Тайваньдағы Чимей мұражайына Гварнери дель Гессудың 1744 жылғы "Оле Булл" скрипкасы қосылды, ол Буллдың сүйікті аспаптарының бірі және Гварнери дель Гессудың соңғы туындысы саналады. 2006 жылы режиссер Аслак Орхус "Оле Булл – Тайтан" атты фильмді шығарды, ол Буллдың өмірі мен француз әйелі мен балаларына тигізген әсері туралы баяндайды, олар Бергенде назарсыздан қалған. 2010 жылы норвегиялық 2L лейблі Оле Буллдың скрипкалық концерттерінің, оның испандық "La Verbena de San Juan" фантазиясының және скрипка мен ішекті аспаптарға арналған бұрын белгісіз "A Sæterbesøg" нұсқасының әлемдік премьерасын жариялады. Дискте Аннар Фоллесо (скрипка) және Оле Кристиан Рууд жетекшілік еткен Норвегия радиосының оркестрі орындады. 1847 жылы Уилмингтондағы концертте Оле Булл пайдаланған скрипка Чаддс-Фордтағы Сандерсон мұражайында сақталады. www.sandersonmuseum.org. Тегін растау куәлігінде былай делінген: Базель Грейвс 1847 жылы Буллдан сатып алғаннан кейін, ол 1855 жылы Грейвстің әкесінің баласы Джефферсон Шэнерге өтті. Шэнер кейіннен 1922 жылы Кристиан Кармак Сандерсонға 125 долларға сатты. Скрипка Stainer үлгісінің көшірмесі болып табылады және 2015 жылы Вилмингтондағы (Делавэр штаты) лиутье Тил Винчтің қолынан концерттік жағдайға келтірілді. 20 ғасырдың басында Германияда Ole Bull скрипкаларының коммерциялық желісі өндірілді. Висконсин тарихи қоғамында Джеймс Рив Стюарттың (1834–1915) салған, скрипкамен бірге бейнеленген Оле Буллдың толық бойлық, өлімнен кейінгі портреті сақталады. Расмус Андерсонның өмірі туралы 24-тарауда оның Оле Буллмен кездесуі туралы айтылады.
Ole Bull's villa on the island of Lysøen was donated to the Association of Norwegian Ancient Monuments Conservation. Museet Lysøen consists of violinist Ole Bull's Villa, an old farm from the 17th century. Oleona in Potter County is situated in the mountains of northern Pennsylvania at the intersection of Routes 44 and 144 (Ole Bull Road). Ole Bull State Park in the Susquehannock State Forest is on the original site chosen for Bull's colony. The unfinished Ole Bull Castle is maintained by the park and can be visited by hikers. A monument to honor Ole Bull was placed in the park on the 150th anniversary of New Norway in 2002. Mammoth Cave in Kentucky has a room called Ole Bull's Concert Hall where he once gave performances. Loring Park in Minneapolis, Minnesota is the site of a bronze statue memorializing Ole Bull. Ole Bull Cottage, originally purchased to be a school for music by Ole Bull and his wife, is at Green Acre Baháʼí School in Eliot, Maine. Erected in 1896, the Ole Bull Cottage currently serves as the school library building. Ole Bull Academy (Ole Bull Akademiet) in Voss, Norway is a music education institution founded in 1977. Ole Bull Scene is a stage for cabaret, music and theater at the Ole Bull Plass in Bergen, Norway. Ole Bull Gasparo da Salò violin, a wonderful decorated masterpiece of the famous Italian maker that the virtuoso used for 40 years of world tours. Now is in the Vestlandske Kunstindustrimuseum in Bergen. In 1992, the Guarneri del Gesù "Ole Bull" violin of 1744, one of Bull's favorite violins and believed to be the last work of Guarneri del Gesù, was acquired for collection at the Chimei Museum in Taiwan. In 2006, director Aslak Aarhus released a motion picture titled Ole Bull—The Titan, the story of Bull's exploits and the impact it had on his French wife and children, who remained neglected in Bergen. In 2010 the Norwegian record label 2L released world premiere recordings of Ole Bull's violin concertos and his Spanish fantasy La Verbena de San Juan and a previously unknown version for violin and strings of A Sæterbesøg. The performers on the disc are Annar Follesø, violin, and the Norwegian Radio Orchestra conducted by Ole Kristian Ruud. The violin played by Ole Bull in concert in Wilmington, DE c.1847 is in the Sanderson Museum in Chadds Ford, PA. www. sandersonmuseum. org. A sworn affidavit of provenance states: After Bazel Graves of West Chester, PA. purchased it from Bull in 1847, it was inherited by Graves' stepson Jefferson Shaner in 1855. Shaner subsequently sold it to Christian Carmack Sanderson in 1922 for $125. The violin is a copy of a Stainer model and was recently restored to concert condition in 2015 by luthier Teal Wintsch in Wilmington, DE. Around the turn of the 20th century, a commercial signature line of Ole Bull violins was manufactured in Germany. The Wisconsin Historical Society owns a posthumous, full length portrait of Ole Bull with violin painted by James Reeve Stuart (1834–1915). The subject of Chapter 24 of the Life of Rasmus Anderson is his encounter with Ole Bull.