Сан-Паулу – Бразилияның ең ірі қаласы — Мақалалармен ағылшынша

Кіріспе

Бразилиядағы ең көп халқы бар қала – Сан-Паулу (,/s//aʊ// /'/p//aʊ//l//oʊ/, sɐ̃w ˈpawlu; португал тілінде «Сент-Пол» деген мағынада) – Бразилиядағы ең көп халқы бар қала және Сан-Паулу штатының астанасы. GaWC ұйымының мәліметінше, жаһандық альфа қаласы саналатын Сан-Паулу Азиядан тыс ең көп халқы бар қала және әлемдегі халық саны бойынша 20-шы қала. Сонымен қатар, Сан-Паулу – португал тілінде сөйлейтін әлемдегі ең ірі қала. Ол сауда, қаржы, өнер және ойын-сауық салаларында зор халықаралық ықпалға ие. Қаланың аты апостол, Тарс қаласының қасиетті Паулына құрмет көрсету үшін берілген. Қаланың агломерациялық аймағы – Үлкен Сан-Паулу – Бразилиядағы ең көп халқы бар және Жер шарындағы ең көп халқы бар 12-ші аймақ. Үлкен Сан-Паулудың (Кампинас, Сантос, Юндьяи, Сорокаба және Сан-Жозе-дус-Кампус) маңындағы қалалық агломерация процесі Сан-Паулу макромегаполисін құрады, ол 30 миллионнан астам тұрғыны бар мегаполис және әлемдегі ең көп халқы бар қалалық агломерациялардың бірі. Латын Америкасындағы ЖІӨ бойынша ең ірі экономикаға ие қалада Сан-Паулу қор биржасы орналасқан. Паулиста даңғылы – Сан-Паулудың экономикалық орталығы. Қаланың ЖІӨ әлемдегі 23-ші орында тұр, ол Бразилияның ЖІӨ-сінің 10,7%-ын және Сан-Паулу штатындағы тауарлар мен қызметтер өндірісінің 36%-ын құрайды. Бразилиядағы құрылған көпұлтты компаниялардың 63%-ы осы қалада орналасқан, ал 2005 жылы ұлттық ғылыми өндірістің 28%-ы осы қалаға тиесілі болды, бұл жарияланған ғылыми мақалалардың саны бойынша өлшенді. Мегаполисте Бразилиядағы ең биік көкжайлардың бірнешеуі орналасқан, олардың ішінде Миранте-ду-Валле, Эдифисио-Италия, Банеспа, Солтүстік мұнара және тағы да басқалары бар. Қала ұлттық және халықаралық деңгейде мәдени, экономикалық және саяси ықпалға ие. Мұнда Латын Америкасы ескерткіші, Ибирапуэра паркі, UNASP Сан-Паулу естелік орталығы, Ипиранга мұражайы, Сан-Паулу өнер мұражайы және Португал тілі мұражайы сияқты ескерткіштер, парктер мен мұражайлар бар. Оның бас университеті – Сан-Паулу университеті – Бразилия мен Латын Америкасындағы ең үздік университеттердің бірі саналады. Қалада Сан-Паулу джаз фестивалі, Сан-Паулу өнер биенналесі, Бразилия Гран-приі, Сан-Паулу сән апталығы, ATP Бразилия ашық турнирі, Бразилия ойын шоуы және Comic Con Experience сияқты іс-шаралар өткізіледі. Сан-Паулудағы ЛГБТ-парад әлемдегі ең ірі ЛГБТ-парадтардың бірі болып саналады, ол Нью-Йорк қаласының Мақтаныш шеруынан кейін екінші орында тұр. Сан-Паулу – көпұлтты, мәдениеттер қайнасып жатқан қала, ең ірі араб, итальян және жапон диаспораларының отаны, мысалы, Биксига, Бом Ретиро және Либердаде этникалық аудандары. 2016 жылы қала тұрғындары 200-ден астам елден шыққан. Қала тұрғындары паулистанулар деп аталады, ал паулистас – штаттың кез келген адамын, оның ішінде паулистануларды да қамтиды. Қаланың латынша ұраны – Non ducor, duco, ол «Мен жетекшілік етілмеймін, мен жетекшілік етемін» деп аударылады, және осы ұран соғыс кемесімен және оның атымен аталған ұшақ тасымалдаушымен де бөліседі. Сампа, Селва де Педра (Тас джунглиі) немесе Терра да Гароа (Шыбырлаған жер) деп те аталатын қала өзінің ауа райының болжамсыздығымен, тікұшақ паркінің үлкендігімен, сәулетімен, гастрономиясымен, қатты көлік жүйесімен және көкжайларымен танымал. Сан-Паулу 1950 және 2014 жылғы ФИФА әлем чемпионаттарының қабылдаушы қалаларының бірі болды. Сонымен қатар, қалада IV Панамерикан ойындары, 2011 жылғы Әлем мисс сайысы және Сан-Паулу Инди 300 жарысы өткізілді.

Most populous city in Brazil
the city

São Paulo (,/s//aʊ// /'/p//aʊ//l//oʊ/, sɐ̃w ˈpawlu; Portuguese for 'Saint Paul') is the most populous city in Brazil and the capital of the state of São Paulo. Listed by the GaWC as an alpha global city, São Paulo is the most populous city outside of Asia and the world's 20th largest city proper by population. Additionally, São Paulo is the largest Portuguese speaking city in the world. It exerts strong international influences in commerce, finance, arts, and entertainment. The city's name honors the Apostle, Saint Paul of Tarsus. The city's metropolitan area, the Greater São Paulo, ranks as the most populous in Brazil and the 12th most populous on Earth. The process of conurbation between the metropolitan areas around the Greater São Paulo (Campinas, Santos, Jundiaí, Sorocaba and São José dos Campos) created the São Paulo Macrometropolis, a megalopolis with more than 30 million inhabitants, one of the most populous urban agglomerations in the world. Having the largest economy by GDP in Latin America, the city is home to the São Paulo Stock Exchange. Paulista Avenue is the economic core of São Paulo. The city has the 23rd largest GDP in the world, representing 10.7% of all Brazilian GDP and 36% of the production of goods and services in the state of São Paulo, being home to 63% of established multinationals in Brazil, and was responsible for 28% of the national scientific production in 2005, as measured by the number of science papers published in journals. The metropolis is also home to several of the tallest skyscrapers in Brazil, including the Mirante do Vale, Edifício Itália, Banespa, North Tower and many others. The city has cultural, economic and political influence nationally and internationally. It is home to monuments, parks and museums such as the Latin American Memorial, the Ibirapuera Park, UNASP São Paulo Memory Center, Museum of Ipiranga, São Paulo Museum of Art, and the Museum of the Portuguese Language. Its main university, the University of São Paulo, is considered the best in Brazil and Latin America. The city holds events like the São Paulo Jazz Festival, São Paulo Art Biennial, the Brazilian Grand Prix, São Paulo Fashion Week, the ATP Brasil Open, the Brasil Game Show and the Comic Con Experience. São Paulo's LGBT Pride parade ranks second only to the New York City Pride March as the largest LGBT pride parade in the world. São Paulo is a cosmopolitan, melting pot city, home to the largest Arab, Italian, and Japanese diasporas, with examples including ethnic neighborhoods of Bixiga, Bom Retiro, and Liberdade. In 2016, inhabitants of the city were native to over 200 countries. People from the city are known as paulistanos, while paulistas designates anyone from the state, including the paulistanos. The city's Latin motto, which it has shared with the battleship and the aircraft carrier named after it, is Non ducor, duco, which translates as "I am not led, I lead." The city, which is also colloquially known as Sampa, Selva de Pedra (Jungle of Stone) or Terra da Garoa (Land of Drizzle), is known for its unreliable weather, the size of its helicopter fleet, its architecture, gastronomy, severe traffic congestion and skyscrapers. São Paulo was one of the host cities of the 1950 and 2014 FIFA World Cups. Additionally, the city hosted the IV Pan American Games, Miss Universe 2011, and the São Paulo Indy 300.

Колонияға дейінгі кезең

Қазіргі Сан-Паулу аймағы, сол кезде Тиете өзені маңындағы Пиратинга жазығы деп белгілі болған жерде, тупи тайпалары – тупиниким, гуаянас және гуарани сияқты халықтар қоныстанды. Басқа тайпалар да бүгінгі шаһарлық аймақты құрайтын жерлерде өмір сүрді. Еуропалықтармен алғашқы кездесу кезінде аймақ басшылықтарға (касикедомдарға) бөлінген. Ең белгілі касик – португалдар мен басқа еуропалық отарлаушыларды қолдаған Тибирича еді. Бүгінге дейін сақталған көптеген жергілікті атаулардың ішінде Тиете, Ипиранга, Тамандуатеи, Анхангабау, Пиратининга, Итаквакецетуба, Котия, Итапеви, Баруэри, Эмбу Гуасу және тағы басқалары бар.

Колониялық кезең

Португалияның Сан-Паулу-дус-Кампус-де-Пиратининга ауылы 1554 жылғы 25 қаңтарда Сан-Паулу-де-Пиратининга колледжінің құрылуымен танылды. Он екі дін қызметкерінен тұратын иезуит колледжіне Мануэл да Нобрега және испан дін қызметкері Хосе де Анчиета кірді. Олар Анхангабау және Тамандуатей өзендері арасындағы тік төбеге миссиялық құрылыс салды. Алғашқыда олар жергілікті үнді жұмысшыларының дәстүрлі стилінде салынған, жермен қаланған шағын құрылыс жасады. Дің қызметкерлер Пиратининга платосының аймағында тұратын осы үндістерді христиан дініне баулу және оларды христиандыққа көшіруді мақсат етті. Бұл жерді жағалаудан "Серра-ду-Мар" деп аталатын тау тізбегі бөліп тұрды, үндістер оны "Серра-Паранапиакаба" деп атады. Колледжге христиан әулиесінің есімі берілді және ол Тарслық Пауылдың христиан дініне келу мерекесі күні құрылды. Әке Хосе де Анчиета Иса қоғамына жазған хатында былай деді:

Аймақтың колледж ауласын мекендеуі 1560 жылы басталды. Бразилияның генерал-губернаторы, Сан-Висенте капитандығының Мем де Саның сапары кезінде ол Сан-Бернардо-ду-Кампо ауылының халқын колледж маңына көшіруге бұйрық берді. Сол кезде ол "Пиратининганың Санкт-Паулу колледжі" деп аталды. Жаңа орналасқан жері тік төбеде, үлкен батпақты жерге жақын болды, ол – Варзеа-ду-Карму. Бұл жер жергілікті үнді тайпаларының шабуылдарынан жақсы қорғаныс беретін. Кейін ол Сан-Висенте капитандығына қарасты Вила-де-Сан-Паулу деп аталды. Келесі екі ғасыр бойы Сан-Паулу кедей және оқшауланған ауыл ретінде дамыды, ол негізінен жергілікті тұрғындардың еңбегімен өсірілген азық-түлік егістерінің есебінен тіршілік етті. Ұзақ уақыт бойы Сан-Паулу Бразилияның ішкі аймандарындағы жалғыз ауыл болды, себебі көптеген адамдар үшін бұл аймаққа жету өте қиын болды. Мем де Са колонистерге Каминьо-ду-Пираке (Пираке жолы) және бүгінде Пиасагуера деп аталатын жолды пайдалануға тыйым салды, себебі оның бойында үнді шабуылдары жиі болып тұратын. 1681 жылғы 22 наурызда Кашкайстың екінші маркизі және Сан-Висенте капитандығының иесі Луис Альварес де Кастро астананы Сан-Паулу ауылына көшіріп, оны "капитандықтың бас қаласы" деп жариялады. Жаңа бас қала 1683 жылғы 23 сәуірде халықтық тойлармен құрылды.

Бандеиранттар

XVII ғасырда Сан-Паулу португал колониясының ең кедей аймақтарының бірі болды. Ол сонымен қатар ішкі отарлау дамуының орталығы еді. Паулистер өте кедей болғандықтан, басқа португал отарлаушылары сияқты африкалық құлдарды сатып ала алмады. 1690 жылдары Минас-Жерайс аймағында алтынның табылуы Сан-Паулуға назар аудартып, жаңа қоныс салушыларды әкелді. Сан-Паулу және Минас-де-Оуро капитандығы (Бразилия капитандықтарын қараңыз) 1709 жылғы 3 қарашада құрылды, онда португал тәжі Сан-Паулу және Санто-Амаро капитандықтарын бұрынғы иелерінен сатып алды. Сантостан саяхат кезінде Серра-ду-Мар тіктеулі жартасының/тау тізбегінің жоғары жағында, ел ішінде ыңғайлы орналасқан, сонымен қатар жағалаудан тым алыс емес, Сан-Паулу шаршаған саяхатшылар үшін қауіпсіз мекенге айналды. Бұл қалада алтын, алмаз, құнды тастар және құлдыққа сату үшін үндістерді іздеп, беймәлім жерлерге батыл шабуыл жасаған бандейрантестер бас қосты. Бандейрантестерді "ту ұстаушылар" немесе "туды ұстанғандар" деп аударуға болады. Олар португал тәжі үшін аумақты кеңейту және пайда табу мақсатымен экспедициялар ұйымдастырды. Сауда жергілікті базарлар есебінен, сондай-ақ зерттеушілерге тамақ және тұру орыны ұсыну арқылы өркендеді. Бандейрантестер топ ретінде саяси күшке ие болды және 1640 жылы иезуиттерді Сан-Паулу қаласынан қуғынға салды. Екі топ жиі қақтығысқа түсті, себебі иезуиттер үндістерді құлдыққа сатуға қарсы болды. 1711 жылғы 11 шілдеде Сан-Паулу қаласы қала мәртебесіне ие болды. 1720 жылдар шамасында қазіргі Куяба және Гоянияға жақын аймақтарда алтын табылды. Португалдар алтынды қамту үшін бразилиялық аумағын Тордесильяс сызығынан тысқары қарай кеңейтті. XVIII ғасырдың соңында алтын қоры таусылғанда, Сан-Паулу қант өндіруге көшті. Бұл тауардың өсірілуі капитандықтың ішкі аймақтарына тарады. Қант Сантос порты арқылы экспортталды. Сол кезде Сан-Паулу мен жағалау арасындағы алғашқы заманауи тас жол салынды және ол Кальсада-ду-Лорена ("Лоренаның тас жолы") деп аталды. Бүгінгі күні Сан-Паулу қаласында Сан-Паулу штатының губернаторының резиденциясы орналасқан үй Морумби ауданындағы Бандейрантестер сарайы (Palácio dos Bandeirantes) деп аталады.

In the 17th century, São Paulo was one of the poorest regions of the Portuguese colony. It was also the center of interior colonial development. Because they were extremely poor, the Paulistas could not afford to buy African slaves, as did other Portuguese colonists. The discovery of gold in the region of Minas Gerais, in the 1690s, brought attention and new settlers to São Paulo. The Captaincy of São Paulo and Minas de Ouro (see Captaincies of Brazil) was created on 3 November 1709, when the Portuguese crown purchased the Captaincies of São Paulo and Santo Amaro from the former grantees. Conveniently located in the country, up the steep Serra do Mar escarpment/mountain range when traveling from Santos, while also not too far from the coastline, São Paulo became a safe place to stay for tired travelers. The town became a center for the bandeirantes, intrepid invaders who marched into unknown lands in search for gold, diamonds, precious stones, and Indians to enslave. The bandeirantes, which could be translated as "flag bearers" or "flag followers", organized excursions into the land with the primary purpose of profit and the expansion of territory for the Portuguese crown. Trade grew from the local markets and from providing food and accommodation for explorers. The bandeirantes eventually became politically powerful as a group, and forced the expulsion of the Jesuits from the city of São Paulo in 1640. The two groups had frequently come into conflict because of the Jesuits' opposition to the domestic slave trade in Indians. On 11 July 1711, the town of São Paulo was elevated to city status. Around the 1720s, gold was found by the pioneers in the regions near what are now Cuiabá and Goiânia. The Portuguese expanded their Brazilian territory beyond the Tordesillas Line to incorporate the gold regions. When the gold ran out in the late 18th century, São Paulo shifted to growing sugar cane. Cultivation of this commodity crop spread through the interior of the Captaincy. The sugar was exported through the Port of Santos. At that time, the first modern highway between São Paulo and the coast was constructed and named the Calçada do Lorena ("Lorena's settway"). Nowadays, the estate that is home to the Governor of the State of São Paulo, in the city of São Paulo, is called the Palácio dos Bandeirantes (Bandeirantes Palace), in the neighborhood of Morumbi.

Императорлық кезең

Бразилия 1822 жылы Португалиядан тәуелсіздік алғаннан кейін, император Педро I Бразилия Тәуелсіздігінің ескерткіші орналасқан жерде жариялағандай, Сан-Паулу қаласын Императорлық қала деп атады. 1827 жылы Сан-Франциско монастырында заң мектебі ашылды, ол бүгінде Сан-Паулу университетінің құрамына кіреді. Студенттер мен оқытушылардың көптеп келуі қаланың өсуіне жаңа күш берді, осының арқасында қала Пиратининганың Сент-Пол студенттерінің Императорлық қаласы мен округіне айналды. Кофе өндірісінің кеңеюі Сан-Паулудың өсуіне зор үлес қосты, себебі ол аймақтың басты экспорттық өніміне айналып, жоғары табыс әкелді. Алғашқыда Сан-Паулу штатының шығысындағы Параиба алқабында, кейін Кампинас, Рио-Кларо, Сан-Карлос және Рибейрао-Прето аймақтарында өсірілді. 1869 жылдан бастап Сан-Паулу, "Леди" деген лақап аталған Сантос-Жундаи темір жолы (Estrada de Ferro Santos Jundiaí) арқылы Сантос портына қосылды. 19 ғасырдың соңында ішкі аймақтарды штат астанасымен байланыстыратын бірнеше темір жолдар салынды. Сан-Паулу штаттың ішкі аймақтарынан келген барлық темір жолдардың тоғысқан нүктесіне айналды. Кофе Сан-Паулу штатындағы экономикалық және халық санының өсуіне серпін берді. 1888 жылы Бразилияның императорлық ханшайымы Изабел "Алтын заңды" (Lei Áurea) бекітіп, Бразилиядағы құлдық институтын жойды. Осыған дейін кофе плантацияларындағы еңбек күшінің басым бөлігі құлдар еді. Осы заңның нәтижесінде және үкімет тарапынан иммиграцияны ынталандыруға бағытталған шаралардың арқасында провинцияға көптеген иммигранттар, негізінен итальяндықтар, жапондықтар және португалдық шаруалар келіп, олардың көпшілігі астанаға қоныстанды. Аймақтағы алғашқы өнеркәсіптер де пайда бола бастады, олар жаңа келгендерге, әсіресе португал тілін үйренуге міндетті болғандарға жұмыс орындарын ұсынды.

Ескі республикалық кезең

Бразилия 1889 жылғы 15 қарашада республика болған кезде кофе экспорты Сан-Паулу экономикасының маңызды бөлігі болып қала берді. Сан-Паулу ұлттық саяси аренада нығайып, Бразилия президенттерін сайлауда да бай Минас-Жерайс штатымен кезектесіп тұрды, бұл одақ «кофе мен сүт» деп аталды, себебі Минас-Жерайс сүт өнімдерімен әйгілі болған. Осы кезеңде Сан-Паулу аймақтық орталықтан ұлттық мегаполиске айналып, индустрияландырылды және 1928 жылы тұңғыш миллион тұрғынына жетті. Бұл кезеңдегі ең үлкен өсім 1890 жылдары болды, ол халқын екі есеге арттырды. Кофе дәуірінің шары 19 ғасырдың соңында екінші Луз вокзалының (қазіргі ғимарат) және 1900 жылы Паулиста проспектынің салынуымен белгіленді, онда көптеген сарайлар бой көтерді. Индустрияландыру – кофе плантациясы үлгісін жалғастырған экономикалық цикл болды. Еңбекқор отбасылардың, соның ішінде итальяндық және еврей иммигранттарының көптеген өкілдерінің арқасында фабрикалар салына бастады және Сан-Паулу түтінді, тұманды ауасымен танымал болды. Мәдени өмір 20 ғасырдың басында модернистік және натуралистік бағыттарды қабылдады. Белгілі модернистердің мысалдары – ақындар Марио де Андраде мен Освальд де Андраде, суретшілер Анита Малфатти, Тарсила ду Амарал және Лазар Сегал, сондай-ақ мүсінші Виктор Брешере. 1922 жылы Театро Муниципальде өткен Модерн өнер апталығы авангардтық идеялармен және өнер туындыларымен ерекшеленді. 1929 жылы Сан-Паулу өзінің алғашқы қалың қабатты Мартинелли үйін иеленді. Көтерілісшілерге қарсы күресу үшін федералды үкімет қалаға қарсы артиллериялық оқ жаудырды, ол көбінесе азаматтық нысаналарға тиді; бомбалау салдарынан Сан-Паулудың 700 000 тұрғынының үштен бірі қаладан қашып кетті. Бұл көтеріліс «Бразилия тарихындағы ең ірі қалалық қақтығыс» деп сипатталды.

1932 жылғы революция және қазіргі заман

1932 жылы Сан-Паулу өзінің ең ірі азаматтық қозғалысын бастады: Конституциялық революция, онда халықтың барлығы Гетулио Варгастың «Уақытша үкіметіне» қарсы соғысқа қатысты. 1934 жылы 19 ғасырда құрылған бірнеше факультеттер біріктіріліп, Сан-Паулу университеті (USP) құрылды, ол бүгінде Бразилиядағы ең ірі университет. Қаланың алғашқы ірі өнеркәсіптік жобасы – Бара-Фундадағы Индустриас Матараццо өнеркәсіптік кешені. 1930 жылдары мата бизнесімен айналысқан Жафет ағайындылары, Родольфо Креспи, Пуглиси Карбоне ағайындылары және Бразилиядағы алғашқы ірі целлюлоза өнеркәсібін құрған Клабин отбасы белсенділік танытты. 1930 жылдардағы кофе шаруашылығындағы дағдарыс және соғыс кезіндегі халықаралық саудаға қойылған шектеулердің салдарынан Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде тағы бір ірі өнеркәсіптік өркендеу орын алды, бұл қаланың соғыстан кейінгі кезеңде де жоғары экономикалық өсім қарқынын сақтап қалуына әкелді. 1947 жылы Сан-Паулу өзінің алғашқы асфальтталған тас жолын алды: Виа Аншиета (Жозе де Аншиетаның бұрынғы жолының үстіне салынған), ол астананы Сан-Паулу жағалауымен байланыстырды. 1950 жылдары Сан-Паулу «Ешқашан тоқтамайтын қала» және «Әлемдегі ең жылдам өсіп келе жатқан қала» деп танылды. Осы екі басшы, Сан-Паулуды өзгерткен Авенюлер жоспарынан кейін, екі ірі қалалық өзгеріске де жауапты: Тиете өзенінің түзетіліп, жағалауларының салынуы және Сан-Паулу метрополитені. 1963 жылдың 13 ақпанында губернатор Адемар де Баррос және мэр Престес Майя Сан-Паулу метрополитенінің жобасын дайындау үшін мемлекеттік және қалалық зерттеу комиссияларын құрды және метроға алғашқы қаражаттарды бөлді. 1960 жылдардың басында Сан-Паулуда төрт миллионнан астам адам тұрды. Метро құрылысы 1968 жылы мэр Хосе Висенте де Фария Лима басшылығымен басталды, ал коммерциялық жұмыс 1974 жылдың 14 қыркүйегінде басталды. 2016 жылы жүйе 71,5 км ұзындығындағы және бес желіде орналасқан 64 станциядан тұрды. Сол жылы жүйемен 1,1 миллиард жолаушы тасымалданды. 20 ғасырдың соңы мен 21 ғасырдың басында Сан-Паулу Оңтүстік Американың негізгі қаржы орталығына және әлемдегі ең көп халқы бар қалалардың біріне айналды. Әлемдік аренадағы ең ықпалды бразилиялық қала ретінде Сан-Паулу қазіргі уақытта альфа-жаһандық қала ретінде жіктеледі.

In 1932, São Paulo mobilized in its largest civic movement: the Constitutionalist Revolution, when the entire population engaged in the war against the "Provisional Government" of Getúlio Vargas. In 1934, with the reunion of some faculties created in the 19th century, the University of São Paulo (USP) was founded, today the largest in Brazil. The first major project for industrial installation in the city was the industrial complex of Indústrias Matarazzo in Barra Funda. In the 1930s, the Jafet brothers, operating in the fabric business, Rodolfo Crespi, the Puglisi Carbone brothers and the Klabin family, who would found the first large cellulose industry in Brazil, the Klabin. Another major industrial boom occurred during the Second World War, due to the crisis in coffee farming in the 1930s and restrictions on international trade during the war, which resulted in the city having a very high economic growth rate that remained high in the post war period. In 1947, São Paulo gained its first paved highway: the Via Anchieta (built on the old route of José de Anchieta), connecting the capital to the coast of São Paulo. In the 1950s, São Paulo was known as "the city that never stop" and as "the fastest growing city in the world". These two rulers are also responsible for the two biggest urban interventions, after the Avenues Plan, which changed São Paulo: the rectification of the Tietê river with the construction of its banks and the São Paulo Metro: on February 13, 1963, governor Ademar de Barros and mayor Prestes Maia created study commissions (state and municipal) to prepare the basic project for the São Paulo Metro, and allocated their first funds to the Metro. At the beginning of the 1960s, São Paulo already had four million inhabitants. Construction of the metro began in 1968, under the administration of Mayor José Vicente de Faria Lima, and the commercial operation started on September 14, 1974. In 2016 the system had a network 71.5 km long and 64 stations spread across five lines. That year, 1.1 billion passengers were transported by the system. At the end of the 20th century and beginning of the 21st century, São Paulo became the main financial center in South America and one of the most populous cities in the world. As the most influential Brazilian city on the global stage, São Paulo is currently classified as an alpha global city.

География

Сан-Паулу – Бразилиядағы ең көп халқы бар штаттың астанасы, Сан-Паулу штаты, оңтүстік ендігі 23°33'01'' және батыс бойы 46°38'02'' координаталарында орналасқан. Бразилия География және Статистика институтының (IBGE) мәліметтері бойынша, муниципалитеттің жалпы ауданы аумақтық жағынан штат бойынша тоғызыншы орында тұр. Муниципалитеттің барлық ауданының ішінде қалалық аудандарды (2015 жылғы мәліметтер) құрайды, бұл елдегі ең ірі қалалық аймақ. Қала Сера-ду-Мар (португал тілінде «Теңіз жотасы» немесе «Жағажай жотасы») артындағы жазықта орналасқан, ол Бразилия Жоталары деп аталатын кең аймақтың бір бөлігі болып табылады, теңіз деңгейінен шамамен биіктікте орналасқан, бірақ Атлант мұхитынан шамамен қашықтықта жатыр. Бұл қашықтықты Анчьета және Иммигрант тас жолдары (төмендегі «Көлік» бөлімін қараңыз) қамтиды, олар жотадан төменге қарай тартылып, Сантос порты мен Гуаружа курортты қаласына жетелейді. Сан-Паулудың қалалық аймақтарындағы жер бедері көбінесе төбелі, тек солтүстік бөлігінде ғана Серра-да-Кантарейра жотасының биіктігі жоғарырақ және Атлант мұхитының жаңбырлы ормандарының қалдықтары сақталған. Аймақ сейсмикалық тұрақты және маңызды қызмет белгіленбеген.

Гидрографиялық

Тиете өзені және оның саласы Пинейруш өзені бір кездері Сан-Паулу үшін тұщы судың және демалыс көзі болған. Алайда, 20 ғасырдың соңындағы ауыр өнеркәсіптік және тұрмыстық ағынды сулардың құйылуы салдарынан өзендер қатты ластанды. Екі өзенді де тазалауға қатысты ауқымды бағдарлама жүргізілуде. Екі өзеннің де қала арқылы ағатын бөлігінде кеме жүру мүмкін емес, бірақ Тиете өзенінде (Парана өзеніне жақын) су тасымалы маңыздырақ болып келеді, себебі бұл өзен Рио-де-ла-Плата бассейнінің бір бөлігі. Аймақта ірі табиғи көлдер жоқ, бірақ қаланың оңтүстік шетіндегі Биллингс және Гуарапиранга суқоймалары электр энергиясын өндіруге, су сақтауға және желкендесу сияқты демалысқа пайдаланылады. Алғашқы флора негізінен жапырақты мәңгі жасыл өсімдіктерден тұрды. Жергілікті емес түрлер кең таралған, себебі қоңыл климат пен мол жауын-шашын тропикалық, субтропикалық және қоңыржай аймақтарға тән көптеген өсімдіктерді өсіруге мүмкіндік береді, әсіресе кең таралған эвкалипт. Муниципалитеттің солтүстігінде 1962 жылы құрылған Кантарейра мемлекеттік паркінің бір бөлігі орналасқан, ол Сан-Паулу метрополиясын сумен қамтамасыз етудің үлкен бөлігін қорғайды. 2015 жылы Сан-Паулуда ауыр құрғақшылық болды, нәтижесінде штаттың бірнеше қаласы рациондау жүйесін енгізуге мәжбүр болды.

Парктер мен биологиялық әртүрлілік

Сан-Паулу 3 биомның арасындағы экотон аймағында орналасқан: аралас ылғалды орман, тығыз ылғалды орман және серрадо; соңғысында қаладағы пампаларға тән кейбір өсімдік түрлері кездеседі. Екі биомға тән бірнеше түрлер бар, олардың ішінде мыналарды атауға болады: араукариялар, питангейралар, камбуцилер, ипес, ябутикабейралар, патша пальмалары, мурисис до капо және т.б. 2010 жылы Сан-Паулуда 62 муниципалды және мемлекеттік саябақ болды, мысалы Кантарейра мемлекеттік паркі, Сан-Паулудың жасыл белдеуі биосфералық қорығының бөлігі және планетадағы ең ірі қалалық ормандардың бірі, ал ауданы болды. Фонтес до Ипиранга мемлекеттік паркі, Ибирапуэра паркі, Тиете экологиялық паркі, Капивари Монос қоршаған ортаны қорғау аймағы, Сера-ду-Мар мемлекеттік паркі, Вилла-Лобос мемлекеттік паркі, Халық паркі және 1994 жылы ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енген Ярагуа мемлекеттік паркі. 2009 жылы Сан-Паулудағы жасыл аймақтың үлесі қала аумағының 1,5% -дан аз болды, бұл Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы (ДДҰ) ұсынған бір тұрғынға шаққандағы көрсеткіштен төмен. Муниципалитет аумағының шамамен 21% -ы жасыл аймақтармен, оның ішінде экологиялық қорықтармен (2010 жылғы деректер) жабылған. Муниципалитетте көктемде пайда болатын орман құстарын байқауға болады, себебі метрополияны әлі де жергілікті орман белдеуі қоршап тұр. Ең көп кездесетін түрлерге – қызылқұйрықты торғай, алтынжапырақты танагер, үлкен кіскади және колибри жатады. Қатты ластануға қарамастан, қаланың негізгі өзендері – Тиете мен Пинейрос капибара, шоқпар, оңтүстік канатты құс, құсқарлар және нутриялар сияқты көптеген жануарларға пана болып табылады. Муниципалитетте сұр брокет, айқайлайтын маймыл, жасыл тұмсықты тукан және Амазонканың шатырлы құсы сияқты түрлер де кездеседі.

Қоршаған орта

Қаланың кейбір аудандарындағы ауаның ластануы жергілікті стандарттардан асып түседі, бұл негізінен автомобильдердің қозғалысына байланысты. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы (ДДҰ) ауаның бір текше метріне 20 микрограмм бөлшектік заттарды қауіпсіз жылдық орташа көрсеткіш деп белгілейді. ДДҰ 2011 жылы әлемнің мыңнан астам қаласын қамтитын бағалау жүргізгенде, Сан-Паулу қаласы ең ластанған қалалардың арасында 268-орынды иеленді, орташа көрсеткіші 38 микрограмм/м³ құрады. Бұл көрсеткіш ұйым белгілеген шектен әлдеқайда жоғары, бірақ Рио-де-Жанейро (64 микрограмм/м³) сияқты Бразилияның басқа қалаларына қарағанда төмен. 2013 жылы жүргізілген зерттеулер көрсеткендей, қаладағы ауаның ластануы жол-көлік апаттарынан көбірек өлімге себеп болады. Қаладан өтетін Тиете өзенінің бөлігі Бразилиядағы ең ластанған өзен болып табылады. 1992 жылы Тиете жобасы басталды, мақсаты – 2005 жылға дейін өзенді тазалау. Бұл сәтсіз жобаға 8,8 миллиард реаль жұмсалды. 2019 жылы Жоао Дориа басшылығымен Ново Рио Пинхейрос жобасы басталды, мақсаты – Тиете өзенінің саласы Пинхейрос өзеніне құйылатын сарқынды сулардың көлемін азайту. Қаланың және жалпы мегаполистің теңдестірілген сумен қамтамасыз етілу мәселесі де алаңдатады: Сан-Паулудың өзінде су көздері аз, сондықтан оларды алыс гидрографиялық алаптардан іздеуге тура келеді. Судың ластану мәселесіне қалалық кеңістіктің өсуіне байланысты суайдындардың ретсіз игерілуі, төмен кірісті халықтың орталық аудандарда жер мен тұрғын үйге қол жеткізудегі қиындықтары, жылжымайтын мүлікпен байланысты шабуылдар және жаңа аудандардағы тұрақсыздық тағы да үдеме береді. Бұған қоса, жеке көліктерге қоғамдық көліктерге қарағанда артық көңіл бөлінеді, нәтижесінде қазіргі кезде әр екі тұрғынға бірден астам көлік тіркелген, бұл қоршаған ортаның ластану мәселесін одан әрі ушықтырады.

Климат

Кёппен классификациясына сәйкес, қала ылғалды субтропиктік климатқа ие (Cfa, Cwa-мен шектеседі). Жазда (қаңтардан наурызға дейін) орташа ең төменгі температура шамамен, ал орташа ең жоғары температура шамамен. Қыста температуралар шамамен аралығында ауытқиды. 2014 жылдың 17 қазанында рекордтық ең жоғары температура тіркелді, ал 1918 жылдың 25 маусымында ең төменгі температура тіркелді. Козерог тропигі, шамамен 23°27' оңтүстік ендікте орналасқан, Сан-Паулудан солтүстікке қарай өтеді және Оңтүстік Американың тропикалық және қоңыржай аймақтары арасындағы шекараны белгілейді. Дегенмен, Сан-Паулудың биіктігіне байланысты, климаты қоңыржайрақ болады. Жаз жылы және жаңбырлы. Күз бен көктем – ауысу маусымдары. Қыс жұмсақ, бірақ ең суық маусым, қаланың төңірегінде бұлтты және полярлық ауа массалары жиі кездеседі. Орталықтан алшақ жатқан аймақтарда, кейбір жылдары қаланың ішінде мұз пайда болуы мүмкін. Жауын-шашын мол, жылдық орташа мөлшері шамамен. Әсіресе жылы айларда орташа жауын-шашын мөлшері шамамен, ал қыс айларында азайып, шамамен құрайды. Сан-Паулудың өзінде де, жақын маңдағы жағалауда да тропикалық циклон болған емес, ал торнадо белсенділігі сирек. Қыстың соңында, әсіресе тамыз айында, қалада "веранико" немесе "вераозинхо" ("кішкентай жаз") деп аталатын құбылыс байқалады, ол ыстық және құрғақ ауа-райынан тұрады, кейде температура шамамен жетеді. Ал, жаз айларында мұхиттан соғатын тұрақты желдің әсерінен салыстырмалы түрде салқын күндер жиі кездеседі. Мұндай жағдайларда күндізгі ең жоғары температурадан аспауы мүмкін, ал ең төменгі температура жиі төмендейді. Дегенмен, жаз айларында ыстық толқын келгенде температура шамамен жетеді, ал көктайғақтар тығыз орналасқан және ағаштар аз болған жерлерде, мысалы Паулиста даңғылында температура сезімі шамамен болуы мүмкін. 2014 жылғы жазда Сан-Паулуда 4 аптаға жуық созылған ыстық толқын болды, оның ең жоғарғы температурасы шамамен тіркелді. Орманды кесу, жер асты суларының ластануы және климаттың өзгеруі салдарынан Сан-Паулу құрғақшылыққа және су тапшылығына ұшырау ықтималдығы артып келеді.

According to the Köppen classification, the city has a humid subtropical climate (Cfa, bordering on Cwa). In summer (January through March), the mean low temperature is about and the mean high temperatures is near In winter, temperatures tend to range between The record high temperature was on 17 October 2014 and the lowest on 25 June 1918. The Tropic of Capricorn, at about 23°27' S, passes through north of São Paulo and roughly marks the boundary between the tropical and temperate areas of South America. Because of its elevation, however, São Paulo experiences a more temperate climate. The summer is warm and rainy. Autumn and spring are transitional seasons. Winter is mild, but still the coldest season, with cloudiness around town and frequent polar air masses. Frosts occur sporadically in regions further away from the center, in some winters throughout the city. Rainfall is abundant, annually averaging It is especially common in the warmer months averaging and decreases in winter, averaging Neither São Paulo nor the nearby coast has ever been hit by a tropical cyclone and tornadic activity is uncommon. During late winter, especially August, the city experiences the phenomenon known as "veranico" or "verãozinho" ("little summer"), which consists of hot and dry weather, sometimes reaching temperatures well above On the other hand, relatively cool days during summer are fairly common when persistent winds blow from the ocean. On such occasions daily high temperatures may not surpass , accompanied by lows often below , however, summer can be extremely hot when a heat wave hits the city followed by temperatures around , but in places with greater skyscraper density and less tree cover, the temperature can feel like , as on Paulista Avenue for example. In the summer of 2014, São Paulo was affected by a heat wave that lasted for almost 4 weeks with highs above , peaking on Secondary to deforestation, groundwater pollution, and climate change, São Paulo is increasingly susceptible to drought and water shortages.

Демография

Сан-Паулу халқының саны тез өсті. 1960 жылы ол Рио-де-Жанейро қаласынан асып, Бразилияның ең көп халқы бар қаласы болды. Осы кезде Сан-Паулудың қалалық аймағы муниципалитет шекарасынан асып, көршілес муниципалитеттерге дейін кеңейіп, 4,6 миллион халқы бар мегаполис құрады. 1960 жылдан бері халық санының өсуі жалғасуда, бірақ өсу қарқыны төмендеді. 2013 жылы Сан-Паулу Бразилияда және Оңтүстік Америкадағы ең көп халқы бар қала еді. 2010 жылғы IBGE санағы бойынша Сан-Паулу қаласында 11 244 369 адам тұрды. Португал тілі ең көп қолданылатын тіл болып табылады және Сан-Паулу португал тілінде сөйлейтін әлемдегі ең ірі қала. 2010 жылы қалада 2 146 077 әртүрлі жынысты жұп және 7 532 бір жынысты жұп болды. Сан-Паулу халқының 52,6% әйелдер, ал 47,4% ерлер құрады. 2022 жылғы санақ бойынша 6 214 422 ақ нәсілді (54,3%), 3 820 326 пардо (аралас нәсілді) (33,4%), 1 160 073 қара нәсілді (10,1%), 238 603 азиялық (2,1%) және 17 727 үнді халқы (0,2%) анықталды.

Иммиграция және көші-қон

Сан-Паулу Бразилиядағы ең көп мәдениеттер қаласы саналады. 1870 жылдан 2010 жылға дейін шамамен 2,3 миллион иммигрант штатқа әлемнің түкпір-түкпірінен келді. Италиялық қауымдастық – қаладағы ең беделділердің бірі. Сан-Паулудың 12 миллион тұрғынының 50% (6 миллион адам) толық немесе ішінара итальяндық тегінен. Сан-Паулуда итальяндықтардың ұрпақтары Италиядағы кез келген қаладан көп (Италияның ең ірі қаласы – 2,8 миллион тұрғыны бар Рим). Барлық қалалық аймақты ескере отырып, негізгі топтар: 6 миллион итальяндық, 3 миллион португалдық, 1,7 миллион африкалық, 1 миллион араб, 665 000 жапондық, 50 000 корейлік және 80 000 еврей. Бүгінде де итальяндықтар Биксига, Брас және Мука сияқты аудандарда топтасып, тойлар мен фестивальдар ұйымдастырады. ХХ ғасырдың басында қалада итальян тілі мен оның диалектілері португал тілімен шамалас қолданылды, бұл қазіргі Сан-Паулу диалектісінің қалыптасуына әсер етті. Алты мың пиццахана күніне шамамен миллион пицца шығарады. Бразилия Италиядан тыс ең көп итальяндық халқына ие, ал Сан-Паулу – итальяндық тегі бар ең көп халқы бар қала. Португалдық қауым да ірі; шамамен үш миллион сао-паулулықтың Португалиядағы тегі бар деп есептеледі. Сан-Паулудағы еврей қауымы 80 000-нан астам адамды құрайды және негізінен Хигиенополис және Бом Ретиро аудандарында шоғырланған. "Сан-Паулуға келген француз саяхатшысы капиталистік таптың ұлттық белгісі бойынша бөлінгенін байқады. Неміс, француз және итальяндықтар бразилиялықтармен бірге құрғақ тауарлар саласын бөлісті. Азық-түлік тауарлары көбінесе португалдықтар мен бразилиялықтардың иелігінде болды, бірақ нан пісіру және кондитерлік өнімдер француздар мен немістердің саласы еді. Аяқ киім мен қалайы ыдыстарды итальяндықтар басқарды. Дегенмен, ірі металлургиялық зауыттар ағылшындар мен американдықтардың қолында болды. Сан-Паулуда итальяндықтар бразилиялықтардан екі есе көп болды." 1920 жылға дейін Сан-Паулу штатына 1 078 437 итальяндық келді. 1887-1902 жылдар аралығында келген иммигранттардың 63,5% Италиядан келген. 1888-1919 жылдар аралығында иммигранттардың 44,7% итальяндықтар, 19,2% испандықтар және 15,4% португалдықтар болды. 1920 жылы Сан-Паулу қаласының халқының 80% жуығы иммигранттар мен олардың ұрпақтарынан тұрды, ал итальяндықтар еркек халқының жартысынан астам құрады. 1958 жылғы халық санауы бойынша қалада 120 000 жапондық болды, ал 1987 жылы олардың саны 326 000-ға жетті, ал Сан-Паулу штатының айналасындағы аудандарда тағы 170 000 адам тұрды. Сан-Паулу университетінің (USP) жүргізген зерттеулері қаланың этникалық әртүрлілігін көрсетеді: студенттердің 81% "шетелдік иммигранттардың ұрпағымыз ба?" деген сұраққа "иә" деп жауап берді. Ең көп кездесетін тегі: итальяндық (30,5%), португалдық (23%), испандық (14%), жапондық (8%), неміс (6%), бразилиялық (4%), африкалық (3%), араб (2%) және еврей (1%). Қала экономикасының күшті болуы және Бразилия компанияларының орталығы болғандықтан, бұрын Бразилияның барлық аймандарынан және тіпті шетелдерден көптеген иммигранттарды тартты. Сан-Паулу Гаитиден және Африка мен Кариб теңізінің көптеген елдерінен де иммигранттарды қабылдауда. Бұл иммигранттар негізінен Сан-Паулудың орталық аймағындағы Праса-да-Се, Глисерио және Вале-ду-Анхангабау аудандарында шоғырланған. XIX ғасырдан бастап адамдар Бразилияның солтүстік-шығысынан Сан-Паулуға көшіп келе бастады. Бұл көші-қон 1930 жылдары күрт өсті және келесі онжылдықтарда да жоғары деңгейде сақталды. Жердің шоғырлануы, ауылдық аймақтардың жаңғыруы, еңбек қатынастарының өзгеруі және құрғақшылық циклдері көші-қонға түрткіс берді. Солтүстік-шығыстан келген көшіп келгендердің ең көп шоғырланған жері Се/Брас аймағы (Брас, Бом Ретиро, Камбучи, Пари және Се аудандары) болды. Бұл аймақта олар халықтың 41% құрады.

São Paulo is considered the most multicultural city in Brazil. From 1870 to 2010, approximately 2.3 million immigrants arrived in the state, from all parts of the world. The Italian community is one of the strongest, with a presence throughout the city. Of the 12 million inhabitants of São Paulo, 50% (6 million people) have full or partial Italian ancestry. São Paulo has more descendants of Italians than any Italian city (the largest city of Italy is Rome, with 2.8 million inhabitants). The main groups, considering all the metropolitan area, are: 6 million people of Italian descent, 3 million people of Portuguese descent, 1.7 million people of African descent, 1 million people of Arab descent, 665,000 people of Japanese descent, 50,000 people of Korean descent, and 80,000 Jews. Even today, Italians are grouped in neighborhoods like Bixiga, Brás, and Mooca to promote celebrations and festivals. In the early twentieth century, Italian and its dialects were spoken almost as much as Portuguese in the city, which influenced the formation of the São Paulo dialect of today. Six thousand pizzerias are producing about a million pizzas a day. Brazil has the largest Italian population outside Italy, with São Paulo being the most populous city with Italian ancestry in the world. The Portuguese community is also large; it is estimated that three million paulistanos have some origin in Portugal. The Jewish colony is more than 80,000 people in São Paulo and is concentrated mainly in Higienópolis and Bom Retiro. "A French observer, travelling to São Paulo at the time, noted that there was a division of the capitalist class, by nationality ( ) Germans, French and Italians shared the dry goods sector with Brazilians. Foodstuffs was generally the province of either Portuguese or Brazilians, except for bakery and pastry which was the domain of the French and Germans. Shoes and tinware were mostly controlled by Italians. However, the larger metallurgical plants were in the hands of the English and the Americans. ( ) Italians outnumbered Brazilians two to one in São Paulo. "|

Until 1920, 1,078,437 Italians entered in the State of São Paulo. Of the immigrants who arrived there between 1887 and 1902, 63.5% came from Italy. Between 1888 and 1919, 44.7% of the immigrants were Italians, 19.2% were Spaniards and 15.4% were Portuguese. In 1920, nearly 80% of São Paulo city's population was composed of immigrants and their descendants and Italians made up over half of its male population. In 1958 the census counted 120,000 Japanese in the city and by 1987, there were 326,000 with another 170,000 in the surrounding areas within São Paulo state. Research conducted by the University of São Paulo (USP) shows the city's high ethnic diversity: when asked if they are "descendants of foreign immigrants", 81% of the students reported "yes". The main reported ancestries were: Italian (30.5%), Portuguese (23%), Spanish (14%), Japanese (8%), German (6%), Brazilian (4%), African (3%), Arab (2%) and Jewish (1%). The city once attracted numerous immigrants from all over Brazil and even from foreign countries, due to a strong economy and for being the hub of most Brazilian companies. São Paulo is also receiving waves of immigration from Haiti and from many countries of Africa and the Caribbean. Those immigrants are mainly concentrated in Praça da Sé, Glicério and Vale do Anhangabaú in the Central Zone of São Paulo. Since the 19th century people began migrating from northeastern Brazil into São Paulo. This migration grew enormously in the 1930s and remained huge in the next decades. The concentration of land, modernization in rural areas, changes in work relationships and cycles of droughts stimulated migration. The largest concentration of northeastern migrants was found in the area of Sé/Brás (districts of Brás, Bom Retiro, Cambuci, Pari and Sé). In this area they composed 41% of the population.

Қалалық аумақ

"Гранде Сан-Паулу" ("Үлкен Сан-Паулу") деген бұрыс термин бірнеше анықтаманы қамтиды. Заңмен белгіленген Região Metropolitana de São Paulo 39 муниципалитеттен және 2014 жылғы халық санағы бойынша 21,1 миллион тұрғыннан тұрады. Сан-Паулу метрополиясы Бразилияның қаржы, экономикалық және мәдени орталығы ретінде танымал. Ірі муниципалитеттердің ішінде 1 миллионнан астам халқы бар Гуарульхос ең ірісі болып табылады. Сан-Бернардо-ду-Кампо (811 000 адам) және Санто-Андре (707 000 адам) сияқты бірнеше муниципалитеттердің халқы 100 000-нан асады, олар АБК аймағында орналасқан. АБК аймағы, Үлкен Сан-Паулудың оңтүстігінде орналасқан Санто-Андре, Сан-Бернардо-ду-Кампо және Сан-Каетано-ду-Сул қалаларын қамтиды және Volkswagen және Ford Motors сияқты өнеркәсіптік компаниялар үшін маңызды орынға ие. Сан-Паулу қаласының кеңістігіне байланысты, метрополиялық аймаққа қатысты әртүрлі анықтамалар қолданылады, олар Сан-Паулуның кеңейтілген метрополиялық кешені және Сан-Паулу макромегаполисі деп аталады. BosWash анықтамасына ұқсас, бұл Токиодан кейін 32 миллион тұрғыны бар әлемдегі ең ірі қалалық агломерациялардың бірі болып табылады, оған заңмен белгіленген төрт тұтас метрополиялық аймақ және үш микроаймақ кіреді.