Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Нитерой (нитеˈɾɔj) – Бразилияның оңтүстік-шығыс аймағындағы Рио-де-Жанейро штатындағы муниципалитет. Ол Гуанабара шығанағының ар жағында, Рио-де-Жанейро қаласына қарама-қарсы орналасқан және Рио-де-Жанейро агломерациясының құрамына кіреді. 1834 жылдан 1894 жылға дейін және 1903 жылдан 1975 жылға дейін Рио-де-Жанейроның астанасы болған, бұл оның алтын тәжбен белгіленген. 2020 жылғы мәліметтер бойынша, қаланың халқы шамамен 515 317 адамды құрайды және ауданы , бұл оны штаттың ең халқы көп бесінші қаласы етеді. 2010 жылы Бразилия муниципалитеттері арасындағы Адами Даму Индексі бойынша ең жоғары көрсеткішке ие және жетінші орында тұр. Жан басына шаққандағы орташа айлық табыс бойынша Бразилиядағы екінші муниципалитет және білім беру саласындағы әлеуметтік көрсеткіштер бойынша елдің муниципалитеттері арасында 13-орында. Қаланың «Күлкілі қала» (Cidade Sorriso) деген лақап аты бар. 2011 жылғы маусымда Гетулио Варгас қоры жүргізген зерттеулер Нитеройды Бразилияның ең бай қаласы деп таныды, оның халқының 55,7%-ы «А» класына жатады. «А» және «В» кластарын ескергенде, Нитерой да бірінші орында, осы кластардағы халықтың үлесі 85,9%-ды құрайды. IBGE-нің 2010 жылғы деректеріне сәйкес, Нитеройдың номиналды жалпы ішкі өнімі 11,2 миллиард реалды құрады, бұл штаттың ең жоғары жалпы ішкі өнімі бар бесінші муниципалитет. Қала Рио-де-Жанейро штатындағы екінші ірі ресми жұмыс беруші болып табылады, бірақ тұрғындар саны бойынша бесінші орында. Қала Рио-де-Жанейро штатының маңызды қаржы, сауда және өнеркәсіптік орталықтарының бірі, Бразилияда бизнес жүргізу үшін ең жақсы 100 қаланың ішінде 12-орында. Нитерой 1573 жылдың 22 қарашасында тупи басшысы Арарибоя құрған, ол кейіннен күштеп католицизмге көшті және португалдық саяхатшы Мартим Афонсо де Соузаның құрметіне Мартим Афонсо деген христиандық есім алды. Бұл Бразилияда христиан емес, ассимиляцияланбаған жергілікті тұрғын құрған жалғыз қала. Муниципалитет 1991 жылы құрылған Серра-да-Тиририка мемлекеттік паркінің бір бөлігін қамтиды.
Niterói (niteˈɾɔj) is a municipality in the state of Rio de Janeiro, in the southeast region of Brazil. It lies across Guanabara Bay, facing the city of Rio de Janeiro and forming part of the Rio de Janeiro Metropolitan Area. It was the capital of Rio de Janeiro, as marked by its golden mural crown, from 1834 to 1894 and again from 1903 to 1975. It has an estimated population of 515,317 inhabitants (2020) and an area of , making it the fifth most populous city in the state. It has the highest Human Development Index in the state and the seventh highest among Brazil's municipalities in 2010. Individually, it is the second municipality with the highest average monthly household income per capita in Brazil and appears in 13th place among the municipalities of the country according to social indicators related to education. The city has the nicknames of Cidade Sorriso (Smile City). Studies by the Getulio Vargas Foundation in June 2011 classified Niterói as the richest city of Brazil, with 55.7% of the population included in class A. Considering the classes A and B, Niterói also appears in the first place, with 85.9% of the population in these classes. According to 2010 data from IBGE, Niterói's nominal gross domestic product was 11.2 billion reais, being the fifth municipality with the highest gross domestic product of the state. The city is the second largest formal employer in the state of Rio de Janeiro, although it occupies the 5th place in terms of the number of inhabitants. The city is one of the main financial, commercial and industrial centers in the state of Rio de Janeiro, being the 12th among the 100 best Brazilian cities to do business. Niterói was founded on 22 November 1573 by the Tupi chief Arariboia, who later was forcibly converted to Roman Catholicism and was given the Christian name of Martim Afonso, after the Portuguese explorer Martim Afonso de Sousa, making it the only Brazilian city to have been founded by a non Christian, non assimilated indigenous person. The municipality contains part of the Serra da Tiririca State Park, created in 1991.
Топоним
"Нитерой" сөзі тупи тілінен шыққан және "суды жасыратын жер" деген мағынаны білдіреді. Бастапқыда Ницхерой немесе Нитеррой деп жазылатын, бұл 1554 жыл шамасында Рио-де-Жанейро қаласының портының жергілікті атауы болды. 1834 жылы, бұрын "Вила Реал да Прая Гранде" деп аталған қала, Рио-де-Жанейро провинциясының астанасы болған кезде "Нитерой" ескі жергілікті топонимі қабылданды. Тупи тіліндегі бұл терминнің мағынасына қатысты бірнеше түсінік бар: "қисық порт".
The word "Niterói" comes from Tupi language and means "water that hides". Originally spelled Nictheroy or Nitheroy, it was the indigenous name of the port of the city of Rio de Janeiro around 1554. In 1834, the old indigenous toponym "Niterói" was adopted, until then called "Vila Real da Praia Grande", when it became the capital of the province of Rio de Janeiro. There are several explanations for the meaning of the term in Tupi:
"winding port".
Франция Антарктика
1555 жылы француз теңізшісі Николя Дюран де Вильгейньон Гуанабара шығанағын бақылаған тупинамба тайпасымен одақтасып, аймақта Франция Антарктикасы деп аталатын француз колониясын құрды. Тупинамба тайпасының қатігездігіне байланысты португалдар бұл аймақтан қашып жүрді. Аймақ Вильгейньон басшылығымен дамыды, ол мұнда қала салуды жоспарлады. Біраз уақыттан кейін Франциядан колонияға көшіп келген кальвинистер Францияға қайтып, Вильгейньонды протестанттарға деген көзқарасының дұрыс болмауы және басқарудағы кемшіліктерде айыптады. Француз теңізшісі өзін-өзі ақтау үшін Францияға оралуға мәжбүр болды. Француз басшысының кеткенінен кейін португал тәжі Рио-де-Жанейро шығанағының Португалиядан Африка мен Азиядағы колонияларына теңіз жолы үшін стратегиялық маңызға ие екенін, сондай-ақ Оңтүстік Бразилияны қорғау үшін маңызды алдыңғы бекет болатынын байқады. Қорғаныс қамалдары салынды және жергілікті тупи-гуарани тайпаларымен одақ құрылып, елді мекенді басқа еуропалық шабуылшылардан қорғауға кірісті. 1560 жылы португал басшысы Мем де Са Гуанабара шығанағындағы француз бекінісі – Колинь бекінісіне шабуыл жасап, қиратты, бірақ француздарды аймақтан толығымен ығыстыра алмады. Соғысты жалғастырған Мем де Саның жүйесі Эстасио де Са Темиминос тайпасының басшысы Арарибоядан көмек сұрады, ол губернатордың португалдарға француздарды Гуанабара шығанағынан қууға көмектесу туралы өтінішін қабылдады. 1567 жылы соғыс аяқталғаннан кейін Эстасио де Са Арарибоя мен Темиминос тайпасын Гуанабара шығанағына кіреберістің оң жағын, Эстасионың 1565 жылы құрған Сан-Себастьяно-ду-Рио-де-Жанейро қаласына қарама-қарсы жағын басып алуға шақырды. Осылайша, шығанаққа кіру толығымен қауіпсіз болады. Арарибоя билеген жер "Банда Д’Алем" (Арғы жақ жер) деп аталды, ол шығанақтың шығыс жағында, Маруи өзенінен бастап Грагоата мен Боа Виажем жағалаулары арасындағы Қызыл тосқауылдарға дейін созылды. Бұл аймақ қазіргі Нитерой муниципалитетінің солтүстік-батыс бөлігіне сәйкес келеді, оған қалалық аймақтың орталық және солтүстік бөліктері кіреді. Сол жерде, "Арғы жақта" Арарибоя үндістердің Сент-Лоуренс қаласын (португал тілінде Vila de São Lourenço dos Índios) құрды, ол болашақ Нитерой қаласының бастауы болды. Нитерой атауы тупи тілінен аударғанда "Жасырын сулар" деген мағынаны білдіреді.
In the year 1555, French navigator Nicolas Durand de Villegaignon allied himself with the Tupinambas Indians who dominated the Guanabara Bay and instituted a French colony in the region, France Antarctique. The region was avoided by the Portuguese because of the hostility of the Tupinamba. The region developed under the command of Villegaignon, who planned to build a city in the region. After a while, Calvinists who had immigrated from France to the colony returned to France, where they accused Villegaignon of prejudice against Protestants and of maladministration. The French navigator had to return to France to explain himself. Following the absence of the French leader, the Portuguese crown began noticing that the bay of Rio de Janeiro would make a strategic scale for the Atlantic route of ships from Portugal to its colonies in Africa and Asia, as well an important advanced bridgehead for the defense of South Brazil. Fortresses were built and an alliance was formed with nearby native Tupi Guaraní tribes to defend the settlement against other European invaders. Then, in 1560, the Portuguese leader Mem de Sá attacked and destroyed the French fort that was located in Guanabara Bay, Coligny Fort, without, however, being able to definitively expel the French from the region. Estácio de Sá, Mem de Sá's nephew, who would continue to command the war, enlisted the help of the head of the Temiminos Indians, Arariboia, who accepted the governor's request to help the Portuguese expel the French from the Guanabara Bay, in the hope to regain the mother island. With the end of the war in 1567, Estácio de Sá invoked Arariboia and the Temininós Indians to occupy the right side of the entrance to the Guanabara Bay, opposite the city of São Sebastião do Rio de Janeiro founded by Estácio in 1565, as previously requested by Arariboia a tract of land. Thus, the entrance to the bay would be fully protected from intrusion. The place to be occupied by Arariboia was known as "Banda D'Além" (the land beyond), in the eastern side of the bay, from River Marui to the Red Barriers between Gragoata and Boa Viagem beaches. This area corresponded to what is nowadays the northwestern part of the municipality of Niterói, which includes the central and northern zones of its urban area. There, in the "Land Beyond", Arariboia founded the Town of Saint Lawrence of the Indians (in Portuguese, Vila de São Lourenço dos Índios), the embryo for the future city of Niterói, a Tupi name that means "Hidden Waters".
Император дәуірі
Ауылға 1816 жылы Бразилия королі Жуан VI келді, ол 1819 жылғы 10 мамырда Рио-де-Жанейродан босату туралы жарлық шығарды және жаңа құрылған муниципалитетке Вила Реал да Прая Гранде (Үлкен жағажайдың патшалық қаласы) деген жаңа атау берді. 1834 жылы Бразилияның жаңа құрылған Империясының астанасы Рио-де-Жанейро қаласы Рио-де-Жанейро провинциясының қалған бөлігінен бөлінді; Вила-Реал-да-Прая-Гранде сол провинцияның жаңа астанасы болып таңдалды, ал Рио-де-Жанейро қаласы Ато Адисионалдан кейін бейтарап муниципалитетке айналды. Нитерой 1975 жылға дейін астана қызметін атқарды – 1894 және 1903 жылдар аралығындағы уақытша Петрополис қаласына көшірілген кезеңді қоспағанда. Вила Реал да Прая Гранде 1835 жылғы 6 наурызда Нитерой (тупи тілінде "жасырын сулар") деп атау алды. Бұл ескі жазу 20-ғасырдың ортасына дейін сақталды, содан кейін қазіргі Niterói жазуы қабылданды. Астана мәртебесі қаланың дамуына бірнеше жаңалықтар әкелді, мысалы, бу кемелері, кит майымен жарықтандыру, сумен жабдықтау және қаланы провинцияның ішкі аймақтарымен байланыстыру үшін жаңа көлік құралдары пайда болды. Тоғыз жыл өткен соң, император Педро II Нитерой қаласына Императорлық қала атағын берді. Бұл атақ ең маңызды қалаларға берілді, оларға белгілі бір автономия және аймақтық билік құқығы берілді. 19-ғасырдың соңында, шамамен 1885 жылы, трамвай жүйелері құрылды, бұл қаланың Икараи, Понта-д'Арея және Итайпу аудандарына кеңейуіне мүмкіндік берді.
The village was visited by the King of Brazil, John VI, in 1816, who also decreed its emancipation from Rio de Janeiro on 10 May 1819 and gave the new created municipality a new name, Vila Real da Praia Grande (Royal Town of Great Beach). In 1834, the city of Rio de Janeiro, capital of the newly established Empire of Brazil, was detached from the rest of Rio de Janeiro Province; Vila Real da Praia Grande was then chosen as the new capital of that province, while the city of Rio de Janeiro itself was converted into a neutral municipality, following the Ato Adicional. Niterói served the function of capital until the year of 1975 – except for the period between 1894 and 1903 when it was temporarily transferred to the city of Petrópolis. Vila Real da Praia Grande was officially renamed Nictheroy (Tupi for "hidden waters") on 6 March 1835. This old spelling persisted until the mid 20th century, when the current spelling–Niterói–was adopted. The capital condition has brought a number of urban developments such as the steam boat, public lighting to whale oil, water supply and new means of transport to connect the city to the interior of the province. Nine years later, the Emperor Pedro II granted the city of Niterói the title of Imperial City. The appointment was given to the most important cities, giving them some autonomy and regional power. At the end of the 19th century, around 1885, some tram systems were founded, which allowed the expansion of the city to Icaraí, Ponta d'Areia and Itaipu districts.
Республика дәуірі
1890 жылы Бразилия провинциялары штаттар деп аталды және бейтарап муниципалитет (Рио-де-Жанейро қаласы) өз мәртебесін Федералды округке (немесе жай ғана DF, португал тіліндегі Distrito Federal аббревиатурасы) өзгертті. 1893 жылы монархистік флот көтерілісі өндірістік қызметке нұқсан келтіріп, астана штаб-пәтерін Петрополиске көшіруге мәжбүр етті. 1903 жылы Нитерой Рио-де-Жанейро штатының астанасы болды. Бұл қаланың жаңғыруына жаңа серпін берді, нәтижесінде алаңдар, платформалар, саябақтар, су жолдары стансасы және кәріз желісі салынды, сондай-ақ көшелер мен басты даңғылдар кеңейтілді. 1961 жылдың 17 желтоқсанында қаладағы цирк өртінен 323 адам қаза тапты; кейіннен өртті наразы цирк қызметкерлерінің қасақана тұтандырғандығы анықталды. Бұл Бразилия тарихындағы ең ауыр трагедиялардың бірі және әлемдік цирк тарихындағы ең қасіретті оқиға. 1960 жылы Бразилия астанасы Бразилиаға көшірілгеннен кейін Рио-де-Жанейро қаласы Гуанабара деп аталған қала-штатқа айналды. Бұл штат 1975 жылы Рио-де-Жанейро штатымен біріктірілді; содан бері Нитерой штат астанасы мәртебесін Рио-де-Жанейро қаласының пайдасына жоғалтты. 2010 жылдың 8 сәуірінде ауыр жаңбыр салдарынан болған топырақ көшкіні кем дегенде 200 адамның өмірін қиды. Тағы да топырақ көшкіні болғандықтан кем дегенде 11 000 адам үйлерін тастап кетуге мәжбүр болды.
In 1890, the Brazilian provinces began being called states and the neutral municipality (Rio de Janeiro city) had its status changed to Federal District (or simply DF, the Portuguese acronym for Distrito Federal). The monarchist navy revolt in 1893 damaged productive activities and forced the transfer of the capital's headquarters to Petrópolis. In 1903, Niterói returned to be the capital of the state of Rio de Janeiro. This brought about a new impulse to modernize the city with the construction of squares, decks, parks, waterway station and sewage network, as well as widening of the streets and main avenues. A circus fire in the city killed 323 people on 17 December 1961; the fire was later found to have been deliberately set by disgruntled circus employees. It is one of the worst tragedies in Brazilian history and the most fatal in the annals of world circus show history. Following the transference of Brazil's capital to Brasília in 1960, the city of Rio de Janeiro became a city state named Guanabara. This state was merged with Rio de Janeiro State in 1975; since then, Niterói lost its condition of the state's capital in favor of the city of Rio de Janeiro. On 8 April 2010; the mudslide triggered due to heavy rainfall cost at least 200 lives. At least 11,000 people were forced to flee homes due to further mudslides.
География
Нитеройдың ауданы 129,375 шаршы шақырымды құрайды және Гуанабара шығанағының (батысында), Атлант мұхитының (оңтүстігінде), Мариканың (шығысында) және Сан-Гонсалоның (солтүстігінде) арасында орналасқан. Аймақта Praia de Fora және Praia do Imbuí сияқты тарихи маңызы бар бірнеше жағажайлар бар; сондай-ақ, ең көп келінішітін Пиратининга, Камбоинхас, Итаипу және Итакоатиара жағажайлары, Praia do Sossego, Praia Adam and Eve және Prainha жағажайлары да бар. Онда Пиратининга және Итайпу деген екі тұзды су лагунасы бар. Бірінші лагуна 1946 жылы Ұлттық санитария департаменті ашқан Камбоата каналы арқылы екінші лагунамен байланысты. Итайпу лагунасы 1979 жылы салынған Итайпу каналы арқылы теңізге қосылады. Жер бедері кристалдық тау жыныстарынан тұрады, олар массивтерге және жағалау төбелеріне бөлінеді. Массивтер оңтүстікте басым және Мальхиеро, Калабока және Тиририка тауларын құрайды, олардың арасында муниципалитеттің ең биік нүктесі – 412 метр биіктіктегі Пил тасы орналасқан. Жағалау жазықтары теңізге жақын орналасқан шөгінділерден тұрады. Ең кең аумақ Пиратининга және Итайпу лагуналарының барлық аумағын қамтиды.
Niterói has an area of 129,375 square kilometers located between the Guanabara Bay (west), the Atlantic Ocean (south), Maricá (east) and São Gonçalo (north). There are a number of beaches in the area, including Praia de Fora and Praia do Imbuí, with their historical values; Piratininga Beach, Camboinhas Beach, Itaipu Beach and Itacoatiara Beach, the most visited; Praia do Sossego, Praia Adam and Eve and Prainha. It has two saltwater lagoons: Piratininga and Itaipu. The first is linked to the second by means of the Camboatá Canal, opened by the National Department of Sanitation Works in 1946. The Itaipu Lagoon, in turn, connects to the sea through the Itaipu Canal, which was built in 1979. The relief consists of crystalline terrains, divided into massifs and coastal hills. The massifs predominate in the south and form the mountains of Malheiro, Calaboca and Tiririca, where is the Stone of the Elephant, the highest point of the municipality, 412m high. The coastal plains are composed of sediments, obviously located near the sea. The most extensive area covers the entire area of Piratininga and Itaipu lagoons.
Климат
Нитеройда тропикалық климат, нақтырақ айтқанда тропикалық муссондық климат, жыл бойы жылыдан ыстыққа дейін температуралар мен салыстырмалы түрде жиі жауын-шашын байқалады.
Niterói has a tropical climate, specifically a tropical monsoon climate, with warm to hot temperatures year round as well as relatively frequent rainfall.
Саясат
Нитеройде атқарушы билікті Федералды Конституция ұсынған үлгіге сәйкес мэр және хатшылар кабинеті құрайды. Дегенмен, муниципалитеттің органикалық заңы мен қолданыстағы Бас жоспар мемлекеттік басқарудың халыққа демократиялық қатысуды іске асыру үшін тиімді құралдарды ұсынуы керектігін белгілейді. Осыған байланысты, қала аймақтық хатшылықтарға бөлінген (бұрын аймақтық басқармаларға бөлінген болатын), олардың әрқайсысын мэр тағайындайтын хатшы басқарады. Заң шығарушы билік Нитерой муниципалитетіне (CMN) тиесілі, ол төрт жылдық мерзімге сайланған 21 кеңесшіден тұрады (Федералды Конституцияның 29-бабының талаптарына сәйкес, ол муниципалитеттердің халқының санына қарай ең төменгі және ең жоғары шектерін анықтайды). Осы орган әкімшілік және атқарушы билікке қатысты негізгі заңдарды әзірлеуге және бекітуге құқылы, әсіресе қатысушы бюджетті (Бюджеттік бағыттар туралы заң). Нитеройдың қазіргі мэрі – 2020 жылы Бразилияда жалғасып жатқан коронавирус пандемиясы кезінде сайланған Демократиялық еңбек партиясының өкілі Аксель Грейл. Ол 2012–2016 жылдар аралығында бұрынғы мэр Родриго Невестің орынбасары, ал 2017–2020 жылдар аралығында жоспарлау жөніндегі хатшы болып жұмыс істеді.
In Niterói, executive power is represented by the mayor and cabinet of secretaries, in accordance with the model proposed by the Federal Constitution. The Organic Law of the Municipality and the current Master Plan, however, prescribe that the public administration should give the population effective tools to exercise participatory democracy. Thus, the city is divided into regional secretariats (although it has already been divided into regional administrations), each headed by a secretary appointed by the mayor. The legislative power is constituted to the Municipality of Niterói (CMN), composed of 21 elected councilors for mandates of four years (in compliance with the provisions of Article 29 of the Federal Constitution, which governs a minimum and maximum number for municipalities according to with number of inhabitants). It is up to the house to draft and vote fundamental laws to the administration and to the Executive, especially the participative budget (Budgetary Guidelines Law). The current mayor of Niterói is Axel Grael of the Democratic Labour Party, who was elected in 2020 amidst the ongoing coronavirus pandemic in Brazil; he was ex mayor Rodrigo Neves' deputy for the 2012–2016 term and Secretary of Planning during the 2017–2020 term.
Экономика
Нитерой – Рио-де-Жанейро штатының ең маңызды қаржылық және сауда орталықтарының бірі, қазіргі заманғы қала сияқты, қазіргі заманғы ғимараттары мен бірнеше сауда орталықтарына ие. Оның экономикасы сауда және коммерциялық қызметтерге, мысалы, жылжымайтын мүлік корпорацияларына, графикалық дизайнға, веб-дизайнға және жарнамаға негізделген. Сонымен қатар, онда тағамдық (әсіресе теңіз өнімдері), киім, шам және теңізден алынатын заттар өндіріледі. Қала Рио-де-Жанейроның орталық аймағынан 25 минуттық жерде орналасқан. Нитерой Рио-де-Жанейро штатындағы төртінші бай қала және Рио-де-Жанейро агломерациясындағы үшінші қала болып табылады. Нитерой қазіргі заманғы өнер мұражайы – қаланың ең танымал нысаны, оның дизайнын әйгілі бразилиялық модернист архитектор Оскар Нимейер жасаған. Қаланың орталық бөлігінің көрінісін Нитерой мұнарасы биік цилиндр пішіндес кеңсе ғимараты басып алады, ол Нитерой сауда орталығына тиесілі.
Niteroi is one most important financial and commercial centers in Rio de Janeiro State, like a modern city, with modern buildings and several shopping malls. Its economy is centered on its trading and commerce services, like real estate corporations, graphic design, web design and publicity. It also hosts industries of food (especially seafood), clothes, candles, and marine objects. The city is located 25 minutes away from Rio de Janeiro's downtown region. Niterói boasts the title of fourth richest city in Rio de Janeiro State, and the third in the Rio de Janeiro Metropolitan Area. The Niterói Contemporary Art Museum, the city's main landmark, was designed by the famous Brazilian modernist architect Oscar Niemeyer. The landscape of the central urban area of the city is dominated by the Niterói Tower, a tall cylindrical office building belonging to the Niterói Shopping Mall.
Өсу
Босатылу кезінде Нитерой қалалық аймағы оның орталық аймағы мен Сан-Домингоға ғана сәйкес келді. Оңтүстік аймақ – Икарай, Санта-Роза, Виталь Бразилия – 1841 жылы Санта-Роза шаруашылығы меншікке бөлінген кезде қалалануға кірісті, ал Джуружуба ежелгі балықшылар елді мекенінен өркендеді. Сан-Франциско мен Чаритас, бұл жерлер католик шіркеуінің құрметіне, Джуружуба шығанағының жанында әулие Франциск атымен аталды, 1940 жылға дейін сирек қоныстанды. Нитеройдың солтүстік аймағының қалалануы 19 ғасырдың соңында трамвай іске қосылған кезде басталды, бұл қаланың солтүстік және солтүстік-шығысқа қарай кеңеюіне, сондай-ақ көршілес Сан-Гонсалу муниципалитетінің қалалық өсуіне серпін берді. Нитеройдың шығысында орналасқан, бұрынғы егістік жерлер мен орманның кең аймағы – Итайпу 1943 жылы муниципалитетке қосылды. Ол өзінің ауылдық сипаттамаларын жоғалтты және 1960 жылдардың соңынан бастап қалалық халқы қарқынды өсті. 20 ғасырдың басында Нитерой өнеркәсіптік дамуының өрбу кезеңін бастады.
By the time of its emancipation, the urban area of Niteroi corresponded to its central zone and São Domingos only. The south zone – Icarai, Santa Rosa, Vital Brazil – began to be urbanized in 1841, when the Santa Rosa farm was divided into estates, while Jurujuba evolved from an old fishermen colony. São Francisco and Charitas, sites named after the Catholic Church built in honor to Saint Francis by the Jurujuba cove, remained sparsely populated until about 1940. As for the northern zone of Niteroi, its urbanization began in the late 19th century, when a tramway was inaugurated, allowing the expansion of the city to north and northeast, as well boosting the urban growth of the neighbouring municipality of São Gonçalo. The realm of Itaipu – a former vast zone of farming lands and forests east of Niteroi – was annexed to the municipality in 1943. It has lost its countryside traits and its urban population has grown fast since the late 1960s. In the early 20th century, Niteroi started its industrialization boom.
Дін
Нитерой қаласында көптеген ашық діни сенімдер кездеседі. 2010 жылғы халық санауы бойынша, Нитеройдың жалпы халқының арасында 258 391 рим католигі (53%), 97 759 евангелист (35%) және 34 484 спиритист (11%) бар. Бразилиядағы Католик шіркеуінің бөлінісіне сәйкес, Нитерой Бразилияның Ұлттық епископтар конференциясының Шығыс I аймақтық епископтық кеңесіне кіреді, ал архиепископтық тақ Нитерой қаласында орналасқан. Нитерой архиепископиясы астана аймағы мен Рио-де-Жанейро штатының ішкі аймақтарындағы 14 муниципалитетті қамтиды, барлығы 73 приходтан және 6 викариатқа бөлінген 1 квази-приходтан тұрады. Бұдан өзге, Рио-де-Жанейроның Израиль федерациясына біріктірілген еврей қауымы да бар, сонымен қатар түрлі протестанттық діни ағымдар, буддизм, мессиандық, афро-бразилиялық діндер және тағы да басқалары кең таралған.
In the city of Niterói there are several manifest religious doctrines. According to the 2010 census, of the total population of Niterói, there were 258,391 Roman Catholic (53%), 97,759 evangelicals (35%) and 34,484 Spiritists (11%). According to the division of the Catholic Church in Brazil, Niterói belongs to the Regional Episcopal Council East I of the National Conference of Bishops of Brazil, and the archiepiscopal seat is in the city of Niterói. The Archdiocese of Niterói comprises 14 municipalities of the region of the capital and the interior of Rio de Janeiro State, forming in total 73 parishes and 1 quasi parish divided into 6 vicariates. There is also the Jewish community integrated to the Israeli Federation of Rio de Janeiro, it also has the most different Protestant creeds, as well as the practice of Buddhism, messianism, Afro Brazilian religions and others.
Білім
Нитерой қаласы Бразилияның ең маңызды ғылыми орталықтарының бірі – Флуминенс федералды университетінің орналасқан жері. ISE La Salle және Cândido Mendes университеті сияқты басқа да колледждер де бар. Католик мектептері, әсіресе Ла Саль институты мен Сан-Висенте-де-Паулу мектептері, қаланың ең дәстүрлі бастауыш және жоғары мектептері саналады. Сондай-ақ, PH, Марилия Матосо, Педро II, Гей Лусак, Абель институты, Носса Сеньора Дас Мерсес колледжі, Салезиан жоғары мектебі, ETE – Энрике Лаже (Faetec деп те аталады), Освальдо Круз институты және Нитерой қаласының Канад мектебі де маңызды оқу орындары болып табылады. Нитеройдың Адам даму индексі (АДИ) ең жоғары көрсеткішті алып, Рио-де-Жанейро штатындағы сауаттылық деңгейі ең жоғары болып табылады.
Niteroi is the seat of the Fluminense Federal University, one of the most important research centers in Brazil. It does have other colleges such as ISE La Salle and Cândido Mendes University. Catholic schools, mainly La Salle Institute and São Vicente de Paulo, are the most traditional elementary and high schools of the city. Other important schools are PH, Marília Matoso, Pedro II, Gay Lussac, Instituto Abel, Colégio Nossa Senhora Das Mercês, the Salesian High School, ETE – Henrique Lage (a. k. a. Faetec), Oswaldo Cruz Institute and Escola Canadense de Niterói. Niterói has the highest Human Development Index (HDI) and best level of literacy in Rio de Janeiro State.
Автобус
Нитерой қаласында қоғамдық көліктің жалғыз түрі қалалық автобус қызметі. Барлығы жеке компаниялар басқаратын, елуге жуық белсенді бағыт бар. Көптеген қалалық автобус бағыттарының соңғы аялдамасы Нитерой қаласының орталығында (Жоао Гуларт автобус терминалында) орналасқан, немесе олар қала орталығынан өтеді.
The urban bus service is the only means of public transportation in the city of Niterói. There are just under fifty active lines, all operated by private companies. Most municipal bus lines have an end point in the center of Niterói (at the João Goulart Bus Terminal), or they pass through the center of Niterói.
Кеме
Нитерой мен Рио-де-Жанейро қалалары арасындағы теңіз жолы екі бағытпен жүзеге асырылады, екеуі де Praça XV станциясына жетеді. Нитеройдегі станциялар Арарибоя алаңында, қала орталығында және Шаритас ауданында орналасқан. Арарибоя алаңы мен 15 қараша алаңы арасындағы қатынас 2000 жолаушыға дейін сыйымдылығы бар үлкен кемелермен жасалады, саяхат шамамен жиырма минутқа созылады. 2006 жылдан бері кемелер біртіндеп сыйымдылығы аз (1200 жолаушыға дейін) үлкен катамарандармен алмастырылуда, бірақ бұл бағытты 12-15 минут ішінде жүріп өтуге болады. Шаритас станциясы мен 15 қараша алаңы арасындағы қатынас шағын катамарандармен жүзеге асырылады, бұл қызмет таңдамалы көлік түрі саналады.
The sea crossing between Niterói and the city of Rio de Janeiro is made by two routes, both having as destination the Praça XV Station. The stations, in Niterói, are located in Arariboia Square, in the center and in the Charitas neighborhood. The crossing between Praça Arariboia and Praça 15 de Novembro is done by large boats, with capacity for up to 2,000 passengers, in a journey that lasts about twenty minutes. Since 2006, the boats have been gradually replaced by large catamarans with a lower capacity (up to 1,200 passengers), but with a shorter crossing time of between 12 and 15 minutes. The crossing between the station of Charitas and that of the Praça 15 de Novembro× is done by small catamarans, being this service considered selective transport.
Пойыз
Жолаушылар тасымалы үшін 33 шақырымдық теміржол желісі салынды, ол Нитеройді Итабораи муниципалитетімен байланыстырып, Сан-Гонсало қаласынан өтеді. 2007 жылы тоқтатылғанға дейін бұл желіні мемлекеттік "Central" компаниясы пайдаланды. Соңында, 1950 жылғы ескірген пойызды қолдана отырып, күніне екі рет, әр бағытқа бір реттен сапар жасалатын. Қазіргі таңда желі тоқтатылған, ал бірнеше учаскеде Сан-Гонсало және Нитерой муниципалитеттері рельстерді алып тастады. Болашақта бұл желінің төсегін Рио метрополитенінің Нитерой мен Итабораи арасындағы жоспарланған 3-ші желісін салу үшін пайдалану ұсынылып отыр.
There was a railway extension for passenger transportation, 33 km long, connecting Niterói to the municipality of Itaboraí, passing through São Gonçalo. Until its deactivation in 2007 the extension was operated by the state owned company Central. In the end, there were only two daily trips, one in each direction, using an obsolete train of the 1950s. The line is now deactivated and in several sections, the tracks have been removed by the municipalities of São Gonçalo and Niterói. Since in the future there is the proposal to use the bed of this branch for the implementation of part of the projected Line 3 of the Rio Metro between Niterói and Itaboraí.
Мәдениет
Нитерой – Бразилиядағы ең ірі тарихи және мәдени орталықтардың бірі. Оның мәдениеті балықшылар ауылдарымен (Журужуба), қамалдармен, мұражайлармен және болашаққа бағытталған ескерткіштермен ерекшеленеді, мысалы, қазіргі заманғы өнер мұражайы – муниципалитеттің символы, модернист архитектор Оскар Нимейер салған және Нитерой халық театры. Әлеуметтік мәдениет өте қонақжай халыққа негізделген, соның нәтижесінде Нитеройға «күлімсіреген қала» деген лақап ат қойылды. Нитерой сәулеті өткен мен қазіргі заман арасындағы контрастпен сипатталады. Нитерой мемлекеттік кітапханасы, Әділет сарайы, Нитерой пошта ғимараты, Нитерой қалалық театры, Кантарейра станциясы, Инга сарайы, Жамбейро үйі және Нитерой қалалық әкімдігі сияқты тарихи ғимараттар, мысалы, қазіргі заманғы өнер мұражайы, Юсселино Кубичек алаңы, Нитерой халық театры және Нимейер жолының қалған бөлігі сияқты болашаққа бағытталған туындылармен қатар тұр. Бразилиядағы ең үздік скаут тобы – 4-ші GEMAR Gaviões do Mar да осы қалада бар. Католик шіркеулері де нитеройлық мәдениеттің маңызды бөлігін құрайды. Сан-Лоуренсо-дос-Индиос шіркеуі – муниципалитеттің негізі, Сан-Себастьян-де-Итайпу шіркеуі, Носса-Сеньора-да-Боа-Вайажем, Балықшы Әулие Петр шіркеуі, Әулие Иоанн Баптист соборы және Біздің Анамыздың Көмекшісі Базиликасы барокко, классикалық және отарлық сәулеттерімен көшелерді көркейтіп тұр.
Niterói is one of the largest historical and cultural centers in Brazil. Its culture is characterized by fishing villages (Jurujuba), forts, museums and futuristic monuments, such as the Museum of Contemporary Art, the symbol of the municipality, built by the modernist architect Oscar Niemeyer and the Popular Theater of Niterói. The social culture is based on a very hospitable population, which resulted in the nickname of Niterói: "city smile". The architecture of Niterói is characterized by a contrast between the past and the present. Historic buildings, such as the Niterói State Library, the Justice Palace, the Niterói Post Office Building, the Municipal Theater of Niterói, the Cantareira Station, the Ingá Palace, the Solar do Jambeiro and the Niterói City Hall stand side by side to the side with works of futuristic bond, like, for example, the Museum of Contemporary Art, Square Juscelino Kubitschek. the Popular Theater of Niterói and the rest of the Niemeyer Way. Also known to have the best scout group in Brazil, the 4th GEMAR Gaviões do Mar. The Catholic churches also express a lot of niteroiense culture. The São Lourenço dos Índios Church, the foundation of the municipality, the Church of São Sebastião de Itaipu, Nossa Senhora da Boa Viagem, the Church of Saint Peter the Fisherman, the Cathedral of Saint John the Baptist and the Basilica of Our Lady Help of Christians embellish the streets with their baroque, classic and colonial architectures.
Спорт
Леонардо, Эдмундо және Герсон сияқты жұлдыздардың туған қаласы болумен қатар, қала 1913 жылы құрылған және 1940 жылдары Рио-де-Жанейро қаласынан тыс Рио-де-Жанейро чемпионатына қатысқан жалғыз клуб Канто-ду-Рио футбол клубының отаны. Клубтың әнұранын Ламартин Бабо жазған, ол 1941 жылғы Рио-де-Жанейро чемпионатының барлық қатысушылары үшін әнұрандарды радио арқылы жариялағаннан кейін жазған. Қазіргі уақытта қала ұлттық футбол элитасында өкілдік етілмейді. Қаладағы басқа футбол клубтары – жақында кәсіби футболға оралатынын жариялаған Фонсека Атлетика Клубы және Риодағы алғашқы чемпионатта үшінші орын алған Рио Крикет және Атлетика Ассоциациясы, сондай-ақ чемпионат осы стадионда өткен. Рио Крикет, сонымен қатар, Рио-де-Жанейро футбол тарихындағы алғашқы дербиде, Рио-де-Жанейро қаласындағы Паиссанду Атлетико Клубымен күш сынасты, бұл клуб Рио Крикет негізін қалаушылар құрған және Рио-де-Жанейро чемпионатының жеңімпазы атанған. Қалада Санта-Роза ауданында орналасқан Каио Мартинс стадионы да бар, ол көп жылдар бойы Канто-ду-Рио клубының, ал 2000-ші жылдарда Ботафого клубының үй стадионы болды. 2007 жылы стадиондағы спорт залында әйелдер волейболынан Суперлига финалы өтті, онда Рио-де-Жанейро командасы жеңіске жетті. Бүгінде стадион Ботафого клубының жаттығуларына және FFERJ ұйымдастырған ойындарға пайдаланылады, көбінесе төменгі лигалардың чемпионаттарында.
Besides being hometown of stars like Leonardo, Edmundo and Gérson, the city is also homeland of the Canto do Rio Foot Ball Club, which was founded in 1913 and was the only club outside the city of Rio de Janeiro to participate in the Rio de Janeiro Championship in the 1940s. The club also had its anthem composed by Lamartine Babo, composer of the anthems for every participant of the Rio de Janeiro Championship of 1941 due to a radio campaign. The city is not currently represented in the elite of national football. Other football clubs in the city are the Fonseca Athletic Club, which recently announced its return to professional football and the Rio Cricket and Athletic Association, which participated in the first championship in Rio, reaching third place and having the championship set in its stadium. Rio Cricket also participated in (possibly) the first rivalry of Rio de Janeiro's football, with Paissandu Atlético Clube, a club in the city of Rio de Janeiro, which was founded by Rio Cricket founders and has a Rio de Janeiro Championship title. The city also has the Caio Martins Stadium, which is located in the Santa Rosa neighborhood and has for years been the home of Canto do Rio and more recently Botafogo in the 2000s. In 2007, the stadium's gymnasium was the stage of the final of the Feminine Superleague of Volleyball, that finished with victory of the team of Rio de Janeiro. Nowadays, the stadium is used for training of Botafogo and in games scheduled by the FFERJ Mostly, in championships of inferior divisions.