Кіріспе

Марк Эдвард Судер (18 шілде 1950 – 26 қыркүйек 2022) – американдық саясаткер және Индиана штатының кәсіпкері. Республикалық партия өкілі, 1995 жылдан 2010 жылға дейін АҚШ Конгресінің өкілі болды. 1980-ші жылдар мен 1990-шы жылдардың басында Ден Коутстың конгресс жәрдемшісі және комитет штабының директоры қызметін атқарды. 1994 жылы Конгресске сайланды және 2010 жылдың мамырында әйел қызметкермен болған қарым-қатынасын мойындағаннан кейін отставкаға шықты.

Ерте өмір және мансап

Судер 1950 жылғы 18 шілдеде Индиана штатының Форт-Уэйн қаласында Ирма (туған аты Фалинг) мен Эдвард Г. Судердің ұлы болып дүниеге келді. Ол Индиана штатының Грэбилл қаласында өсті және Лио орта/жоғары мектебінде, Индиана университеті – Форт-Уэйндегі Пердью университетінде және Нотр-Дам университетінде білім алды. Оқу кезінде ол "Азаттық үшін жас американдықтар" ұйымының мүшесі болды. Колледжді бітіргеннен кейін Судер маркетинг менеджері және шағын бизнес иесі болып жұмыс істеді. Ол Мәсіхтегі Біріккен Бауырластар шіркеуінің мүшесі болды. 1974 жылдан 1976 жылға дейін Судер Габборт жиһаз дүкенінің маркетинг менеджері болды. 1976 жылдан бастап ол Грэбиллдің тарихи Судер дүкені деп те аталатын Судердің жалпы дүкенінің иесі болды. Судер 1983 жылдан 1984 жылға дейін АҚШ өкілі Дэн Коутстың көмекшісі, 1985 жылдан 1988 жылға дейін Балалар, жастар және отбасылар жөніндегі Палатаның арнайы комитетінің азшылық штабының директоры, ал 1988 жылдан 1993 жылға дейін қайтадан Коутстың көмекшісі болды, Коутс 1989 жылы АҚШ сенаторы болғанда оның қасында қалды.

Конгресс мансабы

1994 жылғы қарашада Соудер АҚШ Өкілдер палатасына республикашыл ретінде сайланды, сол жылы республикашылдардың ұлттық жеңісімен Коутстың Конгресстегі ізбасары, демократ Джилл Лонгты жеңді. Ол 2010 жылы отставкаға кеткенге дейін барлық сайлауда қайта сайланды. Бұл оның сайланған жалғыз лауазымы болды. Ол Америкамен екі мерзімнен аспайтыны туралы қол қойылған уәдемен сайлауға түсті. Соудер ұстанымдылық пен отбасылық құндылықтарды жақтаған белсенді жақтаушы ретінде танылды. Соудер – Шекара, теңіз және жаһандық терроризмге қарсы күрес жөніндегі Үкіметтік қауіпсіздік төменгі комитетінің жетекші мүшесі болды. Ол сондай-ақ Өкілдер палатасының Бақылау және үкіметтік реформа комитетінің және Білім беру және еңбек комитетінің аға мүшесі болды. АҚШ өкілі Брайан Бэйрдпен (D WA) бірлесіп, ол Конгресс Ұлттық саябақтар клубының (кокус) негізін қалаушысы және төрағасы болды. Ол сондай-ақ Конгресс Есірткі саясаты клубының (кокус) негізін қалаушысы және төрағасының бірі болды. 110-шы Конгресс басталғанға дейін Соудер Қылмыстық сот, есірткі саясаты және адам ресурстары жөніндегі Үкіметтік реформа төменгі комитетінің төрағасы болды. 1997 жылғы қарашада Соудер Өкілдер палатасындағы он сегіз республикашылдың бірі болып, Боб Баррдың президентке қарсы импичмент тергеуін бастауға бағытталған резолюциясын қолдады. Бұл Клинтонды импичментке тартуға жасалған алғашқы әрекет болды және Клинтон-Левински жанжалының басталуына дейін болды. Ол жанжалдың күшеюі 1998 жылы Клинтонды импичментке тартуға бағытталған күшті күш-жігерге әкелді. 1998 жылғы 8 қазанда Соудер импичмент тергеуін ашуға қабылданған заңға дауыс берді. 1998 жылғы 19 желтоқсанда Соудер Клинтонға қарсы ұсынылған төрт импичмент баптарының біреуін (ал қалған үшеуіне қарсы) қолдады (олардың тек екеуі ғана қабылдануы үшін қажетті дауыс көпшілігін алды). Соудер қабылдауға дауыс берген жалғыз импичмент бабы үшінші бап болды, ол Клинтонды әділетке кедергі келтіргені үшін айыптады. 2006 жылғы наурызда президент Джордж Буш Метамфетаминге қарсы күрес заңына қол қойды, бұл Конгресс қабылдаған ең толыққанды метамфетаминге қарсы заң болды. Соудер осы заңның көп бөлігін жазды, ол мет саудасын жергілікті, штаттық, ұлттық және халықаралық деңгейде бағыттайды. 2006 жылғы желтоқсанда Буш Соудер авторлық құқығына ие және енгізген ONDCP қайта бекіту заңына қол қойды. Заң "Есірткі сарабы" лауазымын бес жылға қайта бекітеді.

Саяси ұстанымдар мен іс-қимылдар

Содер Конгрестегі нақты дауыс беру тізімі мәселелер бойынша жарияланған пікірлерден гөрі құндырақ екенін айтты. Оның 1994 жылғы мәселелер жөніндегі профилі жобаның мұрағатында қолжетімді. Америка консервативтік одағы оған өмір бойына 90% рейтинг берді.

Діннің ықпалы

2004 жылы сұхбатта Судер: «Киелі кітаптың мәніне қаншалықты жақын болсам, мен үшін келісімге келу мүмкіндігі соншалықты азаяды. Сондықтан аборт мәселесінде келісімге келуге көп орын жоқ деп санаймын» деді. Израиль туралы ол: «Негізі, олар – Құдайдың таңдаған халқы. Ол олармен бірге болады. Сұрақ мынада: біз олардың жағында тұрамыз ба?» деді. Судер Вьетнам соғысы кезінде діни көзқарастарына сәйкес, қарулы күштерде қызметтен босатуға өтініш берді. Оның тізім нөмірі ешқашан тартылған жоқ.

Заңсыз есірткілер

Соудер есірткіге қарсы күресті қолдады. Ол 1998 жылғы Жоғары білім беру туралы заңға түзету енгізуге бағытталған «Жәрдемақыны жою жөніндегі айыппұл» (HEAEP) заңын әзірледі және оны жақтады. Бұл ереже есірткіге қатысты қылмыстар үшін сотталған колледж студенттерінің федералды қаржылық көмек алу құқығын тоқтатады, олардың қылмыстық істері қай уақытта болғанына қарамастан. 2006 жылға қарай заң Индиана штатының 9000-нан астам студентінің (аталған штаттан келіп түскен әр 200 өтініштің біреуі) қаржылық көмегіне кедергі келтірді. Көбінесе, жәрдемақыны тоқтату негізінен студенттердің қылмыстық жазбаларын тексеруге емес, есірткіге қатысты сотталғанын белгілеуге немесе мұндай сотталғанын белгілемеуге байланысты болды. 2006 жылғы түзетулерге сәйкес, тек сотталған кезде колледжде оқып, қаржылық көмек алып жатқан студенттердің ғана жәрдемақысы тоқтатылды. Студенттер белгілі бір уақыт өткен соң (мысалы, егер олар есірткі сақтағаны үшін сотталған болса, бір жылдан кейін) немесе АҚШ Білім департаменті бекіткен есірткіге тәуелділіктен арылу бағдарламасын аяқтаған жағдайда, қайтадан құқыққа ие бола алады. 2006-2007 оқу жылына дейін бұл ереже орта мектеп оқушыларына да қолданылуы мүмкін еді, бірақ 2001 жылы қабылданған тапшылықты азайту туралы заң бұл жағдайды өзгертті. 2013 жылғы Ұлттық экономикалық зерттеулер бюросының зерттеу есебінде заңның жастар арасында есірткі қолдану деңгейіне әсер етпегені және оның колледжге түсуге күшті кедергі келтіретіні, соның салдарынан адамдардың білім арқылы өмірін жақсарту мүмкіндігін шектейтіні анықталды. 2006 жылдың басында Соудер есірткіге қарсы күрес жетекшісінің кеңсесі туралы заң жобасына Fusarium oxysporum саңырауқұлағын шетелде есірткі дақылдарына қарсы биологиялық бақылау құралы ретінде пайдалануды ұсынатын ереже қосты. Бірнеше федералды және штаттық органдар бұрыннан-ақ саңырауқұлақты осылай пайдаланудан бас тартып келген, себебі ол өте оңай мутацияға ұшырайды.

Онлайн покер

Соудер онлайн-покерге федералдық тыйым салуды жақтады. 2006 жылы ол Goodlatte–Leach Интернеттік Құмар ойындарына тыйым салу туралы заңға және Интернеттік Құмар ойындарына тыйым салу туралы заңға бірлесіп қол қойды.

Кельтидің мақұлдауы

2007 жылдың қазан айында Индиана штатының Форт-Уэйн қаласының әкімдік сайлауында Судер өзінің партияласы республикашыл Мэтт Келтиді қолдады. Бірақ, Судер 2007 жылдың қазан айында Келтидің сайлау қаржысы заңнамасын бұзуы және бірнеше республикашылдардың Келтиге сырқыра әзіл жазылған туған күн торт сыйға тартуына байланысты оған ресми қолдауын кері алып алды, бұл оқиға қырқыс дауға себеп болды. Судер бұл тортты "жасөсперлік" деп бағалады.

Сайлау тарихы

1994 жылы Конгресске алғашқы науқанында Судер мерзімді шектеу туралы заңға қолдау көрсетті. Ол төрт рет (1995–2003 жылдары) Индиана штатының 4-ші округін өкілдік етті. 2002 жылы 2000 жылғы халық санауы нәтижесінде округтер қайта бөлінгеннен кейін Судер Индиана штатының 3-ші округін өкілдік етуге сайланды. 2004 жылы 3-ші округтен Судер Мария Парраға қарсы 69% дауыспен 31% есебімен қайта сайланды. 2006 жылғы жалпы сайлауда Судердің демократ қарсыласы Форт-Уэйн қалалық кеңесінің мүшесі және әскери қызметкер Том Хейхерст болды. Судер 54% дауыспен 46% жеңіске жетіп, өз округіндегі барлық сегіз округте жеңіске жетті. 2008 жылы Судер АҚШ Өкілдер палатасына сегізінші рет қайта сайланды. Судер демократ Майк Монтагано және либертариан Уильям Ларсенді жеңді. Судердің отставкаға кетуі 2010 жылы Индиана штатының 3-ші округіндегі қосымша сайлауға себеп болды, ол сол жылғы кез келген сайлаумен бірге өтті. Судердің орнын республикашыл Марлин Штуцман басты.

Кейінгі өмірі

Судер отставкадан кейін әйелі Дианамен бірге Индиана штатының Ален округіндегі үйлеріне қайтты. Ол 2021 жылы жарық көрген Форт-Уэйндегі жергілікті теледидар тарихы туралы кітапты бірлесіп жазды. Ол сондай-ақ Howey Politics Indiana веб-сайтына бағандар жазды. Судер 2022 жылдың қаңтарында қарын безінің қатерлі ісігімен ауыратыны анықталды. Ол 2022 жылдың 26 қыркүйегінде 72 жасында осы аурудан қайтыс болды.