Гвинеяның тұңғыш президенті – Ахмед Секу Туре

Кіріспе

Гвинеяның президенті 1958-1984 жылдар аралығында

Ахмед Секу Туре (варианттар: Шеку Турай немесе Туре; Н'Ко: ߛߋߞߎ߬ ߕߎ߬ߙߋ; 9 қаңтар 1922 – 26 наурыз 1984) – Гвинеяның саяси көшбасшысы және африкалық мемлекет қайраткері, Гвинеяның тұңғыш президенті, 1958 жылдан өліміне дейін, 1984 жылға дейін қызмет еткен. Туре Франциядан Гвинеяның тәуелсіздігін алу жолында күш салған гвинеялық ұлтшылдардың алғашқыларының бірі болды. Кейіннен ол 1984 жылы АҚШ-та қайтыс болды. Мандинка этносының сенімді мұсылманы Секу Туре, Батыс Африканың бір бөлігінде тәуелсіз ислам мемлекетін құрған күшті мандинка мұсылман дін ғалымы Самори Туренің шөбересі еді. 1960 жылы ол Гвинея Демократиялық партиясын (Parti démocratique de Guinée, PDG) мемлекеттегі жалғыз заңды партия деп жариялады және содан бері дерлік диктатор ретінде билік жүргізді. Ол заңды оппозиция болмаған жағдайда, төрт жеті жылдық мерзімге қарсылықсыз қайта сайланды. Оның билігі тұсында көптеген адамдар қаза тапты, оның ішінде танымал Бойро лагерінде.

Балалық шағы және отбасылық өмір

Секу Туре 1922 жылдың 9 қаңтарында Франция колониясы болған Француз Гвинеясының Фаранах қаласында мұсылман отбасында дүниеге келді. Фарана – Нигер өзенінің жағасында орналасқан Гвинеяның ішкі аймағындағы қала. Ол Альфа Туре мен Амината Туренің жеті баласының бірі еді. Секу Мандинка этносының аристократ мүшесі болған. Оның арғы атасы – Самори Туре (Самори Туре), ол Гвинея мен Мали аумағында Васулу империясын (1861–1890) құрған, өзінің ірі, кәсіби түрде ұйымдастырылған және жабдықталған армиясымен көптеген ұсақ африкалық мемлекеттерді жеңген белгілі мұсылман Мандинка патшасы. Ол 1898 жылы тұтқындалғанға дейін француз отаршылдығына қарсы тұрды және Габондағы жер аударылуда қайтыс болды. Оның әкесі Альфа Туре француз Суданынан (қазіргі Мали) шыққан және ағаларымен бірге алтын өндіруші Сигири қаласына көшіп келген. Кейін ол Канканға, Куруссаға, Киссидугуға, содан кейін Фаранаға қоныстанды. Амината – оның бірінші әйелі болған жоқ. Ол үш бала туды, соның ішінде Секу және бала кезінде қайтыс болған ағасы, содан кейін үшінші баласы, Нункумба есімді қызды дүниеге келтірген кезде қайтыс болды. Секудің тууына орай, Фаранаға сәби піл әкелініп, француз отаршылдық билігіне ұсынылған деген сөз бар. Секу Туре туған қаласындағы Коран мектебінде оқыды, кейін Канкан қаласындағы француздық төменгі бастауыш мектепте білім алды. Ол өзінің атасы Самори Туреге қарсы сын жазудан бас тартқаны үшін École normale supérieure William Ponty-ге емтиханды өтпеді деген аңыз бар. Сол жылы ол Француз Батыс және Экваторлық Африкадағы саяси партиялар мен ұйымдардың альянсы – Африка Демократиялық Жиналысының (Rassemblement Démocratique Africain, RDA) негізін қалаушылардың бірі болды. Кәсіподақ қозғалысын басқарғандағы ең үлкен жетістігі – 1953 жылы француз Гвинеясының жұмысшылары жаңа теңдестірілген еңбек кодексін қабылдауға мәжбүрлеу үшін 71 күндік жалпы ереуілге шықты (бұл француздық Батыс Африкадағы кез келген басқа аумақтан ұзақ). Содан кейін сол жылы ол Гвинеяның аумақтық ассамблеясына сайланды. Осының нәтижесінде, ол 1954 жылы Француз Коммунистік партиясының Confédération Générale du Travail (Жалпы Еңбек Конфедерациясы; CGT) үш бас хатшысының бірі болып сайланды. 1957 жылы ол Француз Батыс Африкасының ортақ кәсіподақ орталығы – Union Générale des Travailleurs d'Afrique Noire ұйымдастырды. Ол RDA-ның жетекшісі болды және кейіннен Пил Сүйегі Жағалауының президенті болып сайланған Феликс Уфуэ-Буаньимен тығыз байланыста жұмыс істеді. 1956 жылы Туре Гвинеяның француз Ұлттық Ассамблеясына депутаты және Конакри қаласының мэрі болып сайланды. Француздар Гвинея Франциядан тәуелсіздік алса, барлық көмекті тоқтатуға уәде берді. «Вашингтон Пост» газеті француздардың Гвинеяға келтірген барлық пайдасын жоюдағы қатыгездігін былай баяндады: «Жауап ретінде және басқа француз тілді аумақтарға ескерту ретінде француздар екі ай ішінде Гвинеядан шығып кетіп, барлық нәрсені алып кетті. Олар шамдарды бұрап, астанасы Конакридегі кәріз құбырларының жоспарларын алып тастады, тіпті дәрі-дәрмектерді гинейліктерге қалдырмау үшін өртеп жіберді».

Sékou Touré was born on January 9, 1922, into a Muslim family in Faranah, French Guinea, a colony of France. Faranah is a town deep inside Guinea situated on the banks of the Niger River. He was one of seven children born to Alpha Touré and Aminata Touré, who were subsistence farmers. He was an aristocratic member of the Mandinka ethnic group. His great grandfather was Samori Ture (Samory Touré), a noted Muslim Mandinka king who founded the Wassoulou Empire (1861–1890) in the territory of Guinea and Mali, defeating numerous small African states with his large, professionally organized and equipped army. He resisted French colonial rule until his capture in 1898, and died while held in exile in Gabon. His father Alpha Touré was originally from the French Sudan (now Mali), and had migrated to the traditional gold mining town of Siguiri with his brothers. He eventually continued to Kankan, Kouroussa, Kissidougou, and then settled in Faranah. Aminata was not his first wife. She bore three babies, including Sékou and a brother who died in childhood, then she died giving birth to a third child, a girl named Nounkoumba. Sékou's birth supposedly coincided with an omen a baby elephant was brought to Faranah and presented to the French colonial authorities. Sékou Touré attended the École Coranique (Qur'anic school) in his hometown and later a French lower primary school in Kankan. He allegedly failed the exams to enter the École normale supérieure William Ponty for refusing to write an essay critical of his ancestor Samori Toure. Also the same year, he was a founding member of the African Democratic Rally (French: Rassemblement Démocratique Africain, RDA), an alliance of political parties and affiliates in French West and Equatorial Africa. His greatest success as a trade union leader was when workers across French Guinea went on a 71 day general strike (longer than any other territories in the French West Africa) in 1953 to force the implementation of a new overseas labor code. He was later elected to Guinea's Territorial Assembly the same year. As a result, he was elected as one of the three secretaries general of the French Communist Party's Confédération Générale du Travail (General Confederation of Labour; CGT) in 1954. In 1957, he organized the Union Générale des Travailleurs d'Afrique Noire, a common trade union centre for French West Africa. He was a leader of the RDA, working closely with Félix Houphouët Boigny, who later was elected as president of the Ivory Coast. In 1956, Touré was elected Guinea's deputy to the French National Assembly and mayor of Conakry, positions he used to criticize the French colonial regime. The French also threatened to cut off all their aid to Guinea in the event that the colony voted to become independent of France. The Washington Post observed how brutal the French were in tearing down all what they thought was their contributions to Guinea: "In reaction, and as a warning to other French speaking territories, the French pulled out of Guinea over a two month period, taking everything they could with them. They unscrewed light bulbs, removed plans for sewage pipelines in Conakry, the capital, and even burned medicines rather than leave them for the Guineans."

Гвинея президенті

1960 жылы Турэ PDG-ді жалғыз заңды партия деп жариялады, бірақ ел тәуелсіздік алғаннан бері бір партиялық мемлекет болып келді. Келесі 24 жыл бойы Турэ елдегі барлық билікті дерлік өзінде шоғырландырды. 1961 жылы ол жеті жылдық мерзімге президент болып сайланды; PDG басшысы ретінде ол жалғыз кандидат болды. 1968, 1974 және 1982 жылдары қарсылығы жоқ күйі қайта сайланды. Әр бес жыл сайын Ұлттық жиналысқа PDG кандидаттарының жалғыз тізімі ұсынылды. Президенттік кезеңінде Турэнің саясаты социализмге негізделді, шетелдік компаниялар мемлекеттендірілді және экономика орталықтандырылған жоспарлармен басқарылды. Осының нәтижесінде 1961 жылы ол Ленин атындағы бейбітшілік сыйлығын алды. Оның француздықтарды мойынламауы және дәстүрлі жер иелерінен байлық пен жерді тартып алу әрекеттері көптеген күшті топтарды ашуландырды, бірақ үкіметінің экономикалық мүмкіндіктер мен демократиялық құқықтарды қамтамасыз ете алмауы одан да күшті наразылық тудырды. Ол "Гвинея азаттықтағы кедейлікті құлдықтағы байлыққа артық көреді" деді. Панафрикалық қозғалыстың жетекшісі ретінде Турэ отаршылдыққа қарсы сөз сөйлеп, Малкольм Х және Стокли Кармайкл сияқты афроамерикалық құқық қорғаушылармен достық қарым-қатынас орнатты және оларға пана берді. Кармайкл екі көшбасшының есімдерін алып, Кваме Тюре атанды. Бірақ Кеннеди қайтыс болғаннан кейін Вашингтонмен қарым-қатынасы нашарлады. Нкрума биліктен құлатылғаннан кейін Ганада тұтқындалған Гвинеялық делегацияны Турэ Вашингтонның кінәсіне жатқызды. Ол Орталық барлау агенттігінің де, Кеңес Одағының да өзінің режиміне қарсы жоспар құрғанын сезінді, тіпті ол екі тараптан да экономикалық көмек алғанына қарамастан. ), француз университеттерінің оқытушылары Мария Кандеа мен Лаэлия Верон Турэні Гвинеяның сегіз жергілікті тілін мемлекеттік тілдер ретінде мойындағаны үшін мақтады. Олар оның тіл саясатын "très ambitieuse (өте амбициоз)" деп сипаттады. Amnesty International мәліметінше, 1969-1976 жылдар аралығында Гвинеяда 4000 адам саяси себептермен қамауға алынды, ал 2900-нің тағдыры белгісіз. 1976 жылдың мамыр айында Турэге қастандық жасауға тырысқан фуланиліктердің жоспары ашылғаннан кейін, министрлер кабинетінің мүшесі және бұрынғы ОАҰ бас хатшысы Диалло Телли тұтқындалып, түрмеге қамалды. Сол жылдың қараша айында сотсыз қайтыс болды. 1977 жылы режимің экономикалық саясатына, әсіресе рұқсатсыз саудаға қатысты наразылықтар үш аймақтық губернатордың қазасына әкеп соқты. Турэ саудаға шектеулерді жеңілдетіп, жер аударылғандарға (мыңдаған адам елге оралды) рақымшылық жасайды және жүздеген саяси тұтқындарды босатып жауап берді. Гвинея экономикасы нашарлағандықтан, Турэ батыстың көмегі мен жеке инвестицияларды арттыруға тырысқандықтан, кеңес блогымен қарым-қатынас суыды. Ол өзінің ең ірі оппозициялық көшбасшыларын түрмеге қамап немесе жер аударды. Оның режимі кезінде 50 мыңға жуық адам қаза тапқан деп есептеледі. Уақыт өте келе Турэ күдікті саяси қарсыластарды көптеп тұтқындап, оларды Боиро лагері сияқты концлагерьлерге қамады. 2002 жылы табылған жаппай қабірлердің нәтижесінде Турэ режимі кезінде 50 мыңға жуық адам өлтірілген деп саналады. Ішкі саясатта Секу Турэ социалистік экономикалық саясатты жүргізді, банктерді, энергетиканы және көлікті мемлекеттендірді; сыртқы саясатта ол одақтаспау қозғалысына қосылды және Мао Цзэдунпен және Қытай Халық Республикасымен тығыз қарым-қатынас орнатты. Гвинея 1970-ші жылдардың аяғында Франциямен жақындаса бастағаннан кейін, Турэнің жақтастары арасындағы марксистер оның үкіметінің капиталистік либерализацияға бет бұруына қарсылық көрсетті. 1978 жылы Турэ марксизмнен ресми түрде бас тартып, Батыспен сауда-саттықты қайта жаңартты. 1980 жылы кеңейтілген Ұлттық жиналысқа жалғыз тізімді сайлаулар өтті.

In 1960, Touré declared the PDG to be the only legal party, though the country had effectively been a one party state since independence. For the next 24 years, Touré effectively held all governing power in the nation. He was elected to a seven year term as president in 1961; as leader of the PDG he was the only candidate. He was reelected unopposed in 1968, 1974 and 1982. Every five years, a single list of PDG candidates was returned to the National Assembly. During his presidency, Touré's policies were strongly based on socialism, with the nationalization of foreign companies and centralized economic plans. He won the Lenin Peace Prize as a result in 1961. His early actions to reject the French and then to appropriate wealth and farmland from traditional landlords angered many powerful forces, but the increasing failure of his government to provide either economic opportunities or democratic rights angered more. Famously, he stated that "Guinea prefers poverty in freedom to riches in slavery." As a leader of the Pan Africanist movement, Touré consistently spoke out against colonial powers, and befriended African American civil rights activists such as Malcolm X and Stokely Carmichael, to whom he offered asylum. Carmichael took the two leaders' names, as Kwame Ture. His relations with Washington soured, however, after Kennedy's death. When a Guinean delegation was imprisoned in Ghana, after the overthrow of Nkrumah, Touré blamed Washington. He feared that the Central Intelligence Agency, as well as the Soviet Union, were plotting against his own regime even though he was taking economic aid from both parties. ), French university teachers Maria Candéa an Laélia Véron praise Touré for having made official eight local languages of Guinea. They describe his linguistic policy as "très ambitieuse (very ambitous)". Between 1969 and 1976, according to Amnesty International, 4,000 persons in Guinea were detained for political reasons, with the fate of 2,900 unknown. After an alleged Fulani plot to assassinate Touré was disclosed in May 1976, Diallo Telli, a cabinet minister and formerly the first secretary general of the OAU, was arrested and sent to prison. He died without trial in November of that year. In 1977, protests against the regime's economic policy, which dealt harshly with unauthorized trading, led to riots in which three regional governors were killed. Touré responded by relaxing restrictions on trading, offering amnesty to exiles (thousands of whom returned), and releasing hundreds of political prisoners. Relations with the Soviet bloc grew cooler, as Touré sought to increase Western aid and private investment for Guinea's sagging economy. He imprisoned or exiled his strongest opposition leaders. It is estimated that 50,000 people were killed under his regime. Over time, Touré arrested large numbers of suspected political opponents and imprisoned them in concentration camps, such as the notorious Camp Boiro. As a result of mass graves found in 2002, some 50,000 people are believed to have been killed under the regime of Touré. Domestically, Sékou Touré pursued socialist economic policies, including nationalizations of banks, energy and transportation; in foreign affairs, he joined the Non Aligned Movement and developed very close relations with Mao Zedong and the People's Republic of China. Once Guinea began its rapprochement with France in the late 1970s, Marxists among Touré's supporters began to oppose his government's shift toward capitalist liberalisation. In 1978, Touré formally renounced Marxism and reestablished trade with the West. Single list elections for an expanded National Assembly were held in 1980.

Туре қабірінің арамдалуы

2020 жылдың 14 шілдесінде оның қабірі белгісіз біреумен қоршалған. ГДР бас директорының туысы, оқиға орнына барғанда, ол қабірдегі үш түсті туды өртегенін айтты. Содан кейін ол қабірге сұйықтық құя бастады. Ертесі күні оның жесірі бұл құрлықтық актіге қайғырды. Ол өзінің мазар кланына тиесілі екенін және күзетсіз тасталып қалғанын нақтылады, сондай-ақ күзетшілерді жалдауды қарастырып жатқанын мәлімдеді.