Кіріспе
Құс түрі. Көмір қара шағала (Onychoprion fuscatus) – Laridae тұқымдасына жататын теңіз құсы. Ол тропикалық мұхиттарда тіршілік етеді және көбею мақсатында ғана экваторлық аймақтағы аралдарға құрлыққа оралады.
The sooty tern (Onychoprion fuscatus) is a seabird in the family Laridae. It is a bird of the tropical oceans, returning to land only to breed on islands throughout the equatorial zone.
Сипаттама
Бұл ірі шаңқай, ұзындығы және қанат жайылымы жағынан сандвич шаңқайына (Thalasseus sandvicensis) ұқсас. Қанаттары мен терең тілімделген құйрығы ұзын, жоғарғы жағы қою қара, ал төменгі жағы ақ. Аяқтары мен тұмсығы қара түсті. Орташа өмір сүру мерзімі 32 жыл. Жасы келген шаңқайлардың үсті мен асты сұр түсті болады. Саңғырық шаңқайын ұқсас қара арқалы, бірақ кішірек тоқалды шаңқайдан (O. anaethetus) басқа ешқандай шаңқаймен шатастыру қиын. Оның арқасы осы түрге қарағанда қараңғырақ, ал маңдайы кең, ал мойнында ақ жолақ жоқ. Дауысы жоғары, өткір шырылдаған немесе .
Экология
Қара терн тасты немесе маржан аралдардағы колонияларда көбейеді. Ол жердің ойыс жерлеріне немесе қуыстарға ұя салады және әдетте түстен кейін бір жұмыртқа туады. "Екі жұмыртқалы ұялар" туралы хабарлар болғанмен, бұл, әдетте, бір ұядан екінші ұяға жұмыртқаның домалап түсуімен байланысты. Ол теңіз ортасында, көбінесе үлкен топтарда, бетінен балық аулап жейді және көбейту мақсатымен ғана құрлыққа сирек келеді, ал теңізде 3 жылдан 10 жылға дейін қалуы мүмкін. Қауырсындарында майдың жетіспеуіне байланысты ол суып жүзе алмайды және бүкіл уақытын қанаттарымен өткізеді. Бұл құс көшпенді және кеңірдеу таралған, тропикалық мұхиттарда қыстайды. Көптеген тернге қарағанда, оның теңізге жақын әдеттері басым; қара терн көбінесе қатты дауылдардан кейін ғана құрлықта кездеседі. Мысалы, Field Museum мұражайында 1933 жылдың 2 тамызында Гвинея шығанағындағы нашар ауа райынан кейін Камерун тауының етегінде, Буэадан жоғары, теңіз деңгейінен (ASL) шаршаған еркек құс табылған. Бұл түр Батыс Еуропаға сирек келетін құс, алайда 2005 жылдың шілдесінде Уэльстегі Джемлин шығанағында 11 күн бойы болған. Сонымен қатар, оның пелагикалық әдеттеріне байланысты Американың Тынық мұхиты жағалауында оны көруге болмайды. Баха-Калифорнияда, онда бірнеше ұялау орындары жағалауда орналасқан, оны жиірек кездестіруге болады, ал мысалы, Сальвадор жағалауында барлығы екі құс тіркелген – 1972 жылы табылған бір сақина және 2001 жылдың 10 қазанында Оломега көлінде суретке түскен құс, бұл құстың дауылмен соғып келген болуы мүмкін. Сонымен қатар, дауылдар кішкентай ұялау колонияларын қиратуы мүмкін, мысалы, Колумбияның Сан-Андрес аралдарындағы сазды топырақтағы ұялау орындары. Өте көп тараған құс, қара терн IUCN бойынша қауіп төндірмейді.
Пасха аралының мәдениетіндегі рөлі
Пасха аралында бұл түр және көзілдірікпен жүзік (O. lunatus) бірлесіп манутара деп аталады. Манутара танга ману ("құс адам") дәстүрінде маңызды рөл атқарды: Моту Нуи аралшасынан алғашқы манутара жұмыртқасын алып келген хопу (жеңімпаз) сол жылдың танга мануі болып тағайындалады; оның руы ресурстарға, әсіресе теңіз құстарының жұмыртқаларына артықшылықты қол жеткізеді.