Кіріспе

Құс түрі (Piranga ludoviciana)

Батыс танагер (Piranga ludoviciana) – орташа мөлшердегі американдық әнші құс. Бұрын танагерлер (Thraupidae) тұқымдастығына жатқызылған, енді оның өзге де туыс түрлерімен бірге кардиналдар (Cardinalidae) тұқымдастығына жатқызылады. Бұл түрдің қауырсыны мен дауысы кардинал тұқымдастығының басқа өкілдеріне ұқсас.

Таксономия

Батыс танагерді американдық орнитолог Александр Уилсон 1811 жылы Льюис және Кларк экспедициясында (1803 – 1806) жиналған үлгіден Tanagra ludoviciana биномдық атауымен суреттеп, ресми түрде сипаттады. Типтік жері – Камия, Айдахо штаты. Ерекше епітет – «Луи» дегенді білдіретін кеш латын тіліндегі ludovicianus сөзінен алынған. Атауы – қазіргі штат емес, Жаңа Францияның 18 ғасырлық француз әкімшілік аймағы Луизианадан шыққан. Батыс танагер қазір француз орнитологы Луи Пьер Вийот 1808 жылы енгізген Piranga туысына жатқызылады. Түрі монотипті, кез келген түршесі танылмайды. Салмағы: 0,8 – 1,3 унция (24 – 36 г).

Ересек құстардың ақшыл, мықты, сүйір тұмсығы, сары ішкі жағы және жеңіл қанат жолақтары болады. Ересек еркектердің беті қызыл, мойны, иығы және құйрығы сары, жоғарғы арқасы, қанаттары мен құйрығы қара болады; көбею маусымында емес, басында тек қызғылт реңі болады, ал денесі зәйтүн түсті. Мекеңдерінің басы сары, арқасы зәйтүн түсті, қанаттары мен құйрығы қара болады. Ұзын-қырқа емес, үзіліс-қырқа сөздерден тұратын әні американдық қызғалдақтың әніне ұқсас, бірақ дауысы қатаңдау және біртекті. Оның дауысы «пит-ер-ик» деп сипатталады. Олардың көбею ортасы – Мексика-АҚШ шекарасынан Оңтүстік Аляскаға дейін Солтүстік Американың батысындағы қылқан жапырақты немесе аралас ормандар; осылайша, олар ең солтүстікке қарай көбейетін танагерлер болып табылады. Олар ағаш бұтақтарына, әдетте қылқан жапырақты ағаштарға, шала тіктеп салынған ұя салады. Олар қоңыр дақтары бар төрт көкшіл-жасыл жұмыртқа туады. Бұл құстар қыстау үшін Мексиканың орталық бөлігінен Коста-Рикаға дейін ұшып кетеді. Кейбіреулері Оңтүстік Калифорнияда да қыстайды.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Батыс танагердің көбейетін ареалы Солтүстік Американың батыс жағалауындағы орманды жерлерді, Алясканың оңтүстік-шығысынан бастап Мексиканың Баха-Калифорния штатының солтүстігіне дейін қамтиды. Батыс танагерлер шығысқа қарай батыс Техасқа және солтүстікке қарай Нью-Мексиконың, Колорадоның орталық бөліктеріне, Небрасканың шалқары солтүстік-батысына, Оңтүстік Дакотаның батыс аймақтары арқылы Канаданың Солтүстік-Батыс территорияларына дейін таралған. АҚШ-тың шығысында олар кездейсоқ кездеседі. Нью-Мексикода батыс танагерлер 10-23 фут (3-7 метр) биіктіктегі тұзды шегірдің таза егістіктерінде байқалды. Рио-Гранде бойындағы күзгі көші-қон кезінде батыс танагерлері тұзды шегірдің қауымдастықтарында да көрілді.

Ұя салу

Батыс танагерлер екінші өсімдік жамылысты және пісіп-жетілген қылқан жапырақты және аралас ормандарда ұялайды. Олар тек қана жоталы және орташа өлшемді ағаштардың, сондай-ақ >70% қалыңдығы бар ағаштардың өсінділерінде көбейеді. Батыс Орегонда олар шөптесін және астық тұқымдастық сатыларын пайдаланбады, бірақ ұя салу үшін қолданылмаған жерлерде, мысалы, бұталы-жас өсімдік және жас екінші өсімдік (16–40 жылдық) шыршадан тұратын жерлерде азық іздегендерін байқады. Батыс танагерлер көптеген орталарда азық іздесе де, көбінесе орман қапталында азықтанады. Мысалы, Калифорниядағы алып секвойя (Sequoiadendron giganteum) басым болған аймақта батыс танагерлер азық іздеу уақытының 60%-дан 75%-ын 35 футтан (10 м) жоғарыда, ал 2%-дан аз уақытын 12 футтан (4 м) төменде өткізді. Альбертада батыс танагер ескі (120+ жылдық) дірілдейтін қауын ағаштарының аралас ормандарында, ескі (50–65 жылдық) немесе жас (20–30 жылдық) аралас ормандарға қарағанда едәуір жиірек (p<0,001) кездесті. Сонымен қатар, тығыз жапырақты астыңғы қабатты да қамтиды. Батыс танагер Британдық Колумбиядағы дірілдейтін қауын ағаштары басым және аралас дірілдейтін қауын-қылқан жапырақты қоғамдастықтарында қылқан жапырақты түрлермен байланысты түр деп есептелді. Батыс танагерлер негізінен жапырақтардан азықтанады. Калифорнияның аралас қылқан жапырақты емен ормандарында олардың азық іздеу бақылауларының 45%-ы жапырақтарды теруден болды. Батыс танагерлер 10% бақылауларда бұтақтардан, 5% бақылауларда тармақтардан азықтанды. Азық іздеу бақылауларының қалған бөлігін аулау құрады.