Кіріспе

Уитхорн аралы (гейл тілінде Порт Роснейт) – Шотландияның ең оңтүстік ауылдарының және теңіз порттарының бірі, ол Бэрроу-Хедтің солтүстік-шығыс жағалауында, Уитхорннан шамамен үш миль, ал Дэмфрис пен Галлоуэйдегі Вигтауннан оңтүстікке қарай он үш мильдей жерде орналасқан. Уитхорн (гейл тілінде Taigh Mhàrtainn) – Вигтауншир, Дэмфрис және Галлоуэйдегі бұрынғы патшалық қаласы, оны жиі Уитхорн аралымен қате біріктіріп не шатастырады. Жергілікті тұрғындар оны "Арал" деп атайды, ешқашан "Уитхорн аралы" деп атамайды. Ауылда ұзақ уақыттан бері қираған 13 ғасырға жататын Сент-Ниниан шіркеуі орналасқан, бұл шіркеу бұрын Уитхорн монастырымен байланысты болған және Исл-Хедке келген зыяратшылардың Уитхорнға бара жатқандағы аялдамасы болған. Бұл қазірде нағыз арал емес, бірақ Джон Эйнслидің 1782 және 1821 жылдардағы карталарында арал арал ретінде көрсетілген. Басты көше бастапқыда тас жол болған, ал порт сол кездегі нағыз аралда орналасқан. Аралдың ұзақ тарихы бар: мысалы, Арал ауылы мен Сент-Ниниан шіркеуі арасындағы жерді зерттеу барысында Clearance cairns және егістік іздері, сондай-ақ шіркеудің батысына қарай төменгі төбенің үстінде орналасқан тікбұрышты ғимараттың қалдықтары табылды, сонымен қатар төбеден шығысқа қарай төмен түсетін баспақыштар болуы мүмкін.

Қоғамдық және жайлы жағдайлар

Ауылдық кеңес ауылды өкілдік етеді, ал Шотландия шіркеуі, бұрынғы Эрдкін шіркеу, ескі кемежайда орналасқан. Ол портқа қарай созылып, аса жоғары толқындар кезінде қауіпті жағдай тудырады. Мұнда боулинг клубы, қарапайым футбол алаңы және жастарға арналған екі ойын алаңы бар. Ауылдық үй кеңінен қолданылады: 2008 жылдың тамызында қауым осы нысанды басқаруды өз қолына алды, қазір ол толыққанды жаңартылып, Шотландияның ең оңтүстік кинотеатры – «Machars Movies» үйіне айналды. Ірі лотерея қорынан түскен үлкен қаржылық көмекпен, үйдің жанына жаңа шайхана, пошта бөлімі және сыйлықтар мен азық-түлік сататын «Сент-Ниниан» дүкені салынды, ол 2014 жылдың қазан айында ашылды. Ауылда бір ғана паб бар – Steam Packet Inn. Екінші паб, «Королеваның қаруы», бірнеше жыл бұрын жабылып, қазір онда өнер галереясы мен қолөнер дүкені орналасқан. Портта Isle Sea Foods деп аталатын балық дүкені мен жалпы мақсаттағы дүкен бар; жоғары қабатында кір жуу, дәретхана және душ мүмкіндіктері қарастырылған. Ескі ауыл мектебі қазір жеке үйге айналдырылған, ол Арамдау портына, аралдың екінші жағындағы шығанаққа қарайды. Граниттен жасалған соғыс ескерткіші ауылдың солтүстік жағында, Басты көшеден жақын жерде, боулинг алаңына қарап тұрған төбеде орналасқан. Онда Бірінші дүниежүзілік соғыстан қаза тапқан он екі және Екінші дүниежүзілік соғыстан қаза тапқан бес адамның есімдері жазылған. Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысқан полктер мен кемелер туралы мәліметтер де келтірілген. Балық аулау лохтарда, жергілікті Бладнох және Кри өзендерінде, сондай-ақ қайықпен немесе жағалаудан теңізде кеңінен мүмкін. Жаяу серуендеу, атпен немесе велосипедпен жүруге арналған көптеген жолдар мен тыныш көшелер бар. Уиторн паломниктік қорымен белгіленген Паломниктің жолы, Оңтүстік жотасынан Machars арқылы оңтүстікке қарай бағытталған, Нью-Люс және Гленлус аббаттығының, Ақ көлдің, Уиторнның, Уитхорн аралының және Сент-Ниниан үңгірінің ерте христиандық қасиетті орындарынан өтеді. Гленлус пен Уиторн арасындағы бағыттың негізгі бөлігі 40 шақырымды (25 миль) құрайды.

Тарих

Егде Плиний 79 жылы қайтыс болды және өзінің "Табиғи тарихында" ол Британия, Ирландия және жағалаудағы кішігірім аралдарды, соның ішінде Вектисті сипаттады, және ол Уитхорн аралымен теңестірілді. Птолемей қолданған Люкопибия деген ат та Уитхорнмен байланыстырылған. Бұл орын контрабандистерге бейім болған, сонымен қатар заңды сауда және тасымалдау үшін маңызды порты болды. Осы жерде Галлоуэй графинясын ұстаған, сізді Ливерпульге жеткізетін бу кемесіне мінген, тіпті Жаңа әлемге немесе Австралияға эмигранттармен бірге сапарға шығуға мүмкіндік алған.

Аралдық қамал

Арал қамалы – ауылдың ең көне ғимараттарының бірі. Ғимарат салыстырмалы түрде кішкентай және L-тәрізді орналасу принципі сақталғанмен, жоспарында төртбұрышты. XIX ғасырдың басында бұл жағалау күзетінің бастығы сэр Джон Ридтің резиденциясы болды. "Капитанның бағы" – бұрын қамалмен байланысты бақша болған, қазірде бірнеше үй салынған портовы кеңістік. Капитанның бағы деп аталатын бұл жерде соғыс кемесінің пушка тесіктерінің имитациясы жасалған. Осы бөлмелердің есігінің үстінде Драммастондық Патрик Хьюстон мен оның әйелі Маргарет Гордонның бас әріптері жазылған тас орналасқан, сонымен қатар 1674 жылғы құрылыс мерзімі де көрсетілген. Бұл тас басты ғимараттың ескі кіреберіс есігінен алынып қойылған. Екінші қабаттағы бұрыштық мұнаралар үш қарапайым консолде тіреліп тұр және ғимараттың ішкі жағынан көрінбейді. Бір кезде қамалдың Друмелан жағында готикалық стильдегі кіреберіс орнатылған. Бисби жүгері диірмені Драммулин өзенінің арғы бетінде орналасқан, ал үлкен диірмен тоғаны мен шлюз су қуатын қамтамасыз еткен; диірменнің қалдықтары Королеваның қару-жарағы қонақ үйінің артында жатыр. 1850 жылдардағы 6 дюймдік OS картасында көрсетілгендей, қамалдың төменгі жағында темірлі "Спа құдығы" орналасқан.

Қасиетті Ниниан шіркеуі

Шатыр 1898 жылы Бьют графымен жөндеуден өтіп, ішінара қайта салынған; оның негізгі ерекшеліктері сақталған. Қазіргі қираған ғимараттар тікбұрышты болып, ішкі өлшемдері 31' × 16' 6" (9,4 м × 5,0 м). Бұл ғимарат, XII-XIII ғасырларға дейінгі шатырдың орнына салынған болуы мүмкін, оның іргетастары қазба жұмыстары кезінде табылған және кіреберісі бар 17' 6" × 16' 6" (5,3 м × 5,0 м) өлшемдес кемеден тұратын. Шатыр сол кездегі қоршау қабырғасының ішінде орналасқан, оның бір бөлігі бүгінге дейін сақталған. Бұрын 100' × 110' (30 м × 34 м) шамасындағы сопақ аумақты белгілейтін сыртқы қоршау болған болуы мүмкін, ол көлбеу күн сәулесінде жақсы көрінеді. Бұл сыртқы қоршау кельт кезеңіне жататын болуы мүмкін. Шатырдың зират ретінде қолданылғаны туралы жазбалар жоқ. Әсіресе Уиторн қаласында киелі Ниниан еске алынады. Дегенмен, Шотландиядағы көптеген жерлер оның есімімен байланысты, мысалы Килвиннингке жақын Гарнок өзеніндегі Сент-Ниниан аралы. Ол оңтүстік пиктілерін дінге көндіргендіктен, Шотландияның оңтүстігіндегі көптеген аймақтарды аралап шыққан.

Қазық

Аралдың ең танымал белгісі – жергілікті тұрғындар "Кэрн" деп атайтын, жүздеген жылдар бойы кемелерді бағыттауға көмектескен төртбұрышты ақ мұнара. Осы жерден Кирккдбрайт жағалауын, Англия көлдері аймағының барлық солтүстік тауларын, ал оңтүстікке қарай Ман аралының дөңгелек таулы бейнесін көруге болады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде бұл жерде зениттік артиллериялық оқулар үшін бақылау станциясы орналасқан. Оқулар кезінде ұшақтар зениттік оқтардың алдынан жоғары-төмен ұшып өтетін, ал оқтар оны құлатуға тырысатын. Алғашқыда радиомен басқарылатын "Королева Bee" ұшақтары пайдаланылды, ал қазір Сольвей Харвестер ескерткіш тасы орналасқан, Кэрндегі ақ мұнараның жанындағы жалпақ бетон негізі сол бақылау пунктерінің бірі үшін салынған. Сольвей Харвестерге арналған ескерткіш тасы гранит блокқа орнатылған теңіз анкерінің нысанында.

Айл-Хед

Бұл маңдайша шығыс және батыс жағынан Капел Портпен шамамен екіге бөлінеді. Ескі форттың жасалма арығы әлі де Айл-Хедке жақындағанда анық көрінеді. Айл-Хедте үш қоршаудан және екі арықтан тұратын көп қабатты форт орналасқан, ал төртінші қоршау қазірге аздап төмендеген қыратқа дейін кемітілген. Маңдайшаның теңізге қараған жағында табиғи тау жыныстарын пайдаланып, оларды байланыстыратын қираған тас үйінділері кездеседі. Оңтүстік-шығыс бұрышында ішкі және сыртқы қабырғалар бар, бұл 3 метрге дейін жететін қабырғаның негізін көрсетеді. Жазықталған шыңдық аймақта оңтүстік және шығыс жақтарында тас қабырғаларының және жасалма қыраттардың белгілері бар; ал солтүстік-шығыс бұрышында шатырлы үйдің қалдықтары болуы мүмкін. Айл-Хедте кемелерді суға түсіруге арналған кішкентай блок анық көрінеді, ол батыс жағында және Темір ғасырындағы форттың қоршаулары мен арықтарының арасында орналасқан. Егістік жолдары солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай бағытталған. 1969 жылы мұрынды дауыл қатты зақымдады және жергілікті халықтың ұзақ күресінен кейін ғана қайта жаңартылды. Арал – Айл шығанағының батыс жағынан созылатын тас риф. Ол аралға келіп жатқан кемелер үшін қауіпті болуы мүмкін және көп жылдар бойы оның соңы темір полюспен белгіленген. 19 ғасырда аралдың Ирландиямен және Мэн аралымен берік сауда байланыстары болды, сонымен қатар кемелер осы жерде салынып, теңізге шығарылды. «Галлоуэй графы» атты бу кемесі бір кезде осы жерден Ливерпульге жүйлі тұратын. 20 ғасырдың соңына қарай сауда кемелерінің орнын көбінесе яхталар және басқа демалыс кемелері басты. Wigtown Bay Sailing Club теңіз арқылы немесе тіркемелі қайықтармен келген барлық келуші яхтшыларды құшақ жайып қарсы алады. Клуб үйі портта орналасқан және барлық қажетті жабдықтармен жабдықталған. Порттың суы жоғары толқынның екі жағынан үш сағатқа дейін тартылады, сонымен қатар порттың сыртқы шетінде келушілерге арналған арнайы тұрақтар бар. Қосалқы қайықтар мен каноэлерді суға түсіру үшін екі пандус бар, олардың біреуі порттың ішкі шетінде орналасқан және барлық ауа райынан қорғалған. Екіншісі, шығанаққа кіруге мүмкіндік береді, кез келген толқын күйінде пайдалануға болады. Клуб жаз бойы белсенді жұмыс істейді, көптеген демалыс күндері және кейбір апта ортасында жарыстар ұйымдастырылады. Порттың ерекшелігі – балық тұтқындағыш; сағаның жоғарғы бөлігінің бір бөлігі арқылы созылған қабырға немесе бөгет, толқын кеткенде балықтарды ұстайтын. Бұл 1850 жылдарға дейін OS картасында көрсетілген.

Жібекті адам

1973 жылы түсірілген "Жылан адам" фильмінің әртүрлі сахналары Уитхорн аралында және оның төңірегінде түсірілді. Фильмнің шешімі Сент-Ниниан үңгірінде және Бэрроу-Хедтің жартастарында түсірілді. Уитхорн аралындағы қамалдың тең иесі Элизабет МакАдам Лаугленд, сондай-ақ бірнеше жергілікті тұрғындар түрлі сахналарда ойнады.