Кіріспе

Джоан Петерстің 1984 жылғы кітабы. "Ежелгі заманнан бері: Палестина үшін араб-иудей қақтығысының бастауы" – Джоан Петерстің 1984 жылы Harper & Row баспасынан жарық көрген кітабы. Израиль тарихшысы Йеошуа Порат оны "жалғаннан құралған" деп атады. 2004 жылы "Ежелгі заманнан бері" кітабы тағы бір академиялық даудың ортасында болды, ол кезде Финкельштейн Гарвард университетінің құқық профессоры Алан Дершовицтің "Израильдің жақтауын" кітабын көбінесе плагиаттады деп айыптады.

Қысқаша мазмұны

Питерстің сөзінше, өздерін палестиналықтар деп есептейтін көптеген адамдар іс жүзінде палестиналықтар емес, олардың көпшілігі Сауд Арабиясы, Египет және Сириядан келген жақындағы иммигранттардың ұрпақтары. Олар 19 ғасырдан бастап, Ұлыбританияның мандаттық кезеңіне дейін толқындармен осы жерге көшіп келген. Ол 1948 жылғы палестиналықтардың қуылуы мен қашуы деп аталатын оқиға этникалық тазалау емес, 1948 жылғы араб-израиль соғысының нәтижесінде болған халық алмасу еді деп мәлімдейді.

Қабылдау

1984 жылы АҚШ-та кітап жарық көрген кезде, оны американдық жазушылар мен қоғам қайраткерлері, оның ішінде Эли Визель, Саул Беллоу, Барбара Такман, Бернард Льюис, Мартин Перец, Алан Дершовиц және тағы да басқалар жоғары бағалады. Кейбір адамдар үшін бұл кітап еврей оңшылдары арасында "қасиетті" деп есептеледі. 1985 жылы Ұлыбританияда жарық көргенде, "London Review of Books" сияқты басылымдардан теріс пікірлер алып, оған қарсылық күшті болды. Кітап көптеген талқылауларға себеп болды, бірақ содан бері Израиль және басқа елдердегі беделді ғалымдар оның дұрыс еместігін дәлелдеді.

Сын

Питерстің кітаптағы талаптарын беделді ғалымдар жоққа шығарды, оның мазмұны 1940 жылдары жарияланған Эрнст Франкенштейннің еңбегін кеңінен көшіруге негізделгенін дәлелдеді. 1984 жылғы шолуы докторлық диссертациясына негізделген, кейін кеңейтіліп, «Израиль-Палестина қақтығысының бейнесі мен шындығы» атты еңбекте жарияланды. Финкельштейн Петерстің барлық жазбалары мен дереккөздерін мұқият зерттеп, оның жұмысы негізгі құжаттарды үнемі дұрыс емес көрсетіп немесе бұрмалап бергенін айтты. Оның кітапты жүйелі түрде сынауы, Петерстің тезисінің екі маңызды тірегіне шабуыл жасап, оны «американдық зиялы қауым» қолдаған «жалғандық» деп санады, кітаптың кейінгі сын-пикирлеріне, әсіресе Ұлыбританиядағыларға зор әсер етті. Біріншіден, бірқатар тізімдерде, кестелерде және мысалдарда Финкельштейн Петерстің ұсынған тарихи дәлелдерін оның бастапқы және екіншілік дереккөздерінен алынған кеңейтілген цитаталармен салыстырып, олардың түпнұсқалық контекстін көрсетті. Осылайша Финкельштейн «Петерстің Палестинаға заңсыз араб көшіп келуін растау үшін келтірген дәлелдерінің көбі жалған» деген тұжырым жасады. Мысалы, Петерс Хоуп Симпсон сауалының «египеттік жұмыс күші жұмысқа тартылып жатыр» дегенін келтіріп, Палестинаға арабтардың көшіп келуі туралы тезисін қолдайды. Хоуп Симпсон баяндамасының нақты үзіндісінде: «Палестинада египеттік жұмыс күші кейбір жеке жағдайларда жұмысқа тартылып жатыр» делінген. Басқа бір жағдайда Петерс Палестинаның ағылшын-американдық сараптамасын келтіріп, «1934-1936 жылдардағы Палестинадағы өркендеу Сириядан, әсіресе Палестинаға адамдардың келуіне әкелді» деген қорытындыға келді. Бірақ Финкельштейн көрсеткендей, сараптаманың келесі сөйлемдерінде «1936-1939 жылдардағы тәртіпсіздік салдарынан туған депрессия осы адамдардың қайта оралуына және палестиналық арабтардың көптеп Ливан мен Сирияға көшіп кетуіне әкелді» делінген. Екіншіден, Петерстің кітабындағы демографиялық зерттеуді егжей-тегжейлі талдап, Финкельштейн Петерстің қорытындылары оның ұсынған деректерімен расталмағанын мәлімдеді. Финкельштейн зерттеуде «бірнеше маңызды есептеулер дұрыс емес және сандар негізсіз қорытындыларды қолдау үшін таңдап алынған» деп айтты. Оның басты пікірі - Петерс демографиялық зерттеу үшін Палестинаны бес аймаққа бөліп, оқырмандарды шатастыруға тырысқан, I, II және IV аймақтарды Израильге, ал III және V аймақтарды Батыс жағалауға жатқызып, 1948 жылғы босқындардың көпшілігі бір жыл бұрын Батыс жағалау мен Газадан (V аймақ) көшіп кеткенін мәлімдеді. Ал Финкельштейн олардың Солтүстік Израильден (IV аймақ) келгенін де айтады. Финкельштейннің көптеген американдық зиялылар жоғары бағалаған бестселлер кітаптың дәлелдік негізін жоққа шығаруы бастапқыда оның тұжырымдарын кеңінен талқылайтын баспагерді табуда қиындықтарға тап болды. Ол ретроспективті ойлануда былай деді: «Уақыттан бергі» журналы оң пікір білдірген мерзімді басылымдар кез келген сын хатты жариялаудан бас тартты (мысалы, «Жаңа Республика», «Атлантик Айлық», «Сөзбе-сөз»). Кітапты әлі қарап шықпаған мерзімді басылымдар бұл тақырыптағы қолжазбаны маңызсыз деп қабылдады (мысалы, The Village Voice, Dissent, The New York Review of Books). Бірде-бір ұлттық газет немесе бағана авторы Таяу Шығыс қақтығысы туралы ең көп сатылатын, мақталған «зерттеудің» жалған екендігі туралы жаңалықты жариялауға тұрарлық деп таппады. Ол сондай-ақ Петерстің келтірген статистикасының көп бөлігі түрік тілінде екенін, ал Петерс бұл тілді білмейтінін айтты. Финкельштейн сонымен қатар палестиналықтардың терісінің түсінің кең ауқымына байланысты, ақ теріліден қара қоңыр теріліге дейін, олардың бір ғана жерден шыққандығына күмән келтірген Петерстің пікірін расистік абсурдтық деп сынады. Петерстің өліміне орай, Финкельштейн Адам Хоровицпен ұзақ сұхбаттасып, 1982 жылы Ливанға шабуылдан кейін Израильдің имидждік мәселесі аясында тезис пен кітаптың қабылдануын түсіндірді.