Кіріспе

Табиғи конвекция жағдайында сұйықтықты модельдеуді жеңілдету: жүгіру күшімен туындаған ағындардағы Боуссинеск жуықтауы

Сұйықтық динамикасында Боуссинеск жуықтауы (бусинеск, Жозеф Валентин Боуссинеск есімімен аталған) жүгіру күшімен туындаған ағын саласында (сондай-ақ табиғи конвекция деп те аталады) қолданылады. Ол тығыздық айырмашылықтарын ескермейді, олар тек g-ға (гравитациялық үдеуге) көбейтілген шарттарда ғана пайда болады. Боуссинеск жуықтауының мәні – инерцияның айырмашылығы шамалы, бірақ гравитациялық күш екі сұйықтықтың нақты салмағын айтарлықтай өзгертуге жеткілікті. Дыбыс толқындары тығыздық өзгерістері арқылы таралатындықтан, Боуссинеск жуықтауы қолданылғанда олар мүмкін емес/ескерілмейді. Боуссинеск ағындары табиғатта (атмосфералық фронттар, мұхит ағындары, катабатикалық желдер), өнеркәсіпте (тығыз газдың таралуы, түтін шығаратын шкафтардың желдетуі) және салынған ортада (табиғи желдету, орталық жылыту) жиі кездеседі. Бұл жуықтау мұндай көптеген ағындар үшін өте дәл және математика мен физиканы қарапайымдайды.

Қайта аударулар

Буссинеск ағындарының бір ерекшелігі – сұйықтықтардың ролі ауыстырылса, олар төңкерілгенде де бірдей көрінеді. Буссинеск жуықтауы өлшемсіз тығыздық айырмасы шамамен 1-ге тең болғанда, яғни Δρ ≈ ρ, дәл болмайды. Мысалы, жылы бөлмедегі ашық терезе туралы ойлаңыз. Бөлме ішіндегі жылы ауа сыртқы суық ауадан жеңіл, ол бөлмеге ағып кіріп, еденге қарай түседі. Енді кері жағдайды көзге елестетіңіз: суық бөлме сыртқы жылы ауаға ұшырағанда. Бұл жағдайда кіретін ауа көтеріліп, төбеге қарай жылжиды. Егер ағын Буссинеск болса (және бөлме басқа жағынан симметриялы болса), онда суық бөлмені төңкеріп қарау, жылы бөлмені дұрыс бағытта қараумен бірдей болады. Себебі тығыздық проблемаға тек g′ азайтылған гравитация арқылы енеді, ол жылы бөлме ағынынан суық бөлме ағынына ауысқанда тек таңбасын өзгертеді. Буссинеск емес ағынның мысалы – суда көтерілетін көпіршіктер. Судағы ауа көпіршіктерінің қозғалысы ауаға түсетін судың қозғалысынан мүлдем өзгеше: бірінші жағдайда көтерілетін көпіршіктер жарты шар пішіндес қабықтар құрайды, ал ауаға түсетін су тамшыларға бөлінеді (кішкентай масштабтарда беттік кернеу проблемаға араласып, оны күрделендіреді).