Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Американдық саяси белсенді (1850–1933)
American political activist (1850–1933)
Мэри Элизабет Лиз (11 қыркүйек 1850 – 29 қазан 1933) – американдық лектор, жазушы, георгист және саяси белсенді. Ол сайлау құқығы қозғалысын және тәртіпті қолдады, бірақ Халық партиясымен (популистер) жұмыс істегенімен ең көп танылды. Ол Ирландиядан келген иммигранттар Джозеф П. және Мэри Элизабет Мюррей Клайенстің (гель тіліндегі Mac Giolla Chaillín атының ағылшыншасы) отбасында Пенсильвания штатының Риджвей қаласында дүниеге келді. Ол 1888 жылы Біріккен еңбек партиясы немесе Социалистік еңбек партиясымен саяси мансабын бастады және көп ұзамай Шаруалар альянсына немесе Популистік партияға қосылды. Оны "Халықтың Жанна д'Арк" деп атады. 1890 жылғы партияның сайлау науқанында ол 160-тан астам сөз сөйледі және Канзас сенаторы Джон Ингаллсты жеңгені үшін мақтау алды. (Уильям А. Пеффер популистік тізім бойынша сайланды.) Ол ірі бизнеске қарсы болды және "Уолл-стрит елді иеленді" деп тікелей айтты. 1892 жылы президенттікке кандидат болған популистік үміткер Джеймс Б. Уивермен бірге науқан жүргізген кезде оны "Біздің Королева Мэри" деп атады, ал жақтастары "Ана Лиз", ал кейбір қарсыластары "Мэри Йеллин" деп атады. 1895 жылы ол "Цивилизация мәселесі шешілді" деген еңбегін жазды. 1896 жылы ол Нью-Йорк қаласына көшіп, демократиялық "World" газетін басқарды. Сонымен қатар, ол "Америкалық биографияның ұлттық энциклопедиясы" редакторы болып жұмыс істеді. Лиз Нью-Йорктегі Калликунда қайтыс болды.
Mary Elizabeth Lease (September 11, 1850 – October 29, 1933) was an American lecturer, writer, Georgist, and political activist. She was an advocate of the suffrage movement as well as temperance but she was best known for her work with the People's Party (Populists). She was born to Irish immigrants Joseph P. and Mary Elizabeth Murray Clyens (an anglicization of the Gaelic name Mac Giolla Chaillín), in Ridgway, Pennsylvania. She made her political debut in 1888 with the Union Labor Party or Socialist Labor Party and soon joined the Farmers' Alliance or Populist Party. She was referred to as the "People's Joan of Arc". In that party's 1890 campaign she made more than 160 speeches and claimed credit for the defeat of Kansas senator John Ingalls. (William A. Peffer was elected on the Populist ticket.) She opposed big business and stated flatly that "Wall Street owns the country." She was called "Our Queen Mary" while campaigning with the Populists candidate James B. Weaver during his 1892 run for president, and also "Mother Lease" by her supporters, as well as, "Mary Yellin" by some of her enemies. In 1895, she wrote The Problem of Civilization Solved. In 1896, she moved to New York City where she edited the democratic newspaper, World. In addition, she worked as an editor for the National Encyclopedia of American Biography. Lease died in Callicoon, New York.
Ерте өмір
20 жасында ол Канзас штатына көшіп, Осадж Миссиясындағы (Сент-Пол, Канзас) мектепте сабақ берді. Үш жыл өткен соң, ол жергілікті дәріханашы Чарльз Л. Лизге тұрмысқа шықты. 1873 жылғы экономикалық дағдарыс кезінде олар Кингман округіндегі шаруашылықтарынан айырылып, Техас штатының Денисон қаласына көшіп, онда ол заңды оқыды. Лизистер мен олардың төрт баласы кейін Уичитаға (Канзас штаты) көшіп, ол қоғамдық және әлеуметтік шараларда белсенділік танысты.
At the age of 20, she moved to Kansas to teach school in Osage Mission (St. Paul, Kansas), and three years later, she married Charles L. Lease, a local pharmacist. They lost their Kingman County farm in the Panic of 1873 and moved to Denison, Texas, where she studied law. The Leases and their four children later moved to Wichita, Kansas, where she took a leading role in civic and social activities.
Саяси мансап
Лиз 1885 жылы Ирландияның Ұлттық жер лигасына қаржы жинау үшін алғашқы публицистік сапарына шыққанда сөйлеу мансабын бастады. Ол сондай-ақ Канзас штатындағы Біріккен Еңбек партиясының конвенциясында сөз сөйледі. 1888 жылға қарай ол партия ішінде белсенді болып, 1888 жылғы науқанда үгіт жүргізіп, партия газетін редакциялады. Оның жұмысы оны Фермерлер одағы мен Еңбекшілер орденіне (Knights of Labor) жеткізді, ал 1891 жылы ол жергілікті орден жиналысының жетекшісі болып сайланды. Ол Канзас фермерлерін "бидайды аз өсіріп, көбірек наразылық тудыруға" шақырды деген қауесет болды, бірақ ол кейін бұл кеңесті журналистердің ойлап тапқандығын айтты. Лиз бұл цитатаны күшін жоймауға шешім қабылдады, себебі ол "бұл өте дұрыс кеңес" деп ойлады. Көптеген адамдар оның сөздерін шабыттандыратын деп есептесе де, оның сөздерінің құйыны мен сенімділігінің күші кейбіреулерді оның ісіне қолдау көрсетуден ойындырды. Фермерлер мен еңбек одақтары оны жақсы көретін, ал баспасөз және ірі партия саясаткерлері оны аяусыз сынады. Көптеген адамдар Лиздің аргументтерінің мәнімен келіспеуден асып, жеке шабуылдар мен әйелдерге деген жеккөрушілік тактикасын қолданды, оның сыртқы түріне, өзіне сенімділігіне және "әйелге лайық емес" пікір талас мінез-құлқына назар аударды. Бір журналист оны "дайындықсыз, және белгілі бір күшке ие болғанымен, логикасыз, ретсіз және 10 калибрлі мылтықтан шашылған оқ сияқты" деп сипаттады. "Веллингтон мониторы" оны "нашар әйел, көркемдігімен де, тілімен де қорқынышты" деп атады. Республикалық редактор оны "қоңыр көйлекті жамандық фабрикасы" деп сипаттады. "Оның уытты тілі – осы ескі арпияның сатуға болатын жалғыз нәрсесі, және біз ол ең жоғары баға беретін жерде сатуға құқылы деп есептейміз". Зорлық-зомбылыққа қарамастан, Лиз Американың барлық аймандарында үгіт жүргізуді жалғастырды. Ол ақырында Популисттердің ісі үшін 160-тан астам сөз сөйледі, Канзас штатының барлық аймақтарында, сондай-ақ Ақырғы Батыста және Оңтүстікте науқан жүргізді.
Lease began her speaking career in 1885 when she went on her first public speaking tour to raise money for the Irish National Land League. She also spoke at the Kansas state convention of the Union Labor Party. By 1888, she was active within the party, stumping for the 1888 campaign and editing the party newspaper. Her work led her to the Farmer's Alliance and Knights of Labor, and in 1891, she was elected leader of a local Knights assembly. She was said to have exhorted Kansas farmers to "raise less corn and more hell", but she later said that the admonition had been invented by reporters. Lease decided to let the quote stand anyway because she thought "it was a right good bit of advice". While many considered her speeches inspirational, the fervor of her words and the vehemence of her conviction, made others hesitant to support her cause. Farmers and labor unions loved her, while the press and the major party politicians criticized her mercilessly. Most went far beyond disagreeing with the content of Lease's arguments and resorted to ad hominem and misogynistic tactics, focusing their attacks on her looks, self confidence, and her "unwomanly" argumentative behavior. One reporter described her as "untrained, and while displaying plenty of a certain sort of power, is illogical, lacks sequence and scatters like a 10 gauge gun." The Wellington Monitor called her “a miserable character of womanhood and hideously ugly of features and foul of tongue”. A Republican editor similarly characterized her as " the petti coated smut mill. Her venomous tongue is the only thing marketable about the old harpy, and we suppose she is justified in selling it where it commends the highest price." Despite the abuse, Lease persevered, continuing to deliver her message throughout America. She would eventually make more than 160 speeches for the Populist cause, campaigning throughout Kansas, as well as the Far West and the South.
Кейінгі өмірі
Ол 1902 жылы күйеуінен ажырасып, 1933 жылы қайтыс болғанға дейін өмірінің қалған бөлігін Шығыста балаларының бірімен бірге өткізді. Әдебиеттанушы Брайан Аттебери Мэри Элизабет Лиздің Л. Франк Баумның "Оздың керемет сиқыршысы" романындағы Дороти кейіпінің прототипі болғанын айтты.
She divorced her husband in 1902 and spent the rest of her life with one or another of her children in the East until her death in 1933. Literary scholar Brian Attebery claimed Mary Elizabeth Lease to have been the model for Dorothy in L. Frank Baum's The Wonderful Wizard of Oz.
Синтетикалық азық-түлік
1893 жылы Лиз 1993 жылға қарай адамдар синтетикалық тағамдар жейтін болады деп болжады. Ол 100 жылдан кейін «Ауыл шаруашылығы болашақтың қозғаушы күші – электр энергиясымен дамиды» деп болжады. Ғылым жердің құнарлы топырағынан өмірлік күшті немесе қазір жүгерінің дәнінде, бидайдың тұқымында және жемістің құнарлы шырындарында кездесетін микробтарды шоғырландырып алады. Ана Жердің құнарлы жатырынан алынған осы өмірдің шағын құтысы адамды бірнеше күнге асырап, күш қуатқа толы етеді. Осылайша аспаздар мен тамақ дайындау мәселесі шешіледі. Бұл теория 1930 жылға дейін «жеке ой-қиял» ретінде сақталды, содан кейін ол ерте ғылыми-фантастикалық музыкалық фильм «Тек қана елестету» (Just Imagine) арқылы танымал болды.
In 1893 Lease predicted that by 1993 people would be eating synthetic food. She predicted that in one hundred year's time 'Agriculture will be developed by electricity, the motive power of the future. Science will take, in condensed form from the rich loam of earth, the life force or germs now found in the heart of the corn, in the kernel of the wheat, and in the luscious juices of the fruit. A small phial of this life from the fertile bosom of Mother Earth will furnish man with subsistence for days. And thus the problems of cooks and cooking will be solved'. This theory, it is suggested, remained a 'private fantasy' until 1930 when it found its way into the early science fiction musical film Just Imagine.
Танымал сөздер
Уолл-стрит елді билейді. Бұл енді халықтың, халық үшін және халықтан құралған үкімет емес, Уолл-стриттің, Уолл-стрит арқылы және Уолл-стрит үшін жасалған үкімет. Біздің заңдарымыз – ізгі ниеттілерді жыртық киімге, ал әлгілерді шапанға орайтын жүйенің өнімі.
"Wall Street owns the country. It is no longer a government of the people, by the people, and for the people, but a government of Wall Street, by Wall Street and for Wall Street Our laws are the output of a system which clothes rascals in robes and honesty in rags "