Кіріспе

Ливандық америкалық АҚШ-тың федералды түрмесінде өмір бойына бас бостандығынан айырылған. Вадих Элиас эль Хадж (وديع الحاج, Wadī‘ al Ḥāj) (25 шілде 1960 жылы туған) – Ливан және натуралдасқан америкалық азамат, 1998 жылғы АҚШ елшіліктеріне жасалған шабуылдарға қатысты сөз байласу айыптары бойынша АҚШ-та өмір бойына бас бостандығынан айырылды. Қаржылық қиындықтарға тап болған ол отбасымен Пәкістанның Кветта қаласына көшуді жоспарлаған, бірақ Мустафа Шалаби қайтыс болғаннан кейін Бруклиндегі Әл-Кифақ босқындар орталығын басқаруға оралды. Әл-Кифақ босқындар орталығын басқарған кезде ол 1993 жылғы Әлемдік сауда орталығына жасалған шабуылға қатысқан экстремистермен танысты. Олардың сотталуы кезінде ол Суданда Осама бен Ладеннің хатшысы болып жұмыс істеген. 1996 және 1997 жылдары Бен Ладен Суданнан Ауғанстанға кеткеннен кейін Эль-Хадж Найробиде (Кения) жұмыс істеді. Ол қайырымдылықпен айналысатын сылтаумен Найробидегі елшілікке шабуылды жоспарлап, орындаған «Әл-Қаида» желісін ұйымдастырды. Эль-Хадж 1998 жылы айыпталып, тұтқындалды, 2001 жылы барлық айып бойынша кінәлі деп танылып, мерзімі белгіленбеген өмір бойына бас бостандығынан айырылды. 2008 жылы оның үкімі жойылды, себебі ол 2005 жылы АҚШ Жоғарғы Соты күшін жойған федералдық міндетті жазалау ережелеріне негізделген. 2013 жылы ол қайтадан мерзімі белгіленбеген өмір бойына бас бостандығынан айырылды.

Өмірбаян

1989 жылғы желтоқсанда Оклахома штатында өткен ислам конференциясында әл-Хаге 1993 жылы Дүниежүзілік сауда орталығына жасалған шабуылға қатысқаны үшін сотталған Махмуд Абухалимамен кездесті. Әл-Хаге прокурорлары Абухалиманың әл-Хагеге 38 калибрлі револьвер сатып алуды тапсырғанын мәлімдеді. Эль-Сайид Носаир сол револьверді рабби Меир Каханды өлтіру үшін пайдаланды. Кейін әл-Хаге отбасымен бірге Арлингтон (Техас штаты) қаласына көшіп келді. Ол Бруклиндегі «Алькифа» қашқын орталығының қайырымдылық қорына, топтың Тюсон қаласындағы кеңсесі арқылы, Арлингтондағы әл-Хаге мешіті арқылы шақырылды. Отбасы мүшелері оның «Алькифа» тобымен байланыста болғанын мойындайды және оны дауды тарату үшін шақырғандарын айтады. Бір аптадан кейін топ жетекшісі Мұстафа Шалаби Абухалимамен бірге тұрған пәтерде пышақтан қаза тапты. Бұл қылмыс әлі де шешілмеген. Әл-Хаге отбасы Шалабидің қазасын естігенде жылағанын айтады. 1992 жылғы қаңтарда әл-Хаге жалған чектер жазғаны үшін тұтқындалды. Автокөлікте Марван Салама да болды, оның телефон тіркелмелері 1993 жылғы Дүниежүзілік сауда орталығына жасалған шабуылдың құрылтайшыларымен байланыста болғанын көрсетті. Содан кейін әл-Хаге отбасымен Суданға көшіп, сол кезде Шығыс Африкада бизнестер мен қайырымдылық ұйымдарын, олардың кейбіреулері жамылғы болған, басқарған Усама бен Ладеннің хатшысы болып жұмыс істеді. Әл-Хаге осы қызметінде Еуропаға жиі сапар шекті. Прокурорлар әл-Хагенің Бен Ладеннің негізгі көмекшісі болғанын санайды. 1994 жылы оның әйелі Эприл әл-Хагені Суданнан кетуге және Бен Ладеннің ұйымында жұмыс істеуді тоқтатуға көндірді. Оның анасы айтқандай, «Эприл оған рұқсат бермейді. Ол мұсылман, бірақ ол сонымен қатар америкалық, және ол оған жол бермейді». Дегенмен, прокурорлар әл-Хагенің Найробиде Бен Ладеннің ұйымы үшін жұмыс істегенін санайды. Кенияда ол «Help Africa People» атты мұсылмандық қайырымдылық ұйымының директоры болды, кениялық құжаттар бойынша, бұл ұйым безгекке қарсы күреске көмектесті. Әл-Хаге зергерлік бизнесте де табыс тапты. Прокурорлар әл-Хагенің Кенияда 1996 жылы қайтыс болғанға дейін «Әл-Қаиданың» екінші тұлғасы болған Әбу Убайда әл-Банширимен байланыста болғанын мәлімдеді. «Әл-Қаиданың» іздеп отырған күдіктісі Фазұл Абдулла Мұхаммед үйге көшіп келіп, хатшы болып жұмыс істеді. Мохаммед Саддық Одех атты адам әл-Хагемен Найробиде танысқанын және оның тойына қатысқанын мойындады. 1997 жылғы 21 тамызда Найробидегі әл-Хагенің үйіне полиция және ФБР агенттері іздеу ордерімен шабуыл жасады. Вади шабуыл кезінде Ауғанстанда болды, ал үйден құжаттар мен компьютер алынды. Оның әйелі мен анасы билік өкілдерінің оларға АҚШ-қа қайту керектігін айтқандарын мәлімдеді. Екі күннен кейін әл-Хаге Ауғанстаннан оралғаннан кейін сұраққа алынып, Кениядан кетуі талап етілді. 1997 жылғы қыркүйекте ол отбасымен Арлингтонға оралды; бірнеше мәліметтер бойынша, ол сапарды қаржыландыру үшін барлық мүлкін сатқан.

Тұтқындау және сот

1998 жылы 7 тамызда Эль-Хадж отбасымен Америкаға оралғаннан кейін, Танзанияның Дар-эс-Салам және Кенияның Найроби қалаларындағы АҚШ елшіліктеріне жүк көліктерімен шабуыл жасалды. Шабуылдан екі апта өткен соң ФБР Эль-Хаджды тексеруге алып, оның Осама бен Ладенмен байланысы туралы сұрақ қойды. Сұрақ-жауап барысында Эль-Хадж Мохаммед Одехті танымайтынын және оның суретін танымағанын мәлімдеді. Сондай-ақ, елшілікке жасалған шабуылды тергеп отырған үлкен қазылар алдында куәлік беріп, Аль Баншири, Одех және Бен Ладеннің басқа да серіктестерін ешқашан білмегенін айтты. Ұзақ өтпей ол жалған куәлік беру және американдық азаматтарды өлтіруге сөз байласу айыбымен қамауға алынды. Алты айлық сот процесінен кейін Эль-Хадж АҚШ азаматтарын өлтіруге, АҚШ үкіметінің қызметкерлерін және халықаралық қорғауға ие тұлғаларды өлтіруге, АҚШ ғимараттары мен мүлкін жоюға, сондай-ақ бірнеше рет жалған куәлік беруге кінәлі деп танылды. 2001 жылдың 18 қазанында ол өмір бойына түрмеге кесілді. 2008 жылы АҚШ-тың 2-ші апелляциялық соты 2005 жылғы АҚШ Жоғарғы сотының шешіміне сілтеме жасап, оның үкімін күштен шығарды. Жазасын қайта қарау 2009 жылға жоспарланған еді, бірақ оның адвокаты оны кейінге жылдыруды сұрады. 2013 жылдың сәуір айында ол өмір бойына түрмеге кесіліп, қосымша 33,8 миллион доллар өтемақы төлеуге міндеттелді. Қазіргі таңда Флоренциядағы ADMAX USP түрмесінде отыр, оның түрмелік тізім нөмірі 42393 054.