Кіріспе

Бихардың 20-шы бас министрі Лалу Прасад Ядав (11 маусым 1948 жылы туған) – Үндістан саясаткері және Раштрия Джаната Дал (РЖД) партиясының президенті. Ол Бихардың бұрынғы бас министрі (1990–1997 жылдар), Үндістанның бұрынғы теміржол министрі (2004–2009 жылдар) және Лок Сабханың бұрынғы депутаты. Ол Патна университетінде студенттік көшбасшы ретінде саясатқа қатысып, 1977 жылы 29 жасында Халық партиясынан Лок Сабханың ең жас депутаты болып сайланды. 1990 жылы Бихар бас министрі болды. Оның партиясы 2015 жылғы Бихар заңнамалық жиналысы сайлауында Нитиш Кумардың (JD(U)) серіктестігімен билікке келді. Бұл коалиция Нитиш отставкаға кеткеннен және РЖД оппозицияға өткеннен кейін аяқталды. 2020 жылғы Бихар заңнамалық жиналысы сайлауында РЖД Бихардағы ең ірі партия болып қалып, 2022 жылы JD(U) MGB-ға қайта қосылғаннан кейін JD(U) партиясымен бірге үкіметке жетекшілік етті, бірақ JD(U) NDA-ға қайтып келгеннен кейін үкімет ауысты. Лалу Ядав даулы «Жем-шөп алаясы» ісінде кінәлі деп танылды және 2021 жылдың 17 сәуіріне дейін сотта отырды, содан кейін жоғары соттан босатылды.

Ерте өмір және білім

Лалу Прасад, ата-анасының алты ұлының екіншісі, Бихар штатының Гопалганж ауданындағы Пхулувария ауылында (Гопалганж-Кушинагар тас жолы NH 27) Кундан Рей мен Марачхия Деви отбасында дүниеге келді. Ол жергілікті орта мектепте оқығаннан кейін үлкен ағасымен бірге Патнаға көшті. Патна университетінің Б.Н. колледжінде заң бакалаврын және саяси ғылымдар магистрін аяқтағаннан кейін, Патнадағы Бихар ветеринариялық колледжінде клерк болып жұмыс істеді, онда оның ағасы да жұмысшы болып жұмыс істеді. Лалу Прасад ядавтардың шаруа тегінен шыққан. 2004 жылы Патна университетінің құрметті докторлық атағынан бас тартты.

1970-1990: Студенттік көшбасшы және ең жас депутат

1970 жылы Лалу Патна университеті студенттер одағының (PUSU) бас хатшысы болып студент саясатына қатысты, 1973 жылы одақтың президенті болды. Осылайша ол «Жаната» партиясы (JP) жетекшілерімен жақын қарым-қатынасқа түсіп, 1977 жылғы Лок Сабха сайлауында Чапра округінен 29 жасында «Жаната» одағының жеңімпаз кандидаты атанды. 1979 жылы партия ішіндегі тартыстар салдарынан «Жаната» партиясының үкіметі құлады. Парламент таратылып, 1980 жылы жаңа сайлаулар өтті. Лалу «Жаната» партиясынан келіп, Радж Нарайн басқарған «Жанта Партия С» партиясына қосылды, бірақ 1980 жылғы қайта сайлауда жеңіліске ұшырады. Кейін 1980 жылы ол Бихар заңнамалық жиналысының сайлауында жеңіске жетіп, 1985 жылы қайтадан сайланды. 1989 жылы Бихар жиналысында оппозиция жетекшісі болды. Содан кейін 1989 жылы В. П. Сингх үкіметі кезінде Лок Сабхаға сайланды. 1990 жылға қарай ол ядавтардың (Бихар халқының 11,7%) және төменгі касталардың басшысы ретінде бекінді. Конгресс (I) партиясының дәстүрлі дауыс берушілері болған мұсылмандар 1989 жылғы Бағалпурдегі құқық бұзушылықтардан кейін Прасадқа қолдау көрсетті. Ол Бихардың жас сайлаушылары арасында үлкен танымаллыққа ие болды.

1990-1997: Лалу Ядав Бихардың бас министрі

1990 жылы Бихар штатында "Джаната Дал" партиясы билікке келді. Премьер-министр В. П. Сингх бұрынғы бас министр Рам Сундар Дастың үкіметке жетекшілік етуін қалады, осы арқылы ол Бихар халқының арасында секулярлық көшбасшы ретінде бекінуді көздеді. Дүниежүзілік банк оның партиясын 1990-жылдардағы экономикалық жетістіктері үшін жоғары бағалады. 1993 жылы Прасад ағылшын тілін қолдайтын саясатты қабылдады және сол кездегі Уттар-Прадеш штатының бас министрі Мулаям Сингх Ядавтың "ангризи хатао" (ағылшын тілін жою) саясатына қарсы, ағылшын тілін мектептердегі оқу бағдарламасына қайта енгізуді ұсынды. Ағылшын тіліне қарсы саясат элитаға қарсы бағытталған саясат деп есептелді, себебі екі Ядав көшбасшысы да бірдей әлеуметтік топтарды – артта қалған касталар, далиттер және аз ұлт өкілдерін – ұсынып отырды. Бихар халқының кең қолдауымен Лалу Бихардың бас министрі қызметін сақтап қалды, бірақ 1999 жылғы жалпы сайлауда Шарад Ядавқа жеңіліп қалды.

2000-2005: Рабри Деви Бихардың бас министрі

2002 жылы Лалу Раджья Сабхаға сайланды және 2004 жылға дейін осы мәртебеде қалды. 2002 жылы РЖД Рабри Деви басқаруымен үкімет құрды. 2005 жылға дейін Бихар штатында РЖД билікте болды. Барлығында РЖД 21 орын жеңіп алды және Үнді ұлттық конгресімен одақтасып, UPA I-нің екінші ірі мүшесі болды. Лалу Ядав 2004 жылғы УПА үкіметінде Теміржол министрі болды. Кейіннен ол Мадхепура мандатын тастады. Теміржол министрі ретінде Лалу Ядав жолаушылар бағасын өзгертпеді және теміржолдың кіріс көздерін арттыруға назар аударды. Ол теміржол станцияларында шай құю үшін пластикалық стақандарды қолдануға тыйым салып, оларды ауылдық жерлерде жұмыс орындарын көбейту үшін кульхарлармен (саз тостағандармен) алмастырды. Кейін ол айран мен хади енгізуді жоспарлап отырғанын мәлімдеді. 2004 жылдың маусым айында ол теміржолдың мәселелерін тексеру үшін өзі барып қайтатынын жариялады және Патна теміржол станциясынан түнгі уақытта пойызға отырды. Ол қызметке келген кезде Үндістан теміржолы зиян келтіріп отырған ұйым еді. Оның басшылығымен өткен жылдары ұйым жинақталған табыс көрсетті. Әлемдегі бизнес мектептері осы өзгерісті басқарудағы Лалу Ядавтың көшбасшылық қабілетіне қызығушылық танытты. Бұл өзгеріс Индияның Менеджмент институтында зерттеу нысаны ретінде ұсынылды. Ядав сондай-ақ сегіз Ivy League мектебінен лекция оқуға шақыру алды және Гарвард, Уортон және басқа да университеттерден жүзден астам студентке хинди тілінде дәріс оқыды. 2006 жылы Гарвард бизнес мектебі мен Францияның HEC Менеджмент мектебі Лалу Ядавтың Үндістан теміржолымен жасаған тәжірибесін болашақ бизнес түлектері үшін зерттеу материалдарына айналдыруға қызығушылық танытты. 2009 жылы Ядавтың ізбасары Мамата Банерджи және оппозициялық партиялар оның қызмет кезеңіндегі теміржолдың жақсаруы қаржылық есептерді әртүрлі көрсетудің нәтижесі екенін мәлімдеді. 2011 жылғы Бас контролер және аудитордың (CAG) баяндамасы осы пікірді растады. CAG мәліметтері бойынша, Ядавтың билікте болған кезеңіндегі қаржылық есептемелерде көрсетілген "артық" ақшалай және инвестициялық артықты қамтиды, бұл бұрынғы жылдары теміржол жариялаған "таза артық" көрсеткіштеріне кірмеген. "Ақшалай артық" дивидент төлеуге, тозу резервтік қорына жарналар, қолданыстағы активтерді жаңарту немесе ауыстыру және басқа да инвестициялық қаражаттарды қамтиды. "Инвестициялық артық" капиталдық шығындарға бөлінген қаражатты қамтиды. Баяндамада Лалудың соңғы жылдары теміржолдың көрсеткіштері аздап төмендегені айтылды.

2005-2015 жылдар: Бихар мен Орталықта биліктен тыс

2005 жылы Бихар штатында екі рет сайлау өтті. 2005 жылдың ақпан айында өткен сайлаудың нәтижесі шешімсіз шықты. Бихарда үкімет құру мүмкін болмағандықтан, сол жылдың қазан-қараша айларында қайта сайлау өтті. 2005 жылдың қараша айындағы штат сайлауында RJD 54 орын жеңіп алды, бұл Janata Dal United (JDU) және Bharatiya Janata Party (BJP) партияларынан кем болды. Нитиш Кумар басқаратын JDU және BJP коалициясы билікке келді. 2010 жылғы сайлауда RJD-ның орындары 22-ге дейін азайды, ал үкіметтік одақ 243 мандаттың 206-сын жеңіп алды. 2009 жылғы жалпы сайлауда RJD 4 орын жеңіп, Манмохан Сингх үкіметіне сыртқы қолдау көрсетті. 2012 жылдың мамыр айында Лалу Прасад Ядав бұрынғы вице-президент Хамид Ансариді президенттікке кандидат ретінде қарастырды. 2013 жылдың мамыр айында Лалу Ядав партияны жаңғыртуға және "Парвиртана" митингісінде партия мүшелерін жігерлендіруге тырысты. 2013 жылдың 3 қазанында мал азысымен байланысты жемқорлық ісінде сотталғаннан кейін Ядав Лок Сабха мүшелігінен шеттетілді. 2014 жылғы жалпы сайлауда Лалу Ядавтың RJD тағы да 4 орын жеңіп алды.

2015 қазіргі уақытқа дейін: Ұлы одақ

2015 жылғы Бихар штатының заң шығару жиналысы сайлауында Лалу Ядавтың RJD партиясы барлығы 81 орынмен ең ірі партия атанды. Ол және оның серігі Нитиш Кумар Бихарда үкімет құру үшін абсолютті көпшілікке ие болды. Бұл RJD және Лалу Ядавтың 10 жылдық үзілістен кейін Бихардың саяси аренасына қайта оралуының маңызды жетістігі деп есептелді. Алайда, бұл қиын альянс ұзаққа созылмады, өйткені 2017 жылдың шілдесінде Нитиш Кумар Лалудың партиясын биліктен және одақтан шығарып, биліктен қуырды. Бұл қадамға Лалудың ұлы және вице-премьер-министр Теджашви Ядавқа қатысты Қаржылық тергеу дирекциясы мен Орталық тергеу бюросының бірнеше қылмыстық істерін қозғауы себеп болды.

Популистік саясат және төменгі таптардың бірігуі

Сейед Хосейн Зарханидың айтуынша, Лаллу Прасад жоғары касталар арасында жек көруге ұшырағанымен, артта қалған касталар мен далиттерден зор қолдау алды. Ол дамуды ескермегені үшін сынға түсті, бірақ оның билігі кезінде қысымға ұшыраған Мусахарлар арасында жүргізілген зерттеуде, үйлердің құрылысы қажетті қарқынмен аяқталмаса да, олар оны өздерінің көшбасшысы ретінде таңдауға міндетті екендігі анықталды, себебі ол олардың абыройын қайтарды және впервые өздерінің қалауынша дауыс беруге мүмкіндік берді. Оның билік ету кезеңінде "артта қалған каста" жақтастарын тікелей әсер еткен бірқатар популистік саясат іске асырылды. Олардың ішінде кедейлердің балалары біліктілік алу үшін шарваха мектептерін құру, тодиға салынатын салықты жою және "артта қалған касталарға" арналған резервтің ережелерін бұзуды қылмыс деп тану болды. Ядав өзінің сәйкес саясаты арқылы "артта қалғандарды" біріктірді. Оның пікірінше, жоғары касталар элиталық көзқарасқа ие, сондықтан ол өзін "артта қалғандардың құтқарушысы" ретінде көрсетті, өмір салты жақын кедей жақтастарына ұқсас болды. Бас министр болып сайланғаннан кейін де ол бір бөлмелі пәтерінде тұрды, бірақ кейін әкімшілік жағдайды жақсарту үшін бас министрдің ресми резиденциясына көшті. Оның билігі кезінде "артта қалған касталар" мен қауымдарды мемлекеттік қызметке көптеп қабылдау да маңызды оқиға болды. Үкіметтің ақ парағында денсаулық сақтау саласында көптеген бос орындар бар екендігі және әртүрлі салаларда кадр тапшылығы бар екендігі айтылды. Оған қолдау көрсеткен "артта қалған касталардың" пайдасына жұмысқа алу ережелері түбегейлі өзгертілді. Бюрократияның жоғары буынындағы қызметкерлерді жиі ауыстыру да Ядав пен Рабри Девидің режиміне тән ерекшелік болды. Бұл жағдайлар әкімшілік пен жүйе күйреуіне әкелді. Алайда, Ядав "артта қалған касталардың" зор қолдауымен және "абыройға" баса назар аударғандықтан Бихарды басқаруын жалғастырды, ол дамудан маңыздырақ деп есептеді. Осылайша, Зарханидың айтуынша, төменгі касталар үшін ол ұзақ уақыт үнсіз қалғандардың дауысына айналған харизматикалық көшбасшы болды. Лаллу Ядавтың далит жақтастарын жұмылдырудың тағы бір жолы – жоғары касталық қарсыластарын жеңген төменгі касталық халық батырларын танымал ету болды. Мысалы, жоғары касталы қызбен қашып кетіп, оның барлық туыстарын жойған далит әулиесі. Оны мақтау Бихардың кейбір аймақтарында Бхумихар кастасының наразылығын тудыруы мүмкін. Жыл сайын Патнаның жанындағы белгілі бір жерде үлкен той өтеді және Ядав осы мерекеге әсем киініп қатысады. Оның осы шараға белсенді қатысуы далиттер үшін жиналыс нүктесіне айналды, олар оны жоғары касталардың қысымын жеңіп, жеңіске жеткендігінің белгісі деп қарады. Кальяни Шанкардың айтуынша, Ядав қанаушылыққа ұшырағандардың арасында олар мемлекеттің нағыз билеушілері екенін сезінуге мүмкіндік берді. Ол үнемі қанаушыларды қанаушылардың атынан айыптады және олардың саяси биліктің өзегі болуына ықпал етті. Халықтың 13,2% құрайтын жоғары касталар жердің көп бөлігін иеленді, ал "артта қалғандар" 51% құрады, бірақ олардың меншігінде өте аз жер болды. Лалудың билікке келуі мемлекеттің экономикалық бейнесін түбегейлі өзгертті, содан кейін "артта қалғандардың" кәсібі әртараптандырылды және олардың меншігіндегі жер көлемі артты.

Бюрократия мен басқа да саясаттармен бетпе-бет келу

Ядав билікке келгеннен кейін штат заң шығарушы жиналысында КТ (кейбір топтар) өкілдігі күрт арта түсті. Жаңа штат заң шығарушы құрамының нәтижесінде жоғары каста өкілдері үлкен кемшілікке ұшырады. Оның екінші мерзімінде, 1995 жылғы сайлауларда КТ депутаттары жиналыста 49,69 пайызды құрады, ал жоғары каста депутаттары 17,28 пайызға дейін төмендеді, бұл 1960 жылдардан бері үлкен төмендеу болды (1995 жылғы Бихар заң шығарушы жиналысы сайлауларында бар болғаны 61 жоғары каста депутаты сайланды, ал артта қалған каста депутаттарының саны 165 болды). Заң шығарушы органда артта қалғандардың үстемдігі оны әлі де жоғары каста өкілдері билік ететін бюрократиямен қақтығысқа әкелді. Сыбайлас жемқорлық оқиғаларының көбеюіне куә болдық, өйткені жоғары каста бюрократтары жаңа депутаттардың (КТ-дан шыққандардың) әкімшілік істегі "білімсіздігін" пайдаланып, Ядав үкіметінің құрылысшыл саясатын жасырын түрде бұзып, саботаж жасады. Әкімшілік топ жоғары кастаның жер иелері болғандықтан – Тхакурлар, Бхумихарлар, Каястхалар және брамин – олар өздерінің және оларға жататын әлеуметтік топтың мүдделерін қорғау үшін осы кедергіге ұмтылды. Ядавтың билікке келуі олардың үстемдігінің аяқталуы деп есептелді. Сондықтан бюрократия мен заң шығарушы органдар арасындағы қақтығыс ортасында жоғары каста билік еткен бюрократия Ядавтың басшылығымен құрылған "Жаната Дал" үкіметінің қолдаған таптық әлеуметтік әділдігіне кедергі келтіруге бекінді. Олар статус-квоны сақтау үшін жиі бұйрықтарды елемейтін болды. Сондықтан үкімет бюрократияны әлсіретті, өйткені КТ-ны күшейту платформасында билікке келген үкімет әкімшілік дисфункцияның құнына болса да әлеуметтік әділдікке қол жеткізуге бекінді. Равиндра Сингх Кушваха сияқты жер иелеріне қарсы соғыс жүргізген және штатта белсенді түрлі наксал ұйымдары арқылы соғыс жүргізген наксал көшбасшылары "Жаната Дал" партиясына шақырылып, жиналыс сайлауларына қатысу үшін билет алды. Содан кейін Ядавтың премьер-министрлік кезінде оған қатысты барлық қылмыстық істер тоқтатылды. Ядавтың режимінде бюрократияның әлсіреуі және "әкімшілдік жүйенің бұзылуы" туралы Бихардан тыс жерлердегі кең таралған пікір – кең таралған сыбайлас жемқорлық және басшылықтың қабілетсіздігі болды. Бірақ Джеффри Уитсоудың айтуынша, RJD биік каста бақылауындағы мемлекеттік институттарды әлсіретіп, төменгі касталарды күшейту үшін әрекет етті. КТ үкіметте билік жүргізді, бірақ БАҚ, бюрократия және сот жүйесі әлі де жоғары кастаның бақылауында болды. КТ басшылығы осы жоғары кастаның басқа мемлекеттік институттардағы үстемдігін тоқтатуға тырысып, биліктен тиімді түрде ығыстыруға ұмтылды. Осы аралықта Ядавтың үкіметі түрлі әлеуметтік топтар арасындағы касталық антагонизмды қоздыруда деп айыпталды. Әртүрлі сарапшылар Ядавтың "Жаната Дал" билігі кезінде ауыл шаруашылығындағы жұмысшылар мен қол сұғылмағандар билік құрған топтан құрмет пен әділ жалақы талап еткенін атап өтті. Төменгі касталардың жауапты әрекеттері де байқалды, олар басым каста милициясы осы негіздерде олардың көтерілісін басуға тырысқан кезде. Мұндай бір жағдайда, 1991 жылдың желтоқсанында "Саварна азаттық майданы" деп аталатын басым каста милициясы 10 далит әйелін зорлап, өлтірді, жауап ретінде сол жақ жауынгерлер, барлығы далит немесе артта қалған кастадан шыққандар, басым кастадан 35 адамды өлтірді. Уильям Далримпл осы қырғыннан аман қалған басым кастаның жер иесінің оқиғасын баяндады. Далримплдің сұхбаттасушысы, бұл оқиғаны Ядавтың билігі кезінде Бихар үкіметінің қолынан шыққан деп жариялады: "Үкімет бізді қорғамайды. Олар біздің жағымызда. Бұл Кали Юга, ыдырау дәуірі. Төменгі касталар көтеріліп жатыр. Бәрі құлап жатыр." Нандини Гупту Ядав билікке келгеннен кейін ауылдық Бихардағы кейбір зерттеулерді атап өтті, онда Мусахарлар сияқты жоспарланған каста өкілдері өздерінің құқықтары үшін, соның ішінде үкіметтің "жұмыспен қамтуды кепілдендіретін" бағдарламалары бойынша жұмыс істеуі үшін жалақы талап етті. Мұндай зерттеулердің бірінде Мусахар әйелінің Раджпут кастасына жататын мемлекеттік қызметкерлерді жалақыларын алдау үшін қорлағаны жазылған. Сол сияқты, тағы бір жағдайда, Сантал тайпасының мүшесі Қаяшта жер иесінің ұлын мазақ еткен. Басқарудың төменгі деңгейінде де көптеген өзгерістер байқалды; бір жағдайда, Раджпут жер иелері отбасы ауылдағы Мухия лауазымына Кеват кастасынан адаммен ауыстырылды. Ауылдық Бихардағы бұл өзгерістер, онда жылдар бойы сақталған қатыгездікпен күштелген теңсіздіктерді ескере отырып, ерекше болды. Саяси ортада билік басында тұрған алғашқы жылдары, Ядав Нахзаттықтармен ұзақ уақыт байланыста болған солшыл саяси партияларда дефекция жасауға мүмкіндік берді. Наланда мен Аурангабадтың айналасындағы аудандарда ХКП-н...

Саяси және саяси емес қақтығыстардың бірігуі

Бихар қоғамы ОБС, ОК және Форвард касталарына (жоғары каста) бөлінді; Конгресс үкіметі кезінде штаттың демократиялық институттарында Форвард касталары басымдық құрды, ал ОБС-тің бір бөлігі ғана оларды саяси биліктен ығыстыру туралы ойлауға саяси тұрғысынан жетілген болды. Бұл бөлімге үш каста ғана кірді (Коэри, Курми және Ядав). Олар Форвард касталарынан жерді жалға алып, осы аймақтарда маргиналды шаруалар болды, ал ОБС-тің бір бөлігі мемлекеттік мекемелерде жұмыс істеді және қалалық жерлерде білімді қызметкерлердің қатарында болды. Олар жоғары касталы әріптестерінің қатыгездігіне ұшырады және олардың арасындағы бәсекелестік уақыт өте келе күшейді. Ауылдық жерлерде ОБС-тер МБК немесе өте артта қалған касталармен (сонымен қатар, ең артта қалған касталар деп те аталады, бұл топқа жүзден астам артта қалған касталар кіреді, Коэри, Курми және Ядавтан басқа) және Жоспарлы касталармен де күресті, бірақ жоғары касталар артта қалған касталардың барлық топтарына бірдей қарады, бұл артта қалғандардың элиталық бөлігінде наразылық тудырды. Ауылдық жерлерде жоғары касталар, ең артта қалған касталар мен Жоспарлы касталар ауылдық шаруашылықтан бас тартқанда оларға қарсы шықты. Олар [жоғары касталар] МБК немесе Жоспарлы касталар төмен касталы мәртебесінің символы болған кез келген әлеуметтік институттардан бөлінуге тырысқанда зорлық көрсетті. Әр түрлі себептермен ОБС, МБК және Жоспарлы касталардың барлығы ортақ қарсыластарға, яғни жоғары касталарға қарсы тұрды, ал жоғары касталар ұйымдастырған резервацияға қарсы наразылықтан кейін ОБС пен Форвард касталары арасындағы алауыздық күшейді, осы әлеуметтік топтар Форвард касталарына қарсы бірікті. Автор Арун Синханың сөзіне сәйкес, Ядав пен оның әріптесі және ізбасары Нитиш Кумар бірдей саяси тамырлардан шыққан болса да, квота саясаты және қоғамның мүңкіген бөлігі үшін әлеуметтік әділет саясаты мәселесінде Кумар жоғары касталар тарапынан қабылданды. Бұған Кумардың мемлекеттік жұмыстарда және басқа да әлеуметтік бағдарламаларда резервацияның артықшылықтарынан жақсы жағдайдағы артта қалған касталарды шеттетуге қабылдаған қадамдары себеп болды. Кумардан айырмашылығы, Синха Ядавты тұңғыш жоғары кастаға қарсы көшбасшы ретінде сипаттады және оны солай қабылдады.

Саяси символика

Ядавтың саясаты Бхариятия Джаната Партиясы сияқты саяси партиялар тарапынан қолдау көрсетіліп келе жатқан радикалды индуистік ұлтшылдыққа қарсы деп сипатталады. Ол саяси символизмді кеңінен пайдаланып, жауынгерлік діни идеологияға негізделген саясатқа қарсы тұрды. 2003 жылғы сәуір айында ол Патнадағы Ганди Майданында үлкен митинг ұйымдастырды, мақсаты – төменгі касталық қолдаушыларын радикалдандырып, Бхариятия Джаната Партиясы мен Вишва Хинду Паришад (ВХП) саясатына қарсы жұмылдыру болатын. Митингте ВХП қатысушыларға Тришулдарды таратып берді, бұл индуистер үшін жауынгерлік символ еді. Ядав өңірлік қолдаушыларын Ганди Майданына Латхи (берік таяқ) алып келіп, ВХП-ның Тришулдарына қарсы тұруға шақырды. Ол, ауылдық кедейлердің осы таяғы, әлсіздердің қаруы саналатын, БЖП мен ВХП-ның діни саясатына жасалған жек көрушіліктің Тришулын жоятынын айтты. Куәгерлердің сөзінше, митинг күні ауылдық төменгі касталық қолдаушылар Патнаға ағылып келді, олардың көпшілігі Раштрия Джаната Далдың жергілікті басшылары тарапынан Ядавқа қолдау көрсету үшін асығыс түрде жеткізілді. Митингтің тақырыбы – «Бхаджпа Бхагао, Деш Бачао» (Бхатия Джаната Партиясынан арылып, елді сақтаңыз) болды. Митингке қатысушылар Латхилермен қаруланып қалаға ағылып келді, Патнаға бара жатқан пойыздарға күшпен кіріп, олардың терезелерін қиратты, ал Патнадағы жатақханаларды митингке қатысушылар басып алды. Халықтың көптігі соншалық, қаладағы көлік қозғалысы екі күнге тоқтап қалды. Оларға Латхилерін майлап, «Латхи пилаван, Патна лаван, Бхаджпа бхагаван, Деш бачаван» («Латхилерді майлап, Патнаға әкелеміз, Бхатияны жойып, елді құтқарамыз») деген ұранды айту тапсырылды. Бихар штатының астанасында Ядавтың ізбасарларының көп жиналуы биліктің нақты орталығын басып алуды білдірді, себебі қала көбінесе ауылдық аймақтан келген төменгі касталық адамдармен толы Раштрия Джаната Далдың Латхи ұстаған қолдаушыларына айналды. Кейіннен, түнгі сағат 10-да қаланың бір бөлігінен екіншісіне бара жатқанда, мен вокзал маңында «ранди ка наач» (сатылған әйелдің биі) деген керемет көрініске куә болдым. Шамианаға жақын-жақын ауыл тұрғындары жиналды, сахнаға жасыл тулар орнатылды, флуоресцентті шамдардың жарығында жас әйел би биледі. Шашы қиылған, қызғылт түстегі юбкасы айналып тұрған, батыс және дәстүрлі би қимылдарын үйлестіріп, Мағахи махаббат әнінің әуенімен билеген заманауи биші. Тағы бір мысал – Қағария ауданындағы Алаули сайлау округінің Раштрия Джаната Дал партиясынан депутат Рамврикиш Сада. Сада тіпті өзі мен отбасы Лалу Прасад Ядавқа, сондай-ақ Мусахар тайпасының қасиетті санатын құрайтын Сабриге табынатынын мәлімдеді. Трица жыл бойы RJD-мен байланыста болған Сада 2020 жылғы Бихар заңнамалық жиналысының сайлауында Бихардың ең кедей депутаты деп танылды. Ол сайлау науқанына қажетті ақшаны Лалу Прасад Ядавтың отбасы бергенін, ал банктегі шотында бар болғаны 70 мың теңге бар екенін айтты.

Сыбайлас жемқорлық

Лалу Прасад Ядав екі жемқорлық схемасы бойынша сотталды және түрмеге қамалды. 2018 жылдың қаңтарына қарай, ол, оның әйелі Рабри Деви, ұлдары Тежашви Ядав және Теж Пратап Ядав, сондай-ақ үлкен қызы Миса Бхарти бірнеше басқа жемқорлық істері бойынша айыпталып жатты.

1996 жылы мал азығын алаяқтықпен сату 1-ші іс

Ядав 1996 жылы алғашқы жем-шөп ісі бойынша айыпталып, кейіннен сотталды. Бұл іс мал шаруашылығы департаментінен шамамен 4,50 миллиард рупий (111,85 миллион доллар) ұрлануымен байланысты болды. 1990 және 1995 жылдар аралығында мал шаруашылығы департаментінен ақша жымқыру бойынша бірнеше шағымдар ұсынылды. 1996 жылдың қаңтар айында Чайбаса қазынасына жасалған шабуылда, бұрыннан бар емес компаниялардың қаражатты жымқырып жатқаны анықталды. Ядав бұл бұзушылықтарды тергеп-тексеру үшін тергеу жүргізуге бұйрық берді. Бірақ, қоғамдық мүддедегі сот процесінен кейін, Бихар жоғарғы соты 1996 жылдың наурыз айында істі ЦБР-ға (CBI) беруге бұйырды. 1997 жылдың маусым айында ЦБР іс бойынша айыптау қағазын жолдады және Ядавты айыпталушы деп атады. Бұл айыптау Ядавты бас министрліктен кетуге мәжбүр етті, оның орнына ол әйелін, Рабри Девиді тағайындады. 2001 жылы Үндістанның Жоғарғы соты арамшөп істерін жаңадан құрылған Ранчи сотына (Жаркханд штаты) аударды. Сот процесі 2002 жылы басталды. 2013 жылдың тамызында Ядав сот төрешісін ауыстыруға тырысты, бірақ Үндістанның Жоғарғы соты оның өтінішін қабылдамады. Ядав 53-ке жуық іс бойынша айыпталушы болып саналады. Істердің санына байланысты ол бірнеше рет қамауға алынды. Бұл іс бойынша 64-тен астам адам сотталды. Ядав алғаш рет 1997 жылдың 30 шілдесінде 134 күнге "сотқа беруге" (Патнадағы Бихар әскери полициясының қонақ үйі) жіберілді. 1998 жылдың 28 қазанында ол тағы да 73 күнге сол қонақ үйге жіберілді. Жоғарғы сот оның қонақ үйде болуына наразылық білдіргеннен кейін, ол Патнадағы Беур түрмесіне ауыстырылды. 2001 жылдың 26 қарашасында Ядав жем-шөп алаяқтығына қатысты іс бойынша қайтадан қамауға алынды. Ядав НДА-ны (NDA) өзіне қарсы қастандық жасады деп айыптады. 2004 жылдың 1 қазанында Жоғарғы сот Ядав пен оның әйеліне тергеуге кедергі келтіргені туралы шағымға жауап ретінде хабарлама жолдады. Ядав және тағы 44 айыпталушы 2013 жылдың 30 қыркүйегінде Чайбаса қазынасынан 37 миллион рупийді (₹370 миллион) алаяқтықпен алуда кінәлі деп танылғаннан кейін сотталды. Осы іс бойынша бірнеше саясаткерлер мен ИАС шенеуніктер де сотталды. Оған бес жылға бас бостандығынан айыру және 25 миллион рупий (₹2,5 миллион) айыппұл салынды. Сотталғаннан кейін екі жарым ай өткен соң, ол Арнайы ЦБР сотында кепілдік рәсімдерін аяқтағаннан кейін Берса Мунда орталық түрмесінен босатылды.

1998 жылғы өтемдер туралы іс

1998 жылы Ядав пен Рабри Девиге қарсы мал азығы алаясынан туындаған, мүліктік мәселе бойынша қылмыстық іс қозғалды. 2000 жылдың сәуірінде екеуі де айыптау актісінде бірлесіп айыпталып, өздерін сотқа тапсырды. Рабри Деви Бихар бас министрі болғандықтан босатылды, ал Ядав Беур түрмесінде 11 күнге қамауға алынды.

1996 жылы мал азығын алаяқтықпен сату 2-ші іс

Ядав 2017 жылдың 23 желтоқсанында 8,927 миллион рупилік екінші жем-шөп алаясы ісі бойынша сотталды және түрмеге қамалды. Сол күні оның қызы Миса Бхартидің де мүліктік жағдайы заңсыз байлықтан тұрады деген айыппен Қаржылық тергеу департаменті (Enforcement Directorate) іс қозғалды.

1996 жылы мал азығын алаяқтықпен сату 4-ші іс

Ядавқа екі он жыл бұрын Думка ауданы қазынасынан күдікті түрде 3,13 крор рупи алынған төртінші жем-шөп алаяғы ісі бойынша арнайы CBI соты кінәлі деп үкім шығарды. CBI судьясы оған Үндістан қылмыстық кодексі (IPC) және Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл заңдары бойынша әрқайсысынан жетеу жылдан екі жеке жаза тағайындады.

2005 жылы Үндістан темір жолының тендерлік алаяғы

2005 жылғы Үндістан теміржолының тендерлік алаясы, оны CBI тергеді, Лалу Прасад Ядав пен оның отбасы тендерді жеңіп алған компаниядан заңсыз түрде құнды мүліктің сыйлық ретінде алғаны үшін айыпталады, бұл Ядавтың Теміржол министрі қызметі кезінде болған. Бұл іс бірнеше байланысты, бірақ тәуелсіз істерге әкелді, мысалы, пропорционалсыз мүліктер ісі және ED-нің салықтан қашу ісі. Мисаға пропорционалсыз мүліктер ісі бойынша ЭД ресми айып тақты, дәл сол күні оның әкесі екінші фураж алаясы бойынша тағы бір рет сотталды. 2017 жылдың 5 шілдесінде CBI қылмыстық іс қозғағаннан кейін, 2017 жылдың 27 шілдесінде ED Лалу, оның әйелі Рабри, кіші ұлы Теджашви Прасад Ядав және басқаларға қарсы теміржол тендерлік алаясы және Лалудың Теміржол министрі қызметі кезінде алынған заңсыз мүліктер ісі бойынша Ақпараттық іс тіркелді (ECIR). Бихар үкіметі бұл істе ресми процедура толық сақталғанын және зоопарк жерімен жасалған мәміледе ешқандай бұзушылықтың дәлелі табылмағанын мәлімдеді. (Жаңартылған: 2020 жылғы 31 мамыр)

Кепіл

Ядав даулы жемшөп аферысы ісінде сотталды және 2021 жылдың 17 сәуіріне дейін түрмеде жазасын өтеді, сол күні Жарқанд Жоғарғы Соты оны сыбайлас жемқорлық ісі бойынша босатып жіберді.

Сыбайлас жемқорлық, туысқандық қатынастар және династиялық қатынастар

Л.Ядав – Жоғарғы соттың сотталған заң шығарушылардың лауазымдарына ие болуына тыйым салған шешіміне сәйкес, жем-шөп алаяғы ісі бойынша тұтқындалғаннан кейін парламенттік мандатын жоғалтқан алғашқы танымал саясаткерлердің бірі. Оның бас министрлік қызмет істеген кезінде Бихар штатында құқық тәртібі нашарлап, адамдарды ұрлау көбейді және жеке армиялар пайда болды. Ол сондай-ақ Шилпи Гаутамның өлімі және оның қызы Рагини Ядавтың досы Абхишек Мишраның күдікті жағдайда қаза болуына қатысты оппозиция тарапынан сынға ілікті.

Ядавизацияны сынға алу

Лалу Ядавтың билігі кезінде Ядав кастасы Бихардың ауылдық және қалалық аймақтарында күшейіп, оның қарсыластары Бихар саясаты мен әкімшілігінің "Ядавизациялануы" деген ұранды қолдана бастады. Бұл фактіні басқа саяси партиялар оның үкіметін, бір ғана кастаның мүддесі үшін жұмыс істеді деген айыппен құлатуға пайдаланды, бұл басқа да артта қалған қауымдардың есебінен жасалған. Үндістанның Адам Дамуы Зерттеуінің (2011–12) мәліметтері бойынша, брахмандар жан басына шаққандағы орташа табыс бойынша көш бастады – 28 093 рупий, Бихардың басқа жоғарғы касталары, соның ішінде раджпуттардың жан басына шаққандағы орташа табысы 20 655 рупийді құрады. Олардан кейін Кушвахалар мен Курмилер сияқты орташа шаруа касталары тиісінше 18 811 және 17 835 рупий орташа табыс тапты. Ал Ядавтардың табысы 12 314 рупийді құрайды, бұл басқа ОБК-ның (Жарияланған қауымдардың) орташа табысынан (12 617 рупий) сәл төмен. Осылайша, мандаль кезеңінен кейін артта қалған касталардың саяси ұйымдасуына қарамастан, жоғарғы касталар Бихардағы ең жоғары табысқа ие топ болып қала береді. Бұл есепке сәйкес, мандаль саясатының экономикалық пайдасы шаруашылықтағы кейбір артта қалған касталардың жағдайына ғана әсер етіп, олардың жақсаруына әкелді. Ядавтар саясатта өздерінің ықпалын арттырды, ал басқа "артта қалған касталар" басқа салаларда дамыды, бірақ бюрократияның жоғарғы буынында жоғарғы касталардың үстемдігі сақталды.

Жазбалар

Лалу Прасад "Гопалгандж – Райсина жолы" атты автобиографиясын жазды.

Фильмдер

Падмашри Лаллу Прасад Ядав туралы 2005 жылы шыққан Боливуд фильмі. Ол Падмшри есімді қыз, оның жігіті Лаллу, оның адвокаты Прасад және Ядавтың өзі – Лалу Прасадтың эпизодтық рөлінде түсірілген. Алдағы уақытта шығатын "Лалтен" бходжпури фильмі Лалу Прасадтың өміріне негізделген.