Кіріспе

Пьер Рене Делинь (; 1944 жылдың 3 қазанында туған) – бельгиялық математик. Ол Вейль болжамдары бойынша жұмыстарымен, олардың 1973 жылы толыққанды дәлелденуіне әкелгенімен әйгілі. Ол 2013 жылғы Абель сыйлығының, 2008 жылғы Вольф сыйлығының, 1988 жылғы Крафорд сыйлығының және 1978 жылғы Филдс медалінің иегері.

Ерте өмір және білім

Делинь Еттербек қаласында дүниеге келді, Афина Адольф Макста оқыды және Брюссель еркін университетінде (ULB) білім алды, "Лефшец теоремасы және спектрлік тізбектердің дегенерациясы критерийлері" деген тақырыпта диссертация қорғады. 1972 жылы Александр Гротендиктің ғылыми жетекшілігімен Париж-Суд университетінде (Орсей) "Ходж теориясы" атты диссертациясын қорғап, доктор ғылымын аяқтады.

Мансап

1972 жылдан бастап Делинье Париждің жанындағы Institut des Hautes Études Scientifiques (IHÉS) институтында Гротендикпен бірге жұмыс істеді, бастапқыда Зарискидің негізгі теоремасының схемалар теориясындағы жалпыламасын зерттеді. 1968 жылы ол Жан-Пьер Серрмен де жұмыс істеді; олардың еңбегі модульдік формалармен байланысты l-адық өрнектемелер және L-функциялардың болжамдық функционалдық теңдеулері туралы маңызды нәтижелерге әкелді. Делинье Ходж теориясының мәселелеріне де назар аударды. Ол салмақтар ұғымын енгізіп, оларды күрделі геометриядағы объектілерде сынақтан өткізді. Сонымен қатар, ол Дэвид Мамфордпен бірлесіп қисықтардың модульдік кеңістіктерін жаңаша сипаттау бойынша жұмыс істеді. Олардың еңбегі алгебралық стектер теориясының бір түрімен таныстыратын материал ретінде қарастырылды және соңғы кезде жол теориясынан туындайтын сұрақтарға қолданылуда. Делиньенің ең танымал үлесі – Вейльдің болжамдарының үшінші және соңғысын дәлелдеуі. Бұл дәлелдеме Александр Гротендик бастап, он жылдан астам уақыт бойы дамыған бағдарламаны аяқтады. Соның нәтижесінде ол бірден артық салмақты модульдік формалар үшін белгілі Раманужан-Петерсон болжамын дәлелдеді; салмағы бірге тең модульдік формалар үшін дәлелдеме Серрмен бірлескен жұмысында келтірілді. Делиньенің 1974 жылғы мақаласында Вейльдің болжамдарының алғашқы дәлелі жарияланды. Делиньенің үлесі – Риман гипотезасының геометриялық аналогы саналатын Фробен эндоморфизмінің өзіндік мәндерін бағалауды ұсыну болды. Бұдан бөлек, ол Лефшец гипержазық теоремасын дәлелдеді, сондай-ақ классикалық экспоненциалдық қосындылардың ескі және жаңа бағалауларын жасады, басқа да қосымшалардың арасында. Делиньенің 1980 жылғы мақаласында Риман гипотезасының әлдеқайда жалпы түрі келтірілген. 1970 жылдан 1984 жылға дейін Делинье IHÉS институтының тұрақты қызметкері болды. Осы кезеңде ол алгебралық геометриядан тыс маңызды еңбектер атқарды. Джордж Люстигпен бірлесіп жұмыс істеген кезде, Делинье Лай типті шекті топтардың өрнектемелерін құру үшін этальдік когомологияны қолданды; Майкл Рапопортпен бірге Делинье модульдік кеңістіктерді «нақты» арифметикалық тұрғысынан зерттеді, модульдік формаларға қатысты қолданыстармен. 1978 жылы ол Филдс медалімен марапатталды. 1984 жылы Делинье Принстонның Жоғары оқу институтына көшті.

Ходж циклдері

Гротендик зерттеу бағдарламасының кейбір негізгі бөлімдерін аяқтау мақсатында, ол жоғалған және әлі көбінесе болжамдық болатын мотивтер теориясының орнын толтыру үшін абсолютті Ходж циклдерін анықтады. Бұл идея, кейбір қолданыстар үшін Ходж болжамы туралы білімнің жетіспеуін еңсеруге мүмкіндік береді. Классикалық Ходж теориясын кеңейтетін алгебралық геометриядағы қуатты құрал – аралас Ходж құрылымдарының теориясы, салмақ сүзгісін, Хиронаканың сингулярлықтарды шешу әдісін және басқа да тәсілдерді қолдану арқылы жасалды, одан кейін ол осы құралды Вейль болжамдарын дәлелдеу үшін пайдаланды. Ол 1990 жылы "Гротендик Фестшрифті" үшін Бек теоремасын қолдана отырып, Таннакиан категориясы теориясын қайта қарастырды – Таннакиан категориясы түсінігі мотивтер теориясының сызықтығының категориялық өрнегі болып табылады, ол соңғы нәтижеде Вейль когомологиясы ретінде көрінеді. Бұлардың бәрі Ходж теориясы мен l-ади Галуа бейнелерін біріктіретін салмақтар йогасының бір бөлігі. Шимураның сорттары теориясы, осындай сорттар тек жақсы (арифметикалық тұрғыдан қызықты) Ходж құрылымдарының отбасыларын ғана емес, нақты мотивтерді де параметрлеуі керек деген идеямен байланысты. Бұл теория әлі толыққанды дайын өнім емес, соңғы тенденциялар K-теория тәсілдерін қолдануда.

Қалқымалы қаптамалар

Александр Бейлинсон, Джозеф Бернштейн және Офер Габбермен бірге Делинь перверстік шоғырлар теориясына шешуші үлес қосты. Бұл теория Нго Бао Чжудың негізгі леммасын жаңадан дәлелдеуде маңызды рөл атқарады. Делинь өзі де Риманн-Хилберт сәйкестігінің мәнін түсінуге үлкен көмек көрсетті, ол Хилберттің жиырма бірінші мәселесін жоғары өлшемдерге дейін кеңейтеді. Делиньнің жұмысынан бұрын, 1980 жылы Зогман Мебхуттың диссертациясы және Масаки Кашивараның D-модульдер теориясы бойынша жұмысы (бірақ 80-ші жылдары жарияланған) пайда болған еді.

Басқа жұмыстар

1974 жылы IHÉS-те Делиньнің Филип Гриффитс, Джон Морган және Денис Салливанмен бірлескен жұмысы, компактты Келер көптүрліліктерінің нақты гомотопия теориясы туралы, күрделі дифференциалдық геометриядағы маңызды еңбек болды және классикалық, сондай-ақ заманауи маңызы бар бірнеше маңызды мәселелерді шешті. Вейль болжамдары, Ходж теориясы, Ходж құрылымдарының өзгерулері, және көптеген геометриялық және топологиялық құралдар оның зерттеулері үшін өте маңызды болды. Оның күрделі сингулярлық теориядағы жұмысы Милнор карталарын алгебралық контекстке ұлғайтты және Пикард-Лефшец формуласын оның жалпы түрінен асырып, осы салада зерттеудің жаңа әдісін құрды. Кен Рибетпен бірлескен Абельдің L-функциялары және олардың Хилберт модульдік беттеріне, сондай-ақ p-ади L-функцияларына кеңейтілуі туралы мақаласы оның арифметикалық геометриядағы жұмысының маңызды бөлігін құрайды. Делиньнің басқа да маңызды ғылыми жетістіктері: кохомологиялық түсу, мотивтік L-функциялары, аралас шоғырлар, жақын жоғалып кететін циклдар, редуктивті топтардың орталық кеңейтімдері, өрім топтарының геометриясы мен топологиясы, Георгий Мостоумен бірлескен арифметикалық емес торлардың мысалдары және екі және үш өлшемді күрделі гиперболалық кеңістіктердегі гипергеометриялық дифференциалдық теңдеулердің монодромиясы және т.б.

Таңдалған жарияланымдар

Кванттық өрістер мен ішекшелер: математиктерге арналған курс. 1-том, 2-том. 1996–1997 жылдары Принстон, Нью-Джерсидегі Жоғары оқу институтында өткен кванттық өріс теориясы бойынша арнайы жылдың материалдары. Пьер Делинь, Павел Этингоф, Дэниел С. Фрид, Лиза С. Джеффри, Дэвид Каждан, Джон В. Морган, Дэвид Р. Моррисон және Эдвард Виттен редакциялаған. Американдық математикалық қоғам, Провиденс, RI; Жоғары оқу институты (IAS), Принстон, NJ, 1999. 1-том: xxii + 723 бет; 2-том: i–xxiv және 727–1501 беттер.

Қолжазба хаттар

Делинь 1970-ші жылдары басқа математиктерге қолмен жазылған бірнеше хат жазды. Олардың ішінде: