Кіріспе

Соңғы күннің қасиеттілері қозғалысының діни ағымы

Шығу тегі

Храм Лот шіркеуі өзінің ерте тарихын үлкен Соңғы күндердің қасиеттілері ағымдарымен, соның ішінде LDS шіркеуі және Мәсіх қауымы (бұрынғы RLDS шіркеуі) бөліседі. 1844 жылдың 27 маусымында Соңғы күндердің қасиеттілері қозғалысының негізін қалаушы Джозеф Смит қайтыс болғаннан кейін, бірнеше көшбасшылар билік үшін күресіп, бәсекелес ұйымдар құрды. 1860 жылдары Мормонның бес ерте филиалы ешқандай үлкен топқа қатыспайтынын анықтады. Блумингтон, Иллинойс; Кроу Крик, Иллинойс; Half Moon Prairie, Иллинойс; Игл Крик, Иллинойс; және Вермиллион, Индианада орналасқан бұл филиалдар 1863 жылдың мамырында Гранвилл Хедриктің басшылығымен бірікті. 1863 жылдың 18 шілдесінде Хедрик «Президент, Пайғамбар, Көргіш және Аян беруші» лауазымына бекітілді. Хедриктің бекітілуіне Джозеф Смит кезінде елші болған Джон Э. Пейдж қатысты. Темпл Лот шіркеуі 1830 жылдың 6 сәуірінде Нью-Йорктің Файетте қаласында құрылғандығын растайды және Смиттың алғашқы Мәсіх шіркеуінің жалғыз заңды жалғасы екенін мәлімдейді. Кейін Хедрик «Президент» атағынан бас тартты, себебі бұл лауазымның Киелі кітапқа қайшы келетініне көз жеткізді. 1863 жылы ұйым құрылған кезде Хедрик өзінің ұйымы үшін «Соңғы күндердің қасиеттілерінің Иса Мәсіх шіркеуі» деген атауды сақтап қалды, бұл оның 1838 жылы осы атауды қабылдаған Смит шіркеуінің жалғасы екенін көрсетті. Бірақ көп ұзамай бұл атау «Мәсіх шіркеуі» деп қысқартылды, өйткені Смит алғаш рет 1830 жылы осы атаумен шіркеуді тіркеген. Хедрик сондай-ақ өзінің шіркеуін Ютадағы LDS шіркеуінен ажыратуды қалады. «(Храм Лот)» деген атау, шіркеудің заңды атының бөлігі болмаса да, әдетте «Мәсіх шіркеуі» деген атауды қолданатын көптеген басқа Соңғы күндердің қасиеттілері және Соңғы күндердің қасиеттілері емес шіркеулерден ажырату үшін атауға қосылады.

Ғибадатхананың жері

Қазіргі уақытта шіркеу Миссури штатының Индипенденс қаласында орналасқан, "Құдай үйі" деп белгілі бір жерді иеленеді. Бұл жасыл алапты соңғы күндердің қасиеттілерінің көптеген бағыттары Джозеф Смит Жаңа Иерусалим ғибадатханасы үшін арнаған жер деп санайды – Иса Мәсіхтің екінші келуіне дайындық ретінде салынатын қасиетті қала. Хедриктер 1867 жылы осы ғибадатханаға арналған жерді сатып алу үшін Индипенденс қаласына қайтып келді, және шіркеу содан бері сол жерде орналасқан. 1891 жылы Иса Мәсіхтің қайта ұйымдастырылған шіркеуі (RLDS) ғибадатхана жеріне құқық үшін шіркеуді сотқа берді. Сотта RLDS шіркеуі жеңіске жетті, бірақ бұл шешім апелляцияда күшін жойды. 1930 жылдары ғибадатхана жері шіркеуі ғибадатхана салу үшін қазба жұмыстарын жүргізді, бірақ Ұлы депрессия мен ішкі дау-дамайлар салдарынан жұмыстар тоқтап қалды, ал қазба 1946 жылы толтырылды. Жер қайтадан көгалдандырылды, және бүгінде онда тек шіркеудің бас кеңсесі мен солтүстік-шығыс бұрышындағы бірнеше ағаштар орналасқан. Мұндай құрылысты салу жоспарлары туралы хабарламалар жасалмаған.

Ғибадатханаларды өртеу

1898 жылдың шілдесінде Бостон, Массачусетс штатынан ЛДС шіркеуінен шеттетілген мүше В.Д.С. Паттисон ғибадатхана төңірегіне қойылған қоршауды алып тастауға тырысқандықтан тұтқындалып, қысқа мерзімге қамауға алынды. Келесі айдың соңында ол шіркеу басшыларынан мүліктің меншігін өзіне беруді талап етті, себебі ол өзін "Бір Ұлы және Күшті" деп есептеді. Ол полицияға ұсталды, бірақ бірнеше күннен кейін босатылды. 1898 жылдың 5 қыркүйегінде таңертең ол кішкентай кеңсе ғимаратын өртеп жіберіп, содан кейін полиция бөліміне барып өзінің ұсталуын сұрады. Ол өз әрекеттерінің саяси наразылықтың бір бөлігі екенін және Америкаға соғыс келетіні туралы болжам айтқандығын мәлімдеді.

Бөлімдер

1929 жылы Храм Лот шіркеуі, шіркеудің елшісі Отто Феттингке Жақиядан түскен деген "хабарламалар" сериясын қолдаушылар мен қарсыластары арасында екіге бөлінді. Осы хаттардың алғашқы он бірін Храм Лот қауымы қабылдаса, он екіншісі қабылданбады, нәтижесінде Феттинг қауымның бір бөлігімен бірге шетке қағылып, Мәсіх шіркеуін (Феттингті) құрды. Храм Лот ұйымы шіркеу атауын және мүлікті, соның ішінде Храм Лотты сақтап қалды. Кейіннен Феттингтің ұйымы оның қайтысынан кейін үш топқа бөлінді: біріншісі елші С.Т. Бронсонның үйретулерін ұстанды және сенбі күнін қасиетті демалыс күні ретінде қабылдады; екіншісі Бронсонның үйретулерін қабылдамады, бірақ Феттингке адал болды. Үшінші топ Уильям А. Дрейвстің жақтастарынан құралды, ол "Хабаршының" Феттингтің қайтысынан кейін өзіне көрінгенін мәлімдеді. Дрейвстің ізбасарлары Ілия хабары бар Мәсіх шіркеуін құрды, ол кейін басқа секталардың пайда болуына әкелді. Храм Лот шіркеуінен бөлініп шыққан тағы бір секта – 1946 жылы Паулин Хэнкок құрған Мәсіх шіркеуі (Хэнкок). Бұл шіркеу бастапқыда тек Король Джеймс нұсқасындағы Киелі кітапты және Мормон кітабын қасиетті жазба ретінде қабылдады, бірақ 1973 жылы соңғысын қабылдаудан бас тартып, 1984 жылы ресми түрде таратылды. Хэнкок – соңғы күнгі қасиеттілер қозғалысында шіркеу құрып, оған жетекшілік еткен алғашқы әйел болды. Осы секталардың барлығы (соңғысын қоспағанда) ұқсас негізгі сенімдерге ие, бұл олардың бірдей "сенім және тәжірибе ережелерін" қолдануында көрінеді, бірақ ешқайсысы басқаларын заңды деп мойындамайды.

Дінбасылық

Ғибадатхана Лот шіркеуі Джозеф Смиттің Құдайдың пайғамбары екендігін мойындаса да, ол Смит үйреткеннің бәріне немесе аян деп мәлімдегеннің бәріне міндетті түрде келіспейді. Оның басқа Соңғы күнгі қасиеттілер шіркеулерінен ерекшеленетін бір жайт – ол шіркеу президенті лауазымын мойындамайды. Президент-пайғамбардың орнына, Мәсіх шіркеуін он екі елшінің кворумы басқарады, оның барлық мүшелері дәрежесі мен билігі жағынан тең деп есептеледі. Темпл Лот шіркеуінің мүшелері Смит шіркеу президенті лауазымын қабылдауда қателік жасады деп санайды, олардың пікірінше, бұл лауазым Киелі кітапта да, Мормон кітабында да көзделмеген, ал олар осы екі кітапты өзінің қағидалық негіздері деп санайды. Гранвилл Хедрик 1863 жылы өз шіркеуінің президенті етіп тағайындалғанмен, кейіннен бұл тағайындалудан бас тартып, тіпті Смитті "құлаған пайғамбар" деп атады. LDS шіркеуі сияқты, бірақ Мәсіхтің қауымынан өзгеше, Темпл Лот шіркеуі діни қызметін тек ер адамдарға ғана шектейді.

Билік

Мәсіх шіркеуі өзінің билігін Жозеф Смит пен Оливер Каудеридің 1829 жылғы 15 мамырдағы баяндамасынан алады, онда Жақия Баптист оларға келіп, Һарон діни қызметкерлігіне міндеттеді, "ол періштелердің қызмет ету кілттерін, өкініш пен толық суға батырып шомылдыру арқылы күнәларды кешіру кілттерін ұстайды; және Леуі ұлдары Иемізге адал түрде құрбандық шалғанша, бұл кілттер ешқашан жер бетінен алынбайды". Жақия оларға ежелгі елшілер Петір, Жақып және Жоханның тапсырмасымен келгенін айтты. Смиттың баяндамасында, олар екеуі шомылдырылып, Һарон діни қызметкерлігінің кілттерін алды, соның ішінде шомылдыру рәсімін жүргізуге берілген билікті де алды.

Жазбалар

Мәсіх шіркеуі Дін мен Келісімдерді және Бағалы інжу-маржанды, сондай-ақ Джозеф Смиттің Киелі кітаптың "Шабыттанған нұсқасын" қабылдамайды, тек Король Джеймс Киелі кітабы мен Мормон кітабын ғана ілімдік стандарттар ретінде пайдалануды жөн көреді. Бұйрықтар кітабы Смиттің ерте аяндарының жинағы ретінде Дін мен Келісімдерден артық деп есептеледі (Дін мен Келісімдердің көптеген бөлімдеріне Бұйрықтар кітабында бұрын басылған нұсқаларынан өзгеше өзгерістер енгізілгендіктен), бірақ оған Киелі кітапқа немесе Мормон кітабына берілгендей мәртебе берілмейді. Храм Лот шіркеуі Мормон кітабының өзінің басылымын шығарады, ол Мәсіх қауымының басылған нұсқаларымен тараулар мен тармақтар бойынша толық сәйкес келеді. Храм Лот шіркеуінен бөлініп шыққан Феттинг және Ілияс хабары ұйымдары қолданған "Раббының сөзі" қабылданбайды; алайда, Храм Лот шіркеуі аянның кез келген уақытта, ер немесе әйел, дін қызметкері немесе одан жоқ, шіркеудің кез келген мүшесіне келуі мүмкін деген пікірге ашық.

Басқа ілімдік айырмашылықтар

Өлгендер үшін шомылдыру, аспандық үйлену, көп әйел алу және даражаға көтерілу ілімдері – барлығы ғибадатханалық Лот шіркеуі тарапынан қабылданбайды. Жоғары рухтық дәрежедегі дін қызметкері және патриарх лауазымдары да Киелі кітапта, Мормон кітабында немесе Әмірлер кітабында бекітілмеген "доктриналық жаңалықтар" деп есептеледі.

Ғибадатханалар

Храм Лот шіркеуінің мүшелері әлі де Храм Лотта ғибадатхана салынады деп сендіреді, бірақ ол қазіргі уақытта қолданылып жүрген Құдайдың Ыстық көзі шіркеуінің немесе Мәсіхтің қауымы ғибадатханаларының ешқайсысына ұқсамайды. Керісінше, Храм Лот ұйымы бұл жерді Исаның өзін көрсетуі және "Өз таңдаған құлдарына бүкіл әлемде, әрбір ру, тіл және халыққа Ілгі хабарды уағыздау үшін күш беруі, соның арқасында Құдайдың Израильге берген уәдесі орындалсын" деп сипаттайды. Шіркеу Храм Лоттың қарсы бетінде орналасқан Мәсіхтің Тәуелсіздік ғибадатханасының және Құдайдың Ыстық көзі шіркеуі салған 165-тен астам ғибадатхананың заңдылығын мойындамайды.

Дэвид Уитмер

Мәсіх шіркеуінің ілімдеріне 1838 жылы Смит шіркеуінен қуылған ерте Мормондықтардың маңызды тұлғасы Дэвид Уитмердің жазбалары зор ықпал етті. 1887 жылы Уитмер Сидни Ригдон мен Смит туралы теріс пікірлерді қамтитын кітапша жариялады. "Мәсіхке иман келтірушілерге арналған үндеу" деп аталатын бұл кітапша бүгінде Мәсіх шіркеуінің мүшелері арасында кеңінен таралған және оның бас кеңсесінің кіреберісінде сатылады. Онда Уитмер Смит 1830 жылы шіркеу құрылғаннан кейін немесе тіпті одан бұрын-ақ өздігінен алған құдайлық шақыруынан "құлап" немесе "құлауын" бастағанын бірнеше рет айтады. Уитмердің пікірлеріне Смит Мормон кітабын аударудан басқа ешқандай "сыйлыққа" ие болмауы керек еді деген айыптамасы кіреді, сондай-ақ ол жаңадан құрылған шіркеудегі "ақсақалдардың" арасында "бірінші ақсақал" деңгейінен аспауы тиіс еді.