Кіріспе
Карнатик классикалық музыкадағы бес критті жинағы. Панчаратна критти (Pañcaratna kṛti) (санскрит: панча – "бес" + ратна – "бағалы тастар") – 18 ғасырлық үнді композиторы Тьягараджа жазған Карнатик классикалық музыкасындағы бес критті (әндер) жинағы. Криттилердің барлығы, Тьягараджаның көптеген шығармалары сияқты, телугу тілінде жазылған. Әндер: "Жағадананда карака", "Дудюкугала Нанне", "Саддинчене", "Канакана Ручира" және "Эндаро Маханубхавулу".
The Pancharatna kritis (transliterated as Pañcaratna kṛti) (Sanskrit: pancha "five" + ratna "gems") are a set of five kritis (songs) in Carnatic classical music, composed by the 18th century Indian composer Tyagaraja. All the kritis, as is the case with almost all of Tyagaraja's compositions, are penned in Telugu. The songs are: "Jagadananda karaka", "Dudukugala Nanne", "Sadhinchene", "Kanakana Ruchira" and "Endaro Mahanubhavulu".
Тьягараджа және Панчаратна Критис
Тягараджа XVIII ғасырдың соңы мен XIX ғасырдың басында қазіргі Тамил Наду штатындағы Танджавур ауданындағы Тирувайяру қаласында өмір сүрген. Оның шығармалары карнатик музыкасының ең көрнекті туындыларының қатарында саналады. Бес Панчаратна Критисінің төртеуі телугу тілінде, ал біреуі санскрит тілінде жазылған. Олар бес рага: Ната, Гаула, Арабхи, Варали және Шри әуеніне саздық қосылған.
Жағаданнанда карак
Бұл әнде Тягараджа Вишну құдайының бірі – Рамачандраны жырлайды. Ол Рамачандраны әлемдегі барлық қуаныштың себебі деп мақтайды. Бұл ән 18 ғасырда осы аймақты билеген Маратха патшасы Сарабходжидің сарайында орындалған. Рама – Тягараджаның ең сүйікті құдайы. Крити Нат рагасына қойылған.
Дудукугала нане дора кодуку брочура енто
Телугу тілінде жазылған екінші "Панчаратна Крити" шығармасында Тягараджа өмірінде жасаған барлық қателіктерін тізімдеп, Рамадан басқа кімнің осындай күнәкарды кешіре алатынын сұрайды. Оның күнәлары: тоқ ішекке қанағаттанғандай бекер серуендеу, тыңдағысы келмейтін немесе түсінуге қабілеті жетпейтін адамдарға насихат айту, өзін-өзі үлкен санау және құнды еместі нақты деп қабылдау. Ол өзінің ұлылығын айтқан төрт топ адамды атады: білімі жоқтар, қарапайым халық, төмен дәрежелі әлеуметтік топтар және әйелдер. Сөз ойынының арқасында, ол әйел мен балаға құмарлық танытушыларды кінәлайды. Крити Гоула рагасында орындалады.
Садхинчене о манасса
Бұл "Панчаратна Крити" телугу тілінде жазылған және Арабхи рагасына бейімделген. Ол көңілді әуенмен, метафоралар мен теңеулерге толы, бірақ артық сөздерден аулақ, әншілердің назарын тартып тұрады. Осы критиде Тягараджа құдай Кришнаның құдіретін айқын түрде жырлайды. Бұл критиде қолданылған стиль, басқа төрт критимен салыстырғанда, әлдеқайда әдемі.
Қанақана руси рақана васана нану
Бұл телугу тілінде жазылған бес Панчаратна Критидің ең аз орындалған және әнталған туындысы, бірақ кейбіреулер оны ең әсерлі әрі әдемі деп санайды. Ол Тьягараджа құдайға табынған Шри Раманың құдайлық сұлулығын бейнелейді. Тьягараджа Оның көркем бейнесіне қаншалықты көп қараса, соғұрлым санасы Шри Рамаға қызығады дейді. Бұл шығарма рага Варали рагасына қойылғандықтан, сирек оқытылады және концерттерде көбінесе естілмейді.
Ендаро маханубхавулу
Ендаро маханубхавулу телугу тілінде жазылған Тягараджаның ертерек критилерінің бірі саналады. Бұл ән – ғасырлар бойы өмір сүрген барлық ұлы қасиеттілер мен музыканттарға құрмет көрсету және мадақтау әні. Тягараджа критиде Маханубхавалдарды, яғни ұлыларды нақты сипаттап, тізімдейді, олардың ішінде Нарад және Саунака қасиеттілерін есімдерімен атайды. Осы критиде Тягараджа Иеге адалдардың ұлылығын көрсетеді. Керала және Тамил Надуда Тиагараджаның малаяли әншісі Шадкала Говинда Марардың құдайлық музыкасын естіген қуанышынан критиді спонтанды түрде жазғанына сенім бар. Алайда Валаджапет шәкірттерінің пікірінше, бұл крити Марар келгенге дейін Тягараджаның шәкірттерімен құрастырылып, жатталған. П.Т.Нарендра Менонның сөзіне сүйенсек, бұл екі ұлы музыканттың тарихи маңызы бар кездесуі болды. «Ендаро маханубхавулу» әні Тягараджаның жастық шағында жазылғандықтан, Марардың әнін естіп, оның ұлылығын бағалап, Тягараджа шәкірттерінен осы оқиғаға орай ән орындауын сұраған болуы мүмкін. Кімдік – барлық нәрсенің негізі. Крити Шри рагасына қойылған.
Әр түрлі
М. С. Суббулақшми, Махараджапурам Сантанам және Мангалампалли Баламураликришна – осы крититерді заманауи әлемге жақындатқан жүздеген ұлы үнді классикалық әншілердің қатарында.