Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шварцвассер (Вда) – Польшадағы өзен. Вда Польшадағы 15 негізгі каноэ маршрутының бірі болып табылады. Оның ұзындығы 198 км, ал су жиналатын алабының ауданы 2325 км² құрайды. Вданың орташа еңісі 0,7‰ және су ағыны 6,52 м³/с. Вда Кряжно көлінен басталып, Свицеде Вислаға құяды. Вда – Боры Тухольскиедегі ең ұзын өзендердің бірі және Поморьедегі маңызды өзен жолдарының бірі.
The Wda (Schwarzwasser) is a river in Poland; it has a lowland character. The Wda is one of the 15 main canoe trails in Poland. It is 198 km long and the surface of its catchment area amounts to 2325 km2. The Wda's average gradient is 0.7‰ and its flow is 6.52 m3/s. The Wda begins its course at Krążno Lake and ends in the Wisła in Świecie. The Wda is one of the longest rivers in Bory Tucholskie and one of the most important of Pomorze's river routes.
География
Вда өзенінің бастауы Кренжно көліндегі Ровнина Чарзиковская жазығында орналасқан. Өзен Боры Тухольские аймағы, Вдзидзки ландшафтық паркі және Вдецки ландшафтық паркі арқылы ағып өтеді. Вдзыдзе көлінің төменгі жағында өзеннің бір арнасы бар. Өзен Тленге жетеді, содан кейін Височина Свиэцка арқылы ағып, Долина Фордонскадағы Свиэцкеде Вислаға құяды.
The source of Wda is on Równina Charzykowska in Krężno Lake. The river flows through the area of Bory Tucholskie, Wdzydzki Landscape Park and Wdecki Landscape Park. There is one river's canal below Wdzydze Lake. The river reaches Tleń, then flows across Wysoczyzna Świecka and ends in Wisła in Świecie on Dolina Fordońska.
Флора мен фауна
Wda көптеген түрлі жапырақты ормандардан өтеді, онда әртүрлі лишайниктер кездеседі. Өзен өзен жағалауындағы және қарағайлы ормандар арқылы да шарлап ағып өтеді. Сирек кездесетін тау күлінің Брекини түрі Шчерководағы Зигмунт Цубинский қорығындағы "Брзэнкі" деген жерде табылады. Wda бойындағы келесі сирек және қорғалатын өсімдіктер: lycopodium clavatum, diphasiastrum complanatum, lycopodium annotinum, күнтамызы, батыс батпақты орхидея, дала орхидеясы, кішкентай көбелек орхидеясы, кең жапырақты гелебор, еуропалық жалпақ жапырақты твайблэд және arctostaphylos uva ursi – олар Wdecki ландшафтық паркінде кездеседі. Польшаның бұл аймағында мынадай түрлер мекендейді: журавль, қара қаз, қазқұйрық, батыс батпақты құс, қарақұйрық, балықшыл, көбелек, жылан, отты саламандр, ағаш бақалары және үлкен гребенетікті тритон.
The Wda runs through many multispecies deciduous forests, in which contains diverse lichens. The river meanders also through riparian and alder forests. Rare mountain ash brekinii can be found in the Zygmunt Czubiński Reserve “Brzęki” in Szczerkowo. Next rare and protected plants on Wda's route are: lycopodium clavatum, diphasiastrum complanatum, lycopodium annotinum, sundew, western marsh orchid, heath spotted orchid, lesser butterfly orchid, broad leaved helleborine, european common twayblade and arctostaphylos uva ursi, which are found in Wdecki Landscape Park. This region of Poland houses species like: cranes, common goldeneyes, goosanders, western marsh harriers, ruffs, kingfishers, trouts, common vipers, fire salamanders, tree frogs and great crested newts.
Тарих
Wda атауы орта ғасырларда-ақ қолданылып келген, бірақ бұл өзен Czarna Woda деп те белгілі. Бұл атаудың себебі – батпақты жағалаулары, судағы минералдық қосылыстар және 19 ғасырдағы шайыр зауыттарынан шыққан лайдың әсерінен судың қара қоңыр түске ие болуы. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Wda өзенінде туризм дами бастады, ал шамамен 40 жыл өткен соң Wda Котьев өзендерінің патшайымы және Котьев жерінің көркі деген атаққа ие болды.
The name “Wda” has been already used in the Middle Ages, but the river is also known as Czarna Woda. This name comes from dark brown colour of water caused by marshy banks, mineral molecules in water and sludge from tar factories in the 19th century. After World War I tourism started developing on Wda and about 40 years later Wda earned its title of The Queen of The Rivers of Kociew and The Beauty of The Land of Kociew.
Су электр станциялары
Вда өзенінің бойында Жур, Гродек және Козловода орналасқан үш гидроэлектр станциясы бар. Осы учаскеде каноэмен келе жатқандар каноэлерін өзеннің басқа бөлігіне көшіруге тура келеді.
On the Wda's route are three hydroelectric power stations located in Żur, Gródek and Kozłowo. In this area canoeists need to portage their canoes to the further part of the river.
Көрікті жерлер
Wda бағыты бойында бірнеше қызықты орындар кездеседі. Олардың біріншісі – Липуш қаласындағы 19 ғасырда салынған неоготикалық шіркеу. Одан кейін Кашуб этнографиялық паркі, онда ағаштан салынған тұрғын үйлер, шаруашылықтар және жел тегірмендері бар. Ең ескілері 17 ғасырға дейін сақталған. Одри және Медзно қалаларының жанындағы «Камиенне Кренги» археологиялық қорығында 12 құпия тас шеңбері және 20 оба бар, олар готтар мен гепидтердің қалдықтары. Бледнода поляк және совет партизандық күштерінің неміс әскеріне қарсы жеңісіне арналған ескерткіш орналасқан (1944 жылдың 27 қазаны). Wda бағытындағы келесі ескерткіш – Свицедегі Тевтон орденінің қамалы. Бұл ғимарат сумен қоршалған. Екі жағынан Вда және Висла өзендері, ал үшінші жағынан бекініс орфоты ағып өтеді. Сондай-ақ, Свице қаласының ескі бөлігінде қорғаныс қабырғаларының және монументалды готикалық шіркеудің қираған қалдықтары сақталған.
Along the route of Wda some attractions can be found. First of them is a 19th century Neogothic church in Lipusz. Next Kaszubski Park Etnograficzny, containing wooden dwelling houses, farms and windmills. The oldest once date back to the 17th century. The archeological reserve “Kamienne Kręgi” near the towns of Odry and Miedzno consists of 12 mysterious stone circles and 20 burial mounds, which are remains from Goths and Gepids. Błędno has a memorial for the victory of Polish and Soviet guerrilla fighters over the German army (27 X 1944). Next monument on Wda's route is a castle of the Teutonic Knights in Świecie. This is a building surrounded by water. From two sides by Wda and Wisła, and from the third side by the moat. There are also remains of defensive walls in the Old Town of Świecie and monumental Gothic parish church.