Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Швецияның бақылауындағы аумақтар
Territories under the control of Sweden
Швеция доминиондары немесе Svenska besittningar («швед иеліктері») – тарихи тұрғыдан Швеция коронасының бақылауына өткен, бірақ Швециямен толыққанды бірікпеген аумақтар. Бұл олардың швед монархының басшылығымен генерал-губернаторлар тарапынан басқарылғанын, бірақ белгілі бір шектеулерде өздерінің қалыптасқан саяси жүйелерін, атап айтқанда, өздерінің мәжілістерін сақтап қалғанын білдіреді. Финляндия доминион емес, Швецияның бір бөлігі болды. 1634 жылғы Үкіметтің Ережесінің 46-тармағында белгіленгендей, доминиондардың Швеция Риксдағында өкілдігі болған жоқ: «Швеция мен Финляндияның бөлек және ескі шекараларында тұрмайтын ешкім Риксдагта және басқа да жиналыстарда сөз сөйлей алмайды».
The Dominions of Sweden or Svenska besittningar ("Swedish possessions") were territories that historically came under control of the Swedish Crown, but never became fully integrated with Sweden. This generally meant that they were ruled by Governors General under the Swedish monarch, but within certain limits retained their own established political systems, essentially their diets. Finland was not a dominion, but a land of Sweden. The dominions had no representation in the Swedish Riksdag as stipulated by the 1634 Instrument of Government paragraph 46: "No one, who is not living inside the separate and old borders of Sweden and Finland, have anything to say at Riksdags and other meetings "
Балтық доминиондары
1561 және 1629 жылдар аралығында Швеция Шығыс Балтық аймағында жауап алды. Бұл жаулаулардың бәрі 1721 жылы Ұлы Солтүстік соғысын аяқтаған Нистад шартына сәйкес қайтарылды.
Between 1561 and 1629 Sweden made conquests in the Eastern Baltic. All of them were lost in accordance with the Treaty of Nystad in 1721, which concluded the Great Northern War.
Эстония
1561 жылы Ливон ордені Балтық провинцияларындағы ықпалын жоғалтқанда, Эстония Ресей мен Польшадан қорғану үшін швед билігіне бағынды. Аумақтық тұрғыдан алғанда, ол бүгінгі Эстонияның солтүстік бөлігін құрады. Бұл аймақты эстон шведтері көптеп мекендеген, және Швеция оны бақылаудан шығарғаннан кейін де ғасырлар бойы осы жерде тұрды. 1944 жылы Совет Одағының Балтық елдеріне жасаған шабуылы мен Эстонияны қайта басып алуынан кейін, эстон шведтерінің көбі Швецияға қашып кетті.
Estonia placed itself under Swedish rule in 1561 to receive protection against Russia and Poland as the Livonian Order lost their foothold in the Baltic provinces. Territorially it represented the northern part of present day Estonia. The area was significantly populated by Estonian Swedes, who inhabited the area for centuries after Sweden lost control of it. After the Soviet Union's Baltic offensive and re occupation of Estonia in 1944, nearly all the Estonian Swedes fled to Sweden proper.
Кексхолм
Кексгольм – 1605 жылы Швеция басып алған Ладога көлінің батыс және солтүстік жағалауларындағы Карелияның сирек қоныстанған бөлігі. Ол кезде тұрғындарының көп бөлігі фин тілінде сөйлейтін православие христиандары еді. 17 ғасырда православие христиандығына қарсы лютерандық қудалау және көршілес Савония провинциясынан келген лютерандық финдердің көптеп келуі аймақтың көп бөлігін лютерандық дінге өткізді. Бұл аймақта бұрын жазбаша заңдық дәстүр болмағандықтан, швед заңдары мен жергілікті басқарудың шведтік құрылымы қолданылды. Бүгінде бұл округ Финляндияның Солтүстік Карелия және Оңтүстік Карелия аймақтарымен және Ресейдің Карелия Республикасымен бөліседі.
Kexholm was a sparsely inhabited part of Karelia on the Western and Northern shores of Lake Ladoga, annexed by Sweden in 1605. At that time, most inhabitants were Finnish speaking Orthodox Christians. During the 17th century, Lutheran persecution of Orthodox Christianity and an influx of Lutheran Finns from neighbouring province of Savonia converted most of the area into Lutheran faith. The Swedish law and the Swedish structure of local administration were used in the area which does not seem to have had any prior written legal tradition. Nowadays the county is divided between Finnish regions of North Karelia and South Karelia and the Russian Republic of Karelia.
Ингрия
1617 жылы Ингрия соғысынан кейін Ресей Столбово шарты бойынша Ингрия мен Оңтүстік Карелияны Швецияға өткізді. Бір ғасырдан соң Ресей осы аймақты қайта жаулап алды, бұл Петр I-ге 1703 жылы жаңа астанасы Санкт-Петербургтің негізін салуға мүмкіндік берді. Аймақ 1721 жылы Нистад шартымен ресми түрде Швецияға қайтарылды.
Russia ceded Ingria and southern Karelia to Sweden in the Treaty of Stolbovo in 1617, following the Ingrian War. A century later Russia reconquered the area, providing an opportunity for Peter the Great to lay the foundations of his new capital, Saint Petersburg, in 1703. The area was then formally ceded in 1721 by the Treaty of Nystad.
Рига
Ганзалық Рига қаласы 1620 жылдардың аяғында шведтердің билігіне көшті. Одан кейінгі шамамен жүз жыл бойы Рига Стокгольмнан кейін Швеция империясының екінші ірі қаласы еді.
The Hanseatic city of Riga fell under Swedish control in the late 1620s. For the nearly hundred years that followed, Riga was the second largest city in the Swedish Empire, after Stockholm.
Ливония
Ливония 1629 жылы Польша-Швед соғысында Польша-Литва одағынан жаулап алынды. 1660 жылы Солтүстік соғыстардан кейін Олива шарты арқылы Польша-Литва королі Швеция тағына деген барлық құқықтарынан бас тарды және Ливония Швецияға ресми түрде берілді. Швеция Ливониясы қазіргі Эстонияның оңтүстік бөлігі мен қазіргі Латвияның солтүстік бөлігін (Видземе аймағын) құрайды.
Livonia was conquered from the Polish–Lithuanian Commonwealth by 1629 in the Polish Swedish War. By the Treaty of Oliva between the Commonwealth and Sweden in 1660 following the Northern Wars the Polish Lithuanian king renounced all claims to the Swedish throne and Livonia was formally ceded to Sweden. Swedish Livonia represents the southern part of present day Estonia and the northern part of present day Latvia (Vidzeme region).
Литва
Екінші Солтүстік соғысы кезінде литвалық ақсүйектер Швед империясымен бірқатар шарттарға қол қойды және 1655 жылы король Карл X Густав оның Ұлы князі болып сайланғанда, Швецияның протекторатына айналды. Бірақ, Швецияның Простки шайқасындағы жеңілісінен және аймақтағы әскери күштің әлсіздігінен кейін, 1657 жылы протекторат жойылды және Литва Польша-Литва Республикасына қайта қосылды.
During the Second Northern War, Lithuanian nobility signed a series of acts with the Swedish Empire and became its protectorate in 1655 with King Charles X Gustav serving as its Grand Duke. However, following Sweden's defeat at the Battle of Prostki and weak military presence in the region, the protectorate fell in 1657 and Lithuania was once again reincorporated into the Polish–Lithuanian Commonwealth.
Өзек
Бромсебро шарты (1645) бойынша, Торстенсон соғысынан кейін Дания-Норвегия Швецияға Йемтланд, Херьедален, Идре және Сарна, Готланд, Халланд және Эзельді берді. Эстония жағалауындағы Эзель және Даго аралдары 1721 жылы Нистад шарты бойынша Ресейге өткізілді. Қалған аумақтар Швеция құрамында болып қалды.
By the Treaty of Brömsebro (1645), following the Torstenson War, Denmark Norway ceded Jämtland, Härjedalen, Idre & Särna, Gotland, Halland and Ösel to Sweden. Ösel and Dagö, islands off the coast of Estonia, were ceded to Russia in 1721 by the Treaty of Nystad. The other territories remained part of Sweden.
Скандық доминион
Бромсебро (1645) және Роскильде (1658) бейбіт келісімдері арқасында Швеция патшалығы оңтүстікке қарай кеңейді. Дания Блекинге, Бохуслен, Халанд және Сканияны соңғы келісім бойынша берді, олар кейіннен Скания соғысында (1675–1679) сәтті қорғалды. Бейбіт келісімдерге сәйкес, провинциялар өздерінің бұрынғы заңдарын және жеңілдіктерін сақтап қалуға тиіс болды және бастапқыда тәуелділік ретінде басқарылды. 1721 жылы біртіндеп қосылу процесі аяқталды.
By the peace treaties of Brömsebro (1645) and Roskilde (1658) the Realm of Sweden expanded to the south. Blekinge, Bohuslän (of Norway), Halland and Scania were ceded by Denmark in the latter and then successfully defended in the Scanian War (1675–1679). According to the peace treaties the provinces were to retain its old laws and privileges, and was initially administered as a dominion. A gradual process of incorporation was successfully concluded in 1721.
Континенттік доминиондар
1648 жылдан бастап Киелі Рим империясының 1806 жылы таратылуына дейін швед патшалары, өздерінің князьдар мен герцогтар ретіндегі, немесе Киелі Рим империясының рейхсфюрсттері ретіндегі рөлдері арқылы Германия княздіктеріндегі парламенттік отырыстарға қатысты.
Through its minor German principalities, the Swedish kings in their roles as princes and dukes, or Reichsfürsten, of the Holy Roman Empire took part in the German diets from 1648 until the dissolution of the Holy Roman Empire in 1806.
Бремен және Верден
Отыз жылдық соғыстан кейін, 1648 жылғы Вестфалия бейбіт шарты Швецияға Бремен-Верденнің екі епископтығын, сондай-ақ Вильдесхаузен анклавын берді. Олардың барлығы 1719 жылғы бейбіт келісім бойынша Ганноверге өткізілді.
Following the Thirty Years' War, the Peace of Westphalia in 1648 assigned to Sweden the two bishoprics of Bremen Verden, with the exclave of Wildeshausen. All of them were ceded to Hanover in the peace treaty of 1719.
Померания
1648 жылы Вестфалия бейбіт шарты бойынша Швеция Германияның Балтық теңізі жағалауында орналасқан Швеция Помераниясын алды. Померания герцогтігінің барлығы 1630 жылғы Штеттин келісімінен бастап Швецияның бақылауында болды, ал 1653 жылғы Штеттин келісімінде Швеция мен Бранденбург герцогтікті бөлудің соңғы шарттарын келісті, Швеция батыс бөлігін (Батыс Померания, Ворпоммерн), Штеттин қаласымен қоса, өзінде қалдырды. 1720 жылы Ұлы Солтүстік соғысынан кейін Швеция Помераниясының оңтүстік бөлігі, Штеттин қаласымен және Узедом мен Волин аралдары Пруссия Корольдігіне өткізілді. Астана Грайфсвальдқа көшірілді. 1814 жылы қалған бөлігі, Стральзунд қаласы мен Рюген аралы Данияға берілді, ал Дания оның орнына Норвегияны Швеция короліне Алтыншы коалиция соғысынан кейін Киль келісімі бойынша өткізді. Бірақ Киль келісімі күшіне енбеді: оның орнына Батыс Померанияның егемендігі Пруссия Корольдігіне өтті, ол бұрыннан бері шығыс бөліктерін иеленген болатын және оларды Померания провинциясына біріктірді. Норвегия тәуелсіздігін жариялады, бірақ қысқа соғыстан кейін Швециямен жеке одақ құруға мәжбүр болды.
By the Peace of Westphalia in 1648 Sweden received Swedish Pomerania, situated along the German Baltic Sea coast. The whole Duchy of Pomerania was under Swedish control already since the Treaty of Stettin (1630), and in the Treaty of Stettin (1653) Sweden and Brandenburg agreed on the final terms of the partition of the duchy, with Sweden keeping the western part (Western Pomerania, Vorpommern) including Stettin. In 1720 the southern parts of Swedish Pomerania with the town of Stettin and the islands of Usedom and Wollin were ceded to the Kingdom of Prussia, following the Great Northern War. The capital was moved to Greifswald. In 1814 the remainder, with the town of Stralsund and the island of Rügen was ceded to Denmark, which in exchange ceded Norway to the king of Sweden under the Treaty of Kiel, which followed on War of the Sixth Coalition. However the treaty of Kiel never came into force: instead sovereignty of Western Pomerania passed to Kingdom of Prussia, which already held the eastern parts and merged them into the Province of Pomerania. Norway declared its independence, but was forced after a short war into a personal Union with Sweden.
Висмар
Швеция 1648 жылғы Вестфалия бейбіт шарты бойынша Германияның Висмар қаласын және оны қоршаған аймақтарды алды. 1803 жылы Висмар қарыздың орнына кепілге берілді, ал басқару Мекленбургке жүктелді. 1903 жылы қарыз төленбеді, бірақ Швеция Германия эксклавына бақылауды қайтару құқығынан бас тарды, соның нәтижесінде қазіргі аумақтық құрылымын қалыптастырды.
Sweden received the German town of Wismar with the surrounding countryside in the Peace of Westphalia (1648). In 1803 Wismar was pawned, in exchange for a loan, and control was handed over to Mecklenburg. The loan defaulted in 1903, but Sweden rescinded its right to regain control of the German exclave and thereby nominally received its present territorial constitution.