Кіріспе

Миссисипи өзенінің үстіндегі көпір, Сент-Луис, Миссури

Эйдс көпірі – Миссури штатының Сент-Луис және Иллинойс штатының Шығыс Сент-Луис қалаларын байланыстыратын автомобильдік және теміржолдық көпір. Ол Сент-Луис қаласының өзен жағалауында, солтүстікке қарай Лаклидтің қонысы мен оңтүстікке қарай Gateway Arch алаңының арасында орналасқан. Көпірді жобалаған және салған инженер Джеймс Бьюкенен Эйдс есіммен аталады. Көпірдің құрылысы 1867 жылы басталды және 1874 жылы аяқталды. Эйдс көпірі Миссури өзенінің оңтүстігінде Миссисипи өзені арқылы салынған алғашқы көпір болды. Алдыңғы көпірлер Миссисипи өзенінің Миссури өзенімен қосылатын жерінен солтүстікке қарай, өзеннің ені тар жерлерінде салынған. Бұрынғы көпірлердің ешқайсысы бүгінгі күнге дейін сақталмаған, сондықтан Эйдс көпірі өзендегі ең көне көпір болып табылады. Миссисипи өзенінің үлкендігі мен күшін ескере отырып, Эйдс көпірін салу үшін көптеген инженерлік шешімдер қабылданды. Көпірдің құрылысында сталь кең көлемде қолданылды, бұл үлкен құрылымдарды салуда қақ жапқан темірден стальға көшуге әкелді. Оның іргетастары, су деңгейінен 100 футтан астам тереңдікте орналасқан, сол кездегі ең терең су асты құрылыстарының бірі болды. Іргетастар пневматикалық кассиондарды пайдалану арқылы орнатылды, бұл Америка Құрама Штаттарында кассион технологиясын қолданудың алғашқы мысалы және сол кездегі ең үлкен кассиондар еді. Көпірдің орталық аркасының ұзындығы 520 футқа жейді, ол сол кездегі ең ұзын қатаң құрылымдық аралық болды. Аркалар уақытша ағаш мұнаралардан ілінді, бұл кейде үлкен көпірлерді салуда "кантилеверлік принципті" алғаш рет қолдану деп есептеледі. Осы инженерлік принциптер кейінірек салынған Бруклин көпірінің құрылысында да қолданылды, ол 1870 жылы салына бастады. Эйдс көпірі Сент-Луис қаласының танымал символына айналды, бірақ 1965 жылы салынған Gateway Arch оның мәнін басып озды. Автомобильдер үшін көпірдің жол бөлігі 1991 жылдан 2003 жылға дейін жабық болды, бірақ кейін қалпына келтіріліп, қазір автомобиль және жаяу жүргіншілер қозғалысына ашық. Ол Сент-Луис қаласындағы Вашингтон даңғылын Риверпарк драйвымен және Шығыс Сент-Луис қаласындағы Ист-Бродвей көшесімен байланыстырады. Бұрынғы теміржол бөлігінде қазір Миссури және Иллинойс штаттарындағы станцияларды байланыстыратын Сент-Луис MetroLink жеңіл теміржол жүйесі жұмыс істейді. Көпір Ұлттық тарихи ескерткіш ретінде тарихи орындардың ұлттық тізіліміне енгізілген. 2014 жылғы сәуір айының мәліметтері бойынша, көпір күніне шамамен 8100 автомобиль тасымалдайды, бұл 2014 жылғы ақпан айында ашылған Стэн Музиал ардагерлерінің ескерткіш көпірінен кейін 3000 автомобильге азайды.

Тарих

Эдс көпірін Иллинойс және Сент-Луис көпір компаниясы салған. Бас мердігер – 1865 жылы Эндрю Карнеги құрған «Кейстоун Бридж Компани». Азамат соғысынан бері теміржолдардың дамуы өзен саудасын төмендетті, ал Чикаго батыстағы сауда орталығы ретінде жылдам өсіп келе жатты. Көпір Сент-Луис қаласының сауда орталығы ретіндегі беделін қайта жаңғырту үшін, өзен арқылы теміржол және автокөлік байланысын қамтамасыз ету мақсатымен салынды. Көпір салуда тәжірибесі болмаса да, Джеймс Эдс бас инженер болып тағайындалды. Келешегін сақтандыру үшін, бу кемелерінің өкілдері көпір құрылысына қатысты бұрынғыдан беймәлім талаптар қоюға лобби жасады. Бұл, көпірдің астындағы кемелер үшін жеткілікті кеңістік қалдыру мақсатымен жасалды. Бірақ, жасырын мақсат – конвенциялық құрылыс техникаларын қолдану мүмкін болмайтын, аса зор және биік көпір салу қажеттігін тудыру еді. Бу кемелерінің өкілдері аймақтағы сауданы қолдау үшін өзен көлігіне тәуелділікті сақтап қалу үшін ешқандай құрылыстың салынуына жол бермеуді жоспарлады. Мұндай көпірге радикалды дизайндық шешім қажет болды. Миссисипи өзенінің күшті ағысы және қыста мұздың қозғалысы құрылысшыларға үлкен қиындықтар тудырды. Бұл жағдайлар көпірдің құрылысындағы дәлдік пен сапаға бақылаудың жоғары деңгейін қамтамасыз етті. Бұл – ірі құрылыста алғаш рет құрылымдық қорытпа болатты пайдалану болды, құйма хромды болат компоненттері қолданылды. Бірақ, 1988 жылғы сынақтар көрсеткендей, хром мөлшері беріктікке елеулі әсер етпеді, ал болаттың қазіргі заманғы құрылымдық талаптарға сай еместігі анықталды. Аяқталған көпірде сонымен қатар, белгісіз мөлшерде ысталған темір де қолданылды. Эдс болаттың жоғары қысымға төзімділігінің тік аркалы конструкция үшін идеалды екенін айтты. Оның шешімі, балама материалдардың жеткіліксіз күшіне байланысты, кездейсоқтық пен қажеттіліктің нәтижесі болды. Құрылыс алабының ерекше физикалық қиындықтары құрылыс мәселелерін шешуде жаңа тәсілдерді қажет етті. Палуандар мен тіреулерді салу үшін қолданылған терең кассиондар азаматтық инженерияда жаңа кезеңнің басталуын білдірді. Палуандар өзен бетінен шамамен 30 метр тереңдікке түсірілді. Құрылыс кезінде 15 жұмысшы қаза тапты, екеуі мүгедек болды, ал 77 адам ауыр жарақат алды. Эдс көпірі инновациялық және маңызды жетістік ретінде танылды. Эдс өмірінде 47 патент алды, олардың көптегені көпірдің құрылымдық бөліктеріне және оны салуға арналған құрылғыларға қатысты болды. Көпшілік, саяхаттаушы цирктен келген пілдің Иллинойс штатына қарай басуын үлкен қуанышпен қарсы алды. Пілдердің қауіпсіз емес құрылымдарға аяқ баспауға қабілетті инстинкттері бар деген сенім болды. Екі аптадан кейін Эдс бір уақытта 14 локомотивті көпір арқылы бір-біріне қарай жіберді. 1874 жылғы 4 шілдеде өткен ашылу салтанатында Сент-Луис көшелерімен 24 километрге созылған шеру өтті. Көпірді салуға шамамен 10 миллион доллар жұмсалды (инфляцияны ескергенде). Эдс көпірінің құрылысы жеткіліксіз қаржыландырылды және қарызға батқан еді. Миссисипи және өзен саудасына тарихи бағытталған Сент-Луис қаласында тиісті теміржол терминалдары болмады, ал көпір теміржол қатынасын үйлестіру үшін нашар жоспарланған. Инженерлік және эстетикалық жетістікке қарамастан, көпір ашылғаннан кейін бір жыл ішінде банкротқа ұшырады. Теміржолдар көпірді бойкотқа алды, нәтижесінде жол ақысынан түсетін кіріс азайды. Кейін көпір аукционда номиналды құнының 20 пайызына сатылды. Бұл сату Миссури штатының Ұлттық банкінің құлдырауына әкелді, ол сол кездегі АҚШ-тағы ең ірі банкрот болды. Эдс қаржылық зиянға ұшырамады. Көпірді қаржыландыруға қатысқан көптеген адамдар айыпталып сотталды, бірақ Эдс айыптаудан құтылды. 1875 жылғы сәуірде Иллинойс және Сент-Луис көпір компаниясының банкроттығынан кейін, көпір 2 миллион долларға жаңадан құрылған Сент-Луис көпір компаниясына сатылды, оны ескі компанияның кредиторлары басқарды. Екі жылдан кейін бұл компания Сент-Луис теміржол қауымдастығы (TRRA) тарапынан сатып алынды. TRRA 1989 жылға дейін көпірге ие болды, содан кейін Терминал теміржолы көпірді St Louis MetroLink жеңіл теміржол жүйесіне біріктіру үшін Bi State Regional Transportation Authority және Сент-Луис қаласына тапсырды. Эдс көпіріне алмасу ретінде TRRA бұрын Сент-Луис қаласына тиесілі болған МакАртур көпірін алды. 1949 жылы көпірдің беріктігі электромагниттік кернеу өлшегіштерімен тексерілді. Көлбеттің дизайны туралы өмірбаян жазған Кэрол Ферринг Шеплинің айтуынша, Эдс көпірі әлі де салынған ең ұлы көпірлердің бірі саналады. 2012 жылы Bi State Development Agency/Metro (BSDA/Metro) Эдс көпірін қайта жаңғырту жобасын бастады, оның мақсаты көпірдің қызмет ету мерзімін кемінде 2091 жылға дейін ұзарту болды. Жөндеу жұмыстарына 1880 жылдарға дейін жасалған 1,2 миллион фунт салмақтағы тіреулерді, бекіткіштерді және басқа да қолдаушы болат конструкцияларын ауыстыру, үстіңгі құрылымнан барлық бояу мен коррозияны жою, коррозияға қарсы жабынмен қайта бояу, зақымдалған құрылымды жөндеу, бетон тіреулерді қайта құру, кірпіш аркаларын қалпына келтіру және MetroLink рельстерін жаңарту кірді. Жобаның жалпы құны 48 миллион доллар болды, оның 27 миллионы 2009 жылғы Американдық қалпына келтіру және инвестициялық актісінен түсті. Жұмыс 2009 жылы басталуы тиіс болса да, еңбек даулары мен күтілгеннен жоғары шығындарға байланысты 2012 жылға дейін басталмады. Жұмысшылар жобаны 2016 жылы аяқтады.

Туннель

Қала басшылары Сент-Луистің ең жақсы ерекшеліктерін көрсету үшін қала орталығына вагон көпірін салуды қалады. Экономикалық тұрғыдан бұл теміржол көпірі болуы керек еді, бірақ қала орталығында теміржол үшін орын болмады. Сондықтан, көпірді оңтүстікке қарай Миссури Пасифик темір жолымен (кейін жаңа Юнион вокзалына) жалғастыру үшін туннель салуға рұқсат берілді. Эдс туннельдің техникалық талаптарын жасады. Бұл 4000 фут (шамамен 1219 метр) ұзындықтағы, көше деңгейінен 30 фут (шамамен 9 метр) төменгі «кесіп алып жабу» әдісімен салынған туннель болуы керек еді. Олар 1872 жылғы 31 тамызда «Миссури Республикашысы» газетінде тендер жариялады. Келісімшарт Уильям Скрайнка мен компаниясына берілді. Құрылыс қазан айында басталды. Жоспарланған бағыт бойынша жылжымалы құм мен бұршақтарды қоса алғанда, бірқатар қиындықтар туындады. Сонымен қатар, бірнеше жұмысшы жарақат алды, кем дегенде біреуі қаза тапты. 29 қарашада қалалық кеңес туннельдің бағытын Сегізінші көшеге өзгертіп, жаңа құрылған Сент-Луис туннель теміржол компаниясына салу құқығын беру туралы қаулы қабылдады. Сәуірде Skrainka and Co. жобаның тым қиын екенін шешті. Олар Маркет көшесінің оңтүстігіндегі құрылысты аяқтауға келісті. Маркеттен солтүстікке қарайғы жұмыс көпiр тіректерінің құрылысын қадағалап отырған тас қалаушы Джеймс Эндрюске берілді. Эдс көпірі жеті жылдық құрылыс жұмысынан кейін 1874 жылғы 4 шілдеде ашылуға дайын болды. Салтанатты шараға 500 қонақтан тұратын он бес вагондық пойыз қатысты, оны үш локомотив тартты. Пойыз Сент-Луис, Вандалия және Терре-Хауте теміржол стансасынан шығыс Сент-Луиске жөнелді. Локомотивтерді Иллинойс орталық темір жолы және Вандалия желісі (Пенсильвания темір жолының еншілес компаниясы) ұсынды. Пойыз Эдс көпірінен өтіп, туннель арқылы Милл-Крик аңғарына дейін барып, содан кейін қайтып келді. Туннельде локомотивтен шығатын түтінге байланысты қауіп туындады, әсіресе жолаушылар туннельдерінде. Болдуин локомотивтер зауытынан арнайы кокспен жұмыс істейтін «түтінді тазартатын» локомотивтер әлі тапсырылмаған. Көрермендердің арасында жолаушылардың жөтелгені және тыныс алуға қиналғаны туралы хабарлар тарады. Туннельдің құрылысы толыққанды аяқталмаған еді. Екі жолдың тек біреуі ғана қолданысқа берілді, ал желдеткіш жүйесі әлі орнатылмаған. Сент-Луис көпір компаниясының кокспен жұмыс істейтін локомотивінің суреті Браунның Болдуин локомотивтер зауыты туралы кітабының 38-бетінде жарияланған. Сент-Луис көпір компаниясының Шығыс Сент-Луисте Иллинойс штатынан Сент-Луиске келетін пойыздарды бу локомотивтерінен кокспен жұмыс істейтін локомотивтерге ауыстыру үшін транзиттік станциясы болғандығы анық, өйткені Эдс көпірінің теміржол бөлігі тікелей туннельге жалғасқан. Бұл кейінірек (1910-1937) құрылған, жақсы танымал Манхэттен транзиттік стансасына ұқсас еді, бірақ онда теміржол жолаушылары Гадсон өзенінің астындағы Нью-Йорк туннельдерін кеңейту туннельдерінде (Солтүстік өзен туннельдері) және Нью-Йорк қаласында (тарихи Пенн станциясы мен Шығыс өзен туннельдері) қолданылатын электр пойыздары мен Пенсильвания теміржолының негізгі желісінде (қазіргі Amtrak-тың электрлендірілген Солтүстік-Шығыс дәлізінің бөлігі) қолданылатын бу пойыздары арасында ауысып отырды, ал Сент-Луистегідей, пойыздың өзінде локомотивтер ауыстырылған. 1875 жылы көпір және туннель компаниялары банкроттыққа ұшырады. 1881 жылы Джей Гулд Сент-Луистен солтүстікке қарай төрт миль жерде бәсекелес көпір салумен қорқытып, көпір және туннель компанияларын бақылауға алды. 1889 жылы Гулд Сент-Луис терминалдық теміржол қауымдастығын құруға белсенді қатысты. Ол 1892 жылы қайтыс болды, бірақ оның бастамасы 1894 жылы Юнион вокзалын салуға әкелді. Эдс көпірі мен оның туннелін қазір Сент-Луис жеңіл теміржол жүйесі Metrolink пайдаланады.

Тану

1893 жылы Колумбия көрмесінде Миссури штаты қант қамысынан жасалған көпірдің моделін көрсетті. 1898 жылы көпір 2 долларлық «Транс-Миссисипи» почта маркаларының сериясында бейнеленді. Жүз жыл өткен соң, бұл сурет естелік парақта қайта басылды. Көпір 1964 жылы ұлттық тарихи ескерткіш деп жарияланды, оның дизайнындағы жаңалықтары, қолданылған материалдары, құрылыс әдістері және ірі инженерлік жобалар тарихындағы маңыздылығы ескерілді. Көпір салынып жатқан кезде «Нью-Йорк Таймс» газеті оны «әлемнің сегізінші ғажапы» деп атады. Оның 100 жылдығында газеттің архитектуралық сыншысы Ада Луиза Хакстебл оны «адамның ең көркем туындыларының бірі» деп сипаттады.