Кіріспе
Гонконг саясаткері Ма Лик, GBS, JP (; 23 ақпан 1952 – 8 тамыз 2007), Заң шығару кеңесінің депутаты және Гонконгтың Пекинге жақын саяси партиясы – Гонконгты жақсарту үшін демократиялық альянстың (DAB) төрағасы болды.
Ma Lik, GBS, JP (; 23 February 1952 – 8 August 2007), was a Legislative Councillor, and was the Chairman of the Democratic Alliance for Betterment of Hong Kong (DAB), a pro Beijing political party in Hong Kong.
Білім
Ма Лик Пуи Кью орта мектебінде оқыды. Ол Гонконгтың Қытай университетінің Қытай тілі кафедрасын (құрметпен) бакалавр дәрежесімен бітірді.
Алғашқы жылдар
Ол Гуанчжоуда дүниеге келген және Фуцзянь провинциясының Шиамен қаласынан шыққан. Гонконгтағы қытайға жақын Пуаи Кю орта мектебінде мұғалім болды. Ол «Гонконг коммерциялық күнделігінің» бас редактордың орынбасары және Ұлттық халық конгресінің жергілікті депутаты болды.
Мансап
Ма бұрын ДАБ-тың бас хатшысы болған және 2003 жылдың желтоқсанында Джаспер Цанг партияның 2003 жылғы қарашадағы аудандық кеңес сайлауындағы нашар көрсетілімінен кейін отставкаға кеткен соң ДАБ төрағасы болды; сол сайлауда демократиялық лагерь 150 орын жеңіп алды, ал ДАБ 205 кандидаттың ішінде бар болғаны 62 орынға ие болды. Ма 2007 жылдың 25 сәуірінде қайтадан жетекші болып сайланды. Ма Негізгі заңды насихаттау басқару комитетінде, Гонконгтың Чешир үйі қорында және азаматтық білім беруді дамыту комитетінде қызмет етті. Ол бұрын Гонконг коммерциялық газетінің бас редакторы, Гонконг Негізгі заң кеңесші комитетінің бас хатшысының орынбасары, Treasure Land International Property Consultants директоры, Гонконгтың қытай мәдениетін насихаттау институтының бас директоры және Гонконгтың бірінші үкіметін іріктеу комитетінің мүшесі болды.
Өлім
Ол Тяньаньмэньге байланысты тудырған даудан кейін дереу ем алу үшін Гуанчжоуға кетті (төменде қараңыз). 2007 жылдың 8 тамызында сағат 14:00-де Гуанчжоудағы Сунь Ятсен университетінде қайтыс болды. Оның денесі 2007 жылдың 11 тамызында Гонконгке қайтарылды. Қоштасу рәсімі 23 тамызда өтті. Оның өсиетімен кремацияланды. Маның қазасы 2007 жылғы 2 желтоқсанда Ансон Чан жеңіске жеткен Гонконг аралындағы қосымша сайлауды тудырды.
Тяньаньмэнь алаңындағы қырғынды жоққа шығару
2007 жылдың 15 мамырында Ма журналистермен саяси реформаны талқылау үшін өткен бейресми кездесуде "Тяньаньмэнь оқиғасы" туралы пікірін сұрады. Маның сөздері үлкен резонанс тудырып, радио хабарларын, бірнеше жергілікті газеттің бірінші беттерін және редакциялық мақалаларын жаулап алды. Газеттер оның наразылық білдірушілерге қарсы шараларды "қанды қырғын" деп атауға келіспегенін жазды. Ол оқиға орнында болған 4000 студенттің барлығы өлтірілмегенін, оның ішінде Чай Лин, Вюркайси, Фэн Чундэ және Хоу Децзянь сияқты студенттік лидерлер ешқандай оқиғасыз наразылық алаңынан кетіп қалғанын, сондықтан бұл қырғын емес екенін айтты. Сондай-ақ, Гонконгтың "жетілмегендігін" және оқиғаның қырғын болғанына сенбегенін мәлімдеді. Гонконгта патриотизм мен ұлттық сананың жетіспеуіне байланысты 2022 жылға дейін жалпыға бірдей сайлау құқығына қол жеткізуге дайын болмайтынын жеткізді. Ол "қанмен жазылған шындықты өтірікпен бұрмалауға болмайды" деді. Бұл мәлімдемелер газет беттерінде жарияланғаннан кейін бір күн өткен соң, Ма RTHK радиосының тікелей эфиріне қатысып, "жаңылған және ойсыз" сөздері үшін кешірім сұрады. Ма шетелдік баспасөздерде тараған өлім-жітім саны мен жағдайлары туралы асығыс хабарларды дұрыс бағалауға тырысқанын түсіндірді. Бірақ ол жалпы айтқан сөздері үшін кешірім сұрамады. DAB партиясының вице-президенті Там Иу Чунг Маны қорғады, бірақ уақытты дұрыс таңдамағанын айтты: "Адамдар бұл жағдайды біртіндеп түсінетін болады". ҚХПК мүшесі Чан Камун 4 маусымды Нанкин қазасына теңеудің "ақылға сыймайтындығын" баяндады. DAB Орталық комитеті 22 мамырда өткен отырысында одан әрі шаралар қабылдаудан бас тартты, вице-төраға Лаудың жауабы жеткілікті деп санды. Ресми түрде кешірім сұралған жоқ. 2007 жылы Тяньаньмэнь оқиғасын еске алуға арналған жылдық митингге қатысушылар саны артты. Виктория паркіне шамамен 55 000 адам жиналды, олардың көпшілігі Маның сөздеріне ынталандырылған болуы мүмкін, ал бір жыл бұрын бұл көрсеткіш 44 000 адамды құрады.
Мүмкін себептері
Талдаушылар Маның бұл сөздерінің Пекиннің жалпыға бірдей сайлау құқығына деген үміттерді төмендетуге бағытталған, ұйымдастырылған үгіт-насихат әрекетінің бір бөлігі болуы мүмкін деген пікір білдірді. Гонконгтың саяси жүйесі билікке [[Қытай Халық Республикасы Үкіметіне]] бағынады. 2007 жылдың наурызында Ұлттық Халық Конгресінің (ҰХК) депутаттарымен өткен кездесуде ҰХК төрағасы Ву Банггуо жасаған жоғарыдағы мәлімдеме уақыты маңызды деп есептеледі, себебі Дональд Цанг жазда сайлау реформасы бойынша ақпараттық қағазды (консультативтік құжатты) жариялауға уәде берген. Соңғы кезде жергілікті адал жақтастар жалпыға бірдей сайлау құқығын енгізу мерзімін ықшамдау туралы мәлімдемелер жасады. Атап айтқанда, Ченг Иу Тонг 2012 жылы басшыны тікелей сайлау мүмкіндігін жоққа шығарды.
РТХК-ға қарсы
1999 жылдың 20 қазанында Пекинге жақын топ Гонконг радио-телевидениесіне (RTHK) күшті шабуыл жасады. Ма Лик RTHK-ны "бақылаушы" рөлінен Гонконг үкіметінің "айқын сөйлеу құралына" айналғаны үшін ашық сынай бастады.
Гонконгты сынға алу
Ма Лик Гонконгтың өркендеу қарқынын сынады. Ол сондай-ақ, халықтың коммунистік партия билігін қабылдауға жететіндей патриотизмге толығу үшін 2022 жылға дейін уақыт кететінін айтты.