Француз академиясы – 1666 ж. құрылған ғылыми қоғам. Еуропа ғылымының дамуына үлкен үлес қосып, француз зерттеулерін қолдайды. Institut de France құрамында.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1666 жылы құрылған білімді қоғам Ұлттық медицина академиясы. Француз ғылым академиясы (фр. Académie des sciences) – 1666 жылы Людовик XIV-нің Жан Батист Колбердің ұсынысымен француз ғылыми зерттеулерін дамыту және қорғау мақсатында құрылған білімді қоғам. Академия 17-18 ғасырларда Еуропадағы ғылыми жетістіктердің алғашқы қадамын басып, ғылым академияларының ең көнелерінің бірі саналады. Қазіргі таңда Патрик Фландрин (академия президенті) басқарып тұр, ол Франция институтының бес академиясының бірі.
Learned society, founded in 1666
The National Academy of Medicine
The French Academy of Sciences (French: Académie des sciences, ) is a learned society, founded in 1666 by Louis XIV at the suggestion of Jean Baptiste Colbert, to encourage and protect the spirit of French scientific research. It was at the forefront of scientific developments in Europe in the 17th and 18th centuries, and is one of the earliest Academies of Sciences. Currently headed by Patrick Flandrin (President of the academy), it is one of the five Academies of the Institut de France.
Тарих
Ғылым академиясының тарихы Колберттің жалпы академия құру жоспарымен байланысты. Ол 22 желтоқсан 1666 жылы Король кітапханасында, қазіргі Ұлттық кітапхананың жанында жиналған ғалымдардың шағын тобын таңдады, содан кейін топқа бөлінген екі бөлмеде аптасына екі рет жұмыс кездесулерін өткізді. Академияның алғашқы 30 жылы салыстырмалы түрде бейресми болды, өйткені институт үшін ешқандай жарғылар әлі бекітілмеген еді. Британдық әріптесінен айырмашылығы, академия үкіметтік орган ретінде құрылды. Парижде мүшелікке өту мүмкіндігі көп болмады, лауазымдарды толтыру үшін қатал сайлаулар өтті. Академияның алғашқы күндері сайлау маңызды шара болды және академиядағы іс-шаралардың үлкен бөлігін құрады, академия ішінде бір бос орынды толтыру үшін көптеген кездесулер өтті. Бұл кандидаттар мен сайлау процесі кездесулерге ғана шектелді деген сөз емес. Бос орынға тиесілі мүшелер бос орынға үміткерлерді жеке талқылауды жалғастырды. Академияға сайлану міндетті түрде толық мүше болуды кепілдемеді, кейбір жағдайларда академияға серіктес немесе тілші ретінде қабылданып, кейін толық мүше болып тағайындалған. Сайлау процесі бастапқыда белгілі бір бөлім мүшелерін ауыстыру үшін ғана жүргізілді. Мысалы, егер математиканы зерттеген адам қызметінен шығарылса немесе кетсе, келесі сайлау процесі тек математикамен айналысатындарды ғана сол мамандық бойынша бос орынға тағайындады. Бұл кейбір зерттеу салалары бойынша мамандар табылмайтын кезеңдерге әкелді, нәтижесінде лауазымдар басқа салалардан келген адамдармен толтырыла алмады. Қажетті реформа 20-ғасырдың соңында, 1987 жылы болды, академия бұл практикадан бас тарды және бос орындарды жаңа пәндерден келген адамдармен толтыруды бастады. Бұл реформа академияның бағынысындағы пәндерді одан әрі әртараптандыруға және академияның ішкі қартаюына қарсы күреске көмектесуге бағытталған. Академия саяси емес болуы және діни және әлеуметтік мәселелерді талқылаудан аулақ болуы керек еді. 1699 жылдың 20 қаңтарында Людовик XIV компанияға алғашқы ережелерін берді. Академия Корольдік ғылым академиясы деп аталды және Париждегі Луврде орналасты. Осы реформадан кейін академия жыл сайын мүшелерінің атқарған жұмыстары туралы ақпарат және қайтыс болған мүшелерінің некрологтары бар томды жариялай бастады. Бұл реформа сонымен қатар академия мүшелерінің жұмысы үшін зейнетақы алу тәртібін де заңдастырды. Академия бастапқыда корольдік реформамен келесі топтарға иерархиялық түрде ұйымдастырылды: зейнеткерлер, шәкірттер, құрметті мүшелер және серіктестер. Реформа сонымен қатар бұрын танылмаған жаңа топтарды, мысалы, ескі мүшелерді қосты. Осы лауазымдардың кейбір мүшелік шектері кеңейтілді, ал кейбір лауазымдар академия тарихы барысында алынып тасталды немесе біріктірілді. Осы реформамен 1699 жылы құрылған және мүшелерін тікелей король тағайындаған құрметті мүшелер тобы 1793 жылы жойылғанға дейін танылды. Академия мүшелерінің саны 1976 жылы ғана 100-ден асып, ресми толық мүше ретінде танылды, академияның 1666 жылы құрылғаннан кейін 310 жыл өткен соң. Мүшелік саны 1976 жылы кең ауқымды қайта ұйымдастырумен өсті. Бұл қайта ұйымдастыру бойынша 130 тұрақты мүше, 160 тілші және 80 шетелдік серіктес сайлануы мүмкін. Бос орын мүшелер қайтыс болғанда ғана ашылады, өйткені олар өмір бойы қызмет етеді. Сайлау кезінде бос орындардың жартысы 55 жасқа толмаған адамдарға беріледі. Соңғы екі бөлім біріктірілді, өйткені осы тәжірибелерге сайлануға лайықты көптеген үміткерлер болды және бәсекелестік күшті болды. Франсуа Магенди сияқты кейбір адамдар өздері таңдаған зерттеу салаларында керемет жетістіктерге қол жеткізді, бұл жаңа салаларды қосуға мүмкіндік берді. Алайда, тіпті Магенди сияқты физиологияда жаңалықтар жасап, академияны өзінің тірі организмдердегі эксперименттерімен таң қалдырған адам да өз зерттеуін жеке категорияға енгізе алмады. Бұрын жойылған Академияның барлық дерлік бұрынғы мүшелері ресми түрде қайта сайланды және бұрынғы орындарын қайта алды. Олардың арасында өзінің орнын алудан бас тартқан Доминик де Кассини графы да болды. Академияға мүшелік ғалымдарға ғана шектелмеді: 1798 жылы Наполеон Бонапарт академия мүшесі болып сайланды және үш жылдан кейін Египет экспедициясымен байланысты президент болып сайланды, ол ғылыми компонентке ие болды. 1816 жылы тағы да "Корольдік ғылым академиясы" деп аталған академия автономия алды, бірақ Франция институтының құрамында болды; мемлекет басшысы оның демеушісі болды. Екінші Республикада атау қайтадан Ғылым академиясы болып өзгерді. Осы кезеңде академия Ғылым министрлігінен қаржыландырылып, оған есеп берді. Академия 18 ғасыр барысында француз патенттік құқығын бақылауға келді, шеберлердің білімін жалпыға жария етуге делдалдық жасады. Нәтижесінде, академиктер Франциядағы технологиялық қызметтерді басып алды. Академияның материалдары "Comptes rendus de l'Académie des Sciences" (1835–1965) деген атпен жарияланды. "Comptes rendus" қазіргі кезде жеті атағы бар журнал сериясы. Жариялымдарды Франция Ұлттық кітапханасының сайтында табуға болады. 1818 жылы Франция Ғылым академиясы жарық қасиеттерін түсіндіру үшін бәйге жариялады. Азаматтық инженер Огюстен Жан Френель жаңа жарық толқындық теориясын ұсынды. Төрешілер комитетінің мүшелерінің бірі Симеон Дени Пуассон Френельдің теориясын егжей-тегжейлі зерттеді. Жартықша теорияның жақтасы болған ол оны жоққа шығару жолын іздеді. Пуассон Френельдің теориясы шеңбер тәрізді кедергінің көлеңкесінде толық қараңғылық болуы керек екенін болжады, бірақ оның орнына ортасында жарқын нүкте болады деп болжады. Пуассон нүктесі күнделікті жағдайларда оңай байқала бермейді, сондықтан Пуассон оны абсурдты нәтиже деп түсіндірді және Френельдің теориясын жоққа шығаруы керек еді. Алайда комитет төрағасы Доминик Франсуа Жан Араго, кейін Францияның премьер-министрі болған, экспериментті егжей-тегжейлі жүргізуге шешім қабылдады. Ол балауызбен шыны табаққа 2 мм металл дискіні қойды. Баршаның таң қалуына, ол болжаған нүктені байқауға қол жеткізді, бұл көптеген ғалымдарды жарықтың толқындық табиғатында сендірді. Үш ғасыр бойы әйелдер академия мүшесі бола алмады. Бұл көптеген әйел ғалымдардың қатысуына кедергі келтірді, соның ішінде екі рет Нобель сыйлығының иегері Мари Кюри, Нобель сыйлығының иегері Ирэн Жолио Кюри, математик Софи Жермен және көптеген басқа да лайықты әйел ғалымдар. Кюри шәкірті Маргарита Перей 1962 жылы корреспондент мүше ретінде қабылданған алғашқы әйел болды. Алғашқы толық мүше Ивон Шоке Брюхат 1979 жылы болды. Академия мүшелігі француз халқының демографиялық ерекшеліктерін көрсетуге бағытталған. Француз халқының санының өсуі және 21 ғасырдың басындағы өзгерістер академияны 2002 жылдың басындағы реформамен сілтемелік популяция өлшемдерін кеңейтуге әкелді. Мүшелердің басым көпшілігі академиядан қайтыс болғаннан кейін кетеді, кейбір жағдайларда шығарылған, ауыстырылған және кеткен жағдайлар бар. Академиядан соңғы мүше 1944 жылы шығарылды. Академиядан шығару көбінесе стандарттарға сай келмеу, жұмыс істемеу, елден кету немесе саяси себептерге байланысты болды. Сирек жағдайларда, мүше екі рет сайланып, кейін екі рет шығарылды. Бұл Мари Адольф Карноның жағдайы.
The Academy of Sciences traces its origin to Colbert's plan to create a general academy. He chose a small group of scholars who met on 22 December 1666 in the King's library, near the present day Bibliothèque Nationale, and thereafter held twice weekly working meetings there in the two rooms assigned to the group. The first 30 years of the academy's existence were relatively informal, since no statutes had as yet been laid down for the institution. In contrast to its British counterpart, the academy was founded as an organ of government. In Paris, there were not many membership openings, to fill positions there were tenacious elections. Elections in the early days of the academy were important activities, and as such made up a large part of the proceedings at the academy, with many meetings being held regarding the election to fill a single vacancy within the academy. That is not to say that discussion of candidates and the election process as a whole was relegated to the meetings. Members that belonged to the vacancy's respective field would continue discussion of potential candidates for the vacancy in private. Being elected into the academy did not necessarily guarantee being a full member, in some cases, one would enter the academy as an associate or correspondent before being appointed as a full member of the academy. The election process was originally only to replace members from a specific section. For example, if someone whose study was mathematics was either removed or resigned from his position, the following election process nominated only those whose focus was also mathematics in order to fill that discipline's vacancy. That led to some periods of time in which no specialists for specific fields of study could be found, which left positions in those fields vacant since they could not be filled with people in other disciplines. The needed reform came late in the 20th century, in 1987, when the academy decided against the practice and to begin filling vacancies with people with new disciplines. This reform was not only aimed at further diversifying the disciplines under the academy, but also to help combat the internal aging of the academy itself. The academy was expected to remain apolitical, and to avoid discussion of religious and social issues. On 20 January 1699, Louis XIV gave the Company its first rules. The academy received the name of Royal Academy of Sciences and was installed in the Louvre in Paris. Following this reform, the academy began publishing a volume each year with information on all the work done by its members and obituaries for members who had died. This reform also codified the method by which members of the academy could receive pensions for their work. The academy was originally organized by the royal reform hierarchically into the following groups: Pensionaires, Pupils, Honoraires, and Associés. The reform also added new groups not previously recognized, such as Vétéran. Some of these role's member limits were expanded and some roles even removed or combined throughout the course of academy's history. The Honoraires group establish by this reform in 1699 whose members were directly appointed by the King was recognized until its abolishment in 1793. Membership in the academy the exceeded 100 officially recognised full members only in 1976, 310 years after the academy's inception in 1666. The membership increase came with a large scale reorganization in 1976. Under this reorganization, 130 resident members, 160 correspondents, and 80 foreign associates could be elected. A vacancy opens only upon the death of members, as they serve for life. During elections, half of the vacancies are reserved for people less than 55 years old. The last two sections are bundled since there were many good candidates fit to be elected for those practices, and the competition was stiff. Some individuals like Francois Magendie had made stellar advancements in their selected fields of study, that warranted a possible addition of new fields. However, even someone like Magendie that had made breakthroughs in Physiology and impressed the academy with his hands on vivisection experiments, could not get his study into its own category. Almost all the old members of the previously abolished Académie were formally re elected and retook their ancient seats. Among the exceptions was Dominique, comte de Cassini, who refused to take his seat. Membership in the academy was not restricted to scientists: in 1798 Napoleon Bonaparte was elected a member of the academy and three years later a president in connection with his Egyptian expedition, which had a scientific component. In 1816, the again renamed "Royal Academy of Sciences" became autonomous, while forming part of the Institute of France; the head of State became its patron. In the Second Republic, the name returned to Académie des sciences. During this period, the academy was funded by and accountable to the Ministry of Public Instruction. The academy came to control French patent laws in the course of the eighteenth century, acting as the liaison of artisans' knowledge to the public domain. As a result, academicians dominated technological activities in France. The academy proceedings were published under the name Comptes rendus de l'Académie des Sciences (1835–1965). The Comptes rendus is now a journal series with seven titles. The publications can be found on site of the French National Library. In 1818 the French Academy of Sciences launched a competition to explain the properties of light. The civil engineer Augustin Jean Fresnel entered the competition by submitting a new wave theory of light. Siméon Denis Poisson, one of the members of the judging committee, studied Fresnel's theory in detail. Being a supporter of the particle theory of light, he looked for a way to disprove it. Poisson thought that he had found a flaw when he demonstrate that Fresnel's theory predicts that an on axis bright spot would exist in the shadow of a circular obstacle, where there should be complete darkness according to the particle theory of light. The Poisson spot is not easily observed in every day situations and so it was only natural for Poisson to interpret it as an absurd result and that it should disprove Fresnel's theory. However, the head of the committee, Dominique François Jean Arago, and who incidentally later became Prime Minister of France, decided to perform the experiment in more detail. He molded a 2 mm metallic disk to a glass plate with wax. To everyone's surprise he succeeded in observing the predicted spot, which convinced most scientists of the wave nature of light. For three centuries women were not allowed as members of the academy. This meant that many women scientists were excluded, including two time Nobel Prize winner Marie Curie, Nobel winner Irène Joliot Curie, mathematician Sophie Germain, and many other deserving women scientists. The first woman admitted as a correspondent member was a student of Curie's, Marguerite Perey, in 1962. The first female full member was Yvonne Choquet Bruhat in 1979. Membership in the academy is highly geared towards representing common French populace demographics. French population increases and changes in the early 21st century led to the academy expanding reference population sizes by reform in the early 2002. The overwhelming majority of members leave the academy posthumously, with a few exceptions of removals, transfers, and resignations. The last member to be removed from the academy was in 1944. Removal from the academy was often for not performing to standards, not performing at all, leaving the country, or political reasons. In some rare occasions, a member has been elected twice and subsequently removed twice. This is the case for Marie Adolphe Carnot.
Мемлекеттік араласу
Институттың ісіне үкіметтің ең тікелей араласуы 1795 жылы мүшелерді алғаш рет тағайындау кезінде болды, бірақ институт мүшелерінің жалпы санының үштен бірін ғана құрағандықтан және олардың көпшілігі бұрынғы режимдегі тиісті академияларға сайланғандықтан, көп қарсылық тумады. Сонымен қатар, тағайындалған мүшелер институттың қалған мүшелерін ұсынуға толық құқылы болды. Мүшелер өмір бойы осындай мәртебеде қалуды күтті, бірақ үкімет саяси себептермен бірнеше жағдайда мүшелікті күрт тоқтатқан кезде араласушылық орын алды. Басты кедергінің екіншісі – үкімет академия сайлауларының нәтижелерін қабылдаудан бас тартқанда болды. 1803 жылы Бонапарт жалпы қайта ұйымдастыру туралы шешім қабылдағанда академияларға үкіметтің бақылауы айқын болды. Оның басты алаңы Бірінші емес, Екінші сынып болды, онда оның үкіметін сынауға қабілетті саяси ғалымдар бар еді. Бонапарт екінші сыныпты толығымен жойды және бірнеше мүшені шығарып жібергеннен кейін, қалған мүшелерін үшінші сыныппен бірге әдебиет саласына арналған жаңа екінші сыныпқа және көркем өнерге арналған жаңа үшінші сыныпқа қайта бөлді. Дегенмен, академия мен үкімет арасындағы қарым-қатынас бір жақты болған жоқ, себебі мүшелер сыйақы алуға үміттенді.
The most direct involvement of the government in the affairs of the institute came in the initial nomination of members in 1795, but as its members nominated constituted only one third of the membership and most of these had previously been elected as members of the respective academies under the old regime, few objections were raised. Moreover, these nominated members were then completely free to nominate the remaining members of the institute. Members expected to remain such for life, but interference occurred in a few cases where the government suddenly terminated membership for political reasons. The other main interference came when the government refused to accept the result of academy elections. The academies control by the government was apparent in 1803, when Bonaparte decided on a general reorganization. His principal concern was not the First class but the Second, which included political scientists who were potential critics of his government. Bonaparte abolished the second class completely and, after a few expulsions, redistributed its remaining members, together with those of the Third class, into a new Second class concerned with literature and a new Third class devoted to the fine arts. Still this relationship between the academy and the government was not a one way affair, as members expected to receive their payment of an honorarium.
Құлдырау
Академия бүгінге дейін сақталғанмен, Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін академияның беделі мен мәртебесіне күдік туды.
Although the academy still exists today, after World War I, the reputation and status of the academy was largely questioned.
Қазіргі қолданысы
Бүгінде академия Франция институтының бес академиясының бірі болып табылады. Оның мүшелері өмір бойына сайланады. Қазіргі уақытта 150 толық мүше, 300 корреспондент мүше және 120 шетелдік серіктес бар. Олар екі ғылыми топқа бөлінеді: математикалық және физикалық ғылымдар мен олардың қолданылуы, сондай-ақ химиялық, биологиялық, геологиялық және медициналық ғылымдар мен олардың қолданылуы. Академияның қазіргі уақытта бес мақсаты бар: ғылыми өмірді дамыту, ғылымды оқытуды насихаттау, ғылыми қауымдастықтар арасында білім алмасу, халықаралық ынтымақтастықты күшейту және сараптама мен кеңес берудегі екі еселік рөлді қамтамасыз ету. Француз Ғылым академиясы 1997 жылдан бастап нақты Еуропа-Африкалық бірлескен бағдарламаны құруға күшін жұмсады. Содан бері олар өз қызмет аясын әлемнің басқа аймақтарына кеңейтті. Француз Ғылым академиясы мен олардың серіктестері жүзеге асыратын халықаралық даму жобаларына COPED тұрақты комитеті жауапты. COPED-тің қазіргі президенті – Пьер Оже, вице-президенті – Мишель Дельсень, ал құрметті президенті – Франсуа Грос. Олардың барлығы Франция Ғылым академиясының мүшелері. COPED Парижде Африка академияларының, университеттерінің немесе ғылыми орталықтарының өкілдерін қатыстырған бірнеше семинарлар мен коллоквиумдар өткізді, онда Африка дамуымен байланысты әртүрлі тақырыптар мен мәселелер талқыланды және кең ауқымды салалар қамтылды. Атап айтқанда, ғылым саласындағы жоғары білім беру және дамуға қатысты түрлі аспектілерді (жаңартылатын энергия, жұқпалы аурулар, жануарлар патологиясы, азық-түлік ресурстары, таза суға қол жеткізу, ауыл шаруашылығы, қалалық денсаулық сақтау және т.б.) қамтитын негізгі және қолданбалы ғылымдардағы ғылыми-зерттеу тәжірибесі.
Today the academy is one of five academies comprising the Institut de France. Its members are elected for life. Currently, there are 150 full members, 300 corresponding members, and 120 foreign associates. They are divided into two scientific groups: the Mathematical and Physical sciences and their applications and the Chemical, Biological, Geological and Medical sciences and their applications. The academy currently has five missions that it pursues. These being the encouraging of the scientific life, promoting the teaching of science, transmitting knowledge between scientific communities, fostering international collaborations, and ensuring a dual role of expertise and advise. The French Academy of Science originally focused its development efforts into creating a true co development Euro African program beginning in 1997. Since then they have broadened their scope of action to other regions of the world. The standing committee COPED is in charge of the international development projects undertaken by the French Academy of Science and their associates. The current president of COPED is Pierre Auger, the vice president is Michel Delseny, and the honorary president is Francois Gros. All of which are current members of the French Academy of Science. COPED has hosted several workshops or colloquia in Paris, involving representatives from African academies, universities or research centers, addressing a variety of themes and challenges dealing with African development and covering a large field spectrum. Specifically higher education in sciences, and research practices in basic and applied sciences that deal with various aspects relevant to development (renewable energy, infectious diseases, animal pathologies, food resources, access to safe water, agriculture, urban health, etc. ).