Кіріспе

Ағылшын физигі Чарльз Гловер Баркла FRS FRSE (7 маусым 1877 – 23 қазан 1944) – британдық физик, 1917 жылы рентген сәулелерінің спектроскопиясы және осымен байланысты салалардағы зерттеулері үшін Нобель сыйлығының иегері болған.

Өмір

Баркла Англияның Уиднес қаласында, «Атлас химиялық компаниясының» хатшысы Джон Мартин Баркла мен сағатшының қызы Сара Гловер отбасында дүниеге келген. Баркла Ливерпуль институтында оқыды, содан кейін округтік кеңес стипендиясы мен Бибби стипендиясы бойынша Ливерпуль университетіне түсті. Баркла бастапқыда математиканы оқыған, бірақ кейіннен сэр Оливер Лоджтың жетекшілігімен физикаға маманданған. Оливер Лоджтың денсаулығы нашарлаған кезде Баркла оны лекцияларда ауыстырды. 1899 жылы Баркла 1851 жылғы көрменің Корольдік комиссиясының 1851 жылғы зерттеу стипендиясымен Кембридж университетінің Тринити колледжіне қабылданды. Ол физик Дж. Дж. Томсонның (электронды ашқан) Кавендиш зертханасында жұмыс істеді. Кембридждегі алғашқы екі жылында Томсонның басшылығымен Баркла әртүрлі ені мен материалдары бар сымдар арқылы электромагниттік толқындардың жылдамдығын зерттеді. Кембридж университетінің Тринити колледжінде бір жарым жыл оқығаннан кейін, музыкаға деген құштарлығы оны Кингс колледжіне ауыстырды, онда ол шіркеу хорында ән айтты. Баркланың дауысы ерекше әдемі болды және оның жеке өнеркөрсетілімдеріне әрқашан көп көрермен жиналды. Ол 1903 жылы бакалавр, ал 1907 жылы магистр дәрежесін алды. Сол жылы Мэри Эстер Коуэллге үйленді, олардың екі ұлы мен бір қызы болды. 1913 жылы Кембридж, Ливерпуль және Лондон Корольдік колледжінде жұмыс істегеннен кейін Баркла Эдинбург университетінің табиғаттану профессоры болып тағайындалды және өмірінің соңына дейін осы қызметте болды. Баркла рентген сәулелерінің шашырауы, рентген спектроскопиясы, рентген сәулелерінің материя арқылы өту принциптері және әсіресе екінші рентген сәулелерінің пайда болу принциптерін дамытуда және жетілдіруде маңызды жетістіктерге қол жеткізді. Элементтердің сипаттамалық рентген сәулелерін ашқаны үшін Баркла 1917 жылы физика саласындағы Нобель сыйлығымен марапатталды. Сол жылы ол Британ Корольдік қоғамының Хьюз медалін де алды. Баркла J құбылысын рентгендік флуоресценцияға ұқсас, рентген сәулелерінің гипотетикалық түрі ретінде ұсынды, бірақ басқа ғалымдар бұл Комптон шашырауы сияқты басқа белгілі эффекттерден өзгеше механизм екеніне көз жеткізе алмады, сондықтан бұл теория сәтті болмады. 1922 жылдан 1938 жылға дейін ол Эдинбургтың оңтүстік-батысындағы Эрмитаж Брейдте тұрды. Ол 1944 жылдың 23 қазанында Эдинбургте қайтыс болды.

Жеке өмір

Баркла діншіл адам болған, ол медофист болған және өз жұмысын "Құдай – Жаратушыны іздеу жолының бір бөлігі" деп санаған.

Қоғамдық мойындау

Айдағы Баркла кратері Чарльз Баркланың құрметіне аталған. Баркланың Эдинбургтегі Эрмитаж Брейдтегі үйінде тақта орнатылған. Эдинбург университетінің Білім беру факультеті ғимаратының жанындағы Канонгейт аймағында ескерткіш тақта қойылған. Сонымен қатар, Ливерпуль университетінің физика кафедрасындағы лекция залы және биологиялық ғылымдар кафедрасындағы биофизика зертханасы оның атымен аталады. 2012 жылы Баркланың туған қаласы Виднестегі қар жинағыш машинаға жергілікті газет ұйымдастырған сайыстан кейін оның құрметіне ат қойылды. Виднесте Шарль Баркланың есімімен аталған "Баркла Филдс" зейнеткерлер үйі кешені бар.