Кіріспе

Ауылдық жердегі шағын адамдар қонысы – қоныстардың бір түрі.

Айыл – қаладан немесе ауылдан кішірек адамдар қонысы. Көбінесе бұл үлкен елді мекенге қарасты бөлімше немесе оның ілесіндегі шағын қонысқа берілген бейресми атау. Кейде айыл ресми немесе әкімшілік мақсаттар үшін анықталады. Мұндай жағдайда оның өлшемі, әкімшілік аумаққа немесе басқа да әкімшілік бірлікке қатысты, әкімшілік пен аймаққа байланысты болады. "Айыл" сөзі мен оның мағынасы Норман Англиясына дейін барып тіреледі, онда ескі француз тіліндегі "hamelet" сөзі кішкентай адамдар қоныстарын атау үшін қолданылған.

Этимология

Бұл сөз англо-нормандық hamelet сөзінен туындаған, ол көне француз тіліндегі hamelet сөзімен сәйкес келеді, бұл сөз кішкентай ауылды білдіреді. Бұл, өз кезегінде, көне француз тіліндегі ham сөзінің кішіртілген түрі, мүмкін (Батыс германдық) франк тілдерінен алынған. Ол қазіргі француз тіліндегі hameau, голланд тіліндегі heem, фриз тіліндегі hiem, неміс тіліндегі Heim, көне ағылшын тіліндегі hām және қазіргі ағылшын тіліндегі home сөздерімен мағыналас.

Ауғанстан

Ауғанстанда шағын ауылдың аналогы – қала (дәрі: قلعه, пашто: کلي), яғни "бекініс" немесе "шағын ауыл". Ауған қаласы – әдетте, мешіт сияқты өзіндік қоғамдық ғимараты бар, бірақ жеке базарлары жоқ, бекінілген үйлердің тобы. Қала – ауған қоғамындағы ең кішкентай елді мекен, одан үлкені – ауыл (дәрі/пашто: ده), ол ірілеу және сауда аймағын қамтиды.

Франция

Шағын елді мекен – әдетте ауыл деп санауға тым кішкентай ауылдық үйлердің тобы. "Lieu dit" термині шағын елді мекендерге де қолданылады, бірақ бұл адам тұрмайтын жерлерді де білдіруі мүмкін. 18 ғасырда байлар мен ақсүйектер өз бақтарында өздерінің "хамеауларын" (шағын ауылдарын) жасауды әдетке айналдырды. Бұл рустикальды көрініспен жасалған үйлер немесе шаруашылықтардың тобы болды, бірақ іс жүзінде өте ыңғайлы. Ең танымал мысалы – королева Мария Антуанетта Версаль сарайының паркінде салған "Хамо де ла Рейн"; сондай-ақ Луи Жозеф, Конде ханзадасы Шантильлиде, Оизде салған "Хамо де Шантильли".

Германия

Германиядағы "Weiler" сөзі шағын ауылды білдіреді. "Weiler", "Dorf" (ауылмен) салыстырғанда, инфрақұрылымы жоқ (яғни, қонақүй, мектеп, дүкен, шіркеу сияқты). "Weiler"-дің үйлері мен шаруашылықтары топтасқан (көбінесе төбелер мен тауларда) немесе шашыраңқы (көбінесе жазық далаларда) болуы мүмкін. Солтүстік-Батыс Германияда шашыраңқы шаруашылықтар тобы "Bauerschaft" деп аталады. "Weiler"-де көшелерге ат қойылмайды, үйлер тізбекпен нөмірленеді. Германияда шағын ауылдың заңдық анықтамасы жоқ. Баварияда, Австриядағыдай, "Weiler" 3-9 тұрғын үйден тұратын елді мекен ретінде анықталады, ал 10 үйден асса, ол ауыл деп есептеледі. Шағын ауыл әдетте жеке әкімшілік бірлік құрмайды, бірақ ірі муниципалитеттің құрамына кіреді.

Үндістан

Үндістанның әр штатында шағын кенттердің әр түрлі атаулары бар. Харьяна мен Раджастханда оларды "дхани" (Дхани) немесе "Тхок" деп атайды. Гуджаратта шағын кент "несада" деп аталады, олар Гир орманында жиі кездеседі. Махараштрада оны "пада" деп атайды. Оңтүстік Бихарда, әсіресе Магад аймағында, шағын кент "бигха" деп аталады. Карнатака штатында адамдар қоныстанған шағын елді мекендер Паля, Хади (Хади), Кери және Пади (Пади) сияқты түрлі атаулармен белгілі. Ескі заманда шағын кенттердің халқы Халли (Ауыл) немесе Оору (Уру) сияқты елді мекендерге қарағанда аз болған. Бірақ 20-шы ғасырда халық санының күрт өсуіне байланысты, осы шағын кенттердің кейбіреулері ауылдарға, қалаларға айналды немесе олармен бірікті.

Индонезия

Индонезияның барлық аймақтарында шағын елді мекендер "кіші ауыл", деса немесе кампунг деп аударылады. Орталық және Шығыс Жавада оларды дусун, Балиде банджар, ал Батыс Суматрада жоронг немесе кампуанг деп атайды.

Нидерланды

Голланд тіліндегі "ауылша" сөзі gehucht немесе buurtschap деп аударылады. Gehucht немесе buurtschap, dorp (ауылдан) айырмашылығы, инфрақұрылымы жоқ (яғни, мейрамхана, мектеп, дүкен сияқты) және көбінесе бір ғана көшеден тұрады, ол да сол атпен аталады. Gehucht және buurtschap-тың үйлері мен шаруашылықтары шашыраңқы орналасуы мүмкін. Gehucht пен buurtschap арасында үлкен ұқсастықтар болғанымен, бұл сөздерді бірін-бірінің орнына қолдануға болмайды. Gehucht ресми түрде дербес тұрғын орын ретінде саналады (мысалы, Ватерен), ал buurtschap ресми түрде басқа елді мекеннің құрамына кіреді (мысалы, Бартлехим, Винстің бір бөлігі).

Пәкістан

Пәкістанда кішкентай елді мекен урду тілінде gaaon گاؤں немесе mauza موضع, пәнджаби тілінде giraaan گراں немесе pind پنڈ, ал пушту тілінде kalay کلې деп аталады. Ол "ауыл" сөзімен шамалас мағынаға ие.

Польша

Польшада заң бойынша ауылдық елді мекендердің бірнеше түрі танылған. Пшисьолек (шамамен "ауыл" деп аударуға болады) – шаруа қожалықтарының шоғырлануы. Осада (көбінесе "қоныс" деп аударылады, бірақ "ауыл" деп те аударылуы мүмкін) кішігірім елді мекендерді қамтиды, әсіресе ғимараттардың типімен немесе белгілі бір орынмен немесе жұмыс орнымен байланысты тұратын халықпен ерекшеленеді (мысалы, диірмендер маңындағы қоныстар, орман қоныстары, балықшылар қоныстары, теміржол қоныстары, бұрынғы мемлекеттік шаруашылықтардың қоныстары). Олар дербес елді мекен болып табылуы мүмкін, немесе ауыл сияқты, басқа елді мекеннің бір бөлігі болуы мүмкін.

Румыния

Румынияда кішкентай ауылдарды cătune (бірлік: [:ro:cătun]) деп атайды, және олар көбінесе бірнеше үйден ғана тұрады. Заң бойынша олар ауылдар ретінде қарастырылады және статистикалық деректерде де сондай санатқа жатады. Ауылдар сияқты, олардың жеке басқаруы болмайды, сондықтан әкімшілік бөлініс емес, бірақ үлкен коммунаның құрамына кіреді.

Ресей

Орыс тілінде "ауыл" деген мағынаны білдіретін бірнеше сөз бар, бірақ олардың бәрі шамамен бірдей. Ең көп қолданылатын сөз – деревня (derevnia, бұл сөз бұрын "егістік" дегенді білдірген); село (selo, орыс сөзі селиться (selit'tsa) – "қоныстану" дегеннен шыққан) және посёлок (posiolok) сөздері де жиі қолданылады. Көптеген басқа мәдениеттердегідей, көбінесе селода шіркеу болса, деревняда болмайтын. Ал бұрын кең таралған орыс сөзі – хутор (khutor), ең кішкентай ауылдық елді мекенді (ағылшын тіліндегі "hamlet" сөзіне жақын) қазір көбінесе қолданылмайды. КСРО мемлекеті әрбір елді мекенде белгілі бір деңгейдегі инфрақұрылым мен орталық билік болуын қалады. Бұл, әрине, "hamlet" – тым кішкентай болғандықтан мұндай мүмкіндіктерді ұстап тұруға шамасы келмейтін жердің керісінше. Мемлекеттік қысым болмаса да, көршілес хуторлардың бірі тұрақты дүкен, мектеп, мәдени орталық (Ресейде "мәдениет үйі" – дом культуры деп аталады), тіпті медициналық пункт ашса, қалғандары табиғи түрде жақындап, бірігіп, бір ауылды құрайтын. Сондықтан, деревенька (derevenka, кішкентай деревня) деген кішіртеу түрі кеңінен, бірақ ресми емес түрде қолданылады, ол ауылдың ыңғайлылықтарына ие, бірақ "hamlet" сияқты кішкентай елді мекендерді белгілеу үшін пайдаланылады.

Испания

Испанияда кішкентай елді мекен жер, ауыл немесе кортихада (koɾtiˈxaða) деп аталады. Бұл сөз испан тіліндегі cortijo («мүлік») деген сөзден шыққан. Испанияның оңтүстігінде шағын ауылдық үйлер немесе шаруа қожалықтарының топтарын белгілеу үшін касерио (kaseˈɾi. o) термині де қолданылады. Испаниядағы кішкентай елді мекен – әдетте ауылдық жерлерде орналасқан, ауылға (Испанияда pueblo ˈpweβlo деп аталады) қарағанда көлемі мен халқы бойынша кішірек адамдар қонысы. Кішкентай елді мекен Испанияның солтүстік-батысында (Астурия, Кантабрия және Галисия) үлкен бірлікке (мысалы, приход немесе муниципалитет) тәуелді кең таралған аумақтық ұйым болып табылады. Испанияда кішкентай елді мекен халық есімдерінің ресми тізіміндегі санаттардың бірі. 1930 жылғы 8 наурыздағы Корольдік жарлықта және нұсқауда, Жылдық тізімді жасау мақсатында, кішкентай елді мекен (алдеа) – ең аз халқы мен көршілері бар халық бірлігі ретінде анықталады, әдетте жерге көбірек тараған, бірақ оның ғимараттары көшелер мен алаңдар бойында да орналасуы мүмкін.

Швейцария

Төрт ұлттық тілде бұл кішкентай елді мекендер Weiler (неміс), hameaux (француз), frazioni (итальян) және fracziun (романш) деп аталады. Кішкентай елді мекен әрқашан ірі муниципалитеттің құрамында болады немесе екі муниципалитет арасында орналасуы мүмкін. Кішкентай елді мекен мен ауылдың арасындағы айырмашылық – кішкентай елді мекенде әдетте тығыз орналасқан орталық болмайды, сондай-ақ шіркеу немесе сарай сияқты орталық ғимарат та жоқ. Дегенмен, кейбір кішкентай елді мекендер (Kirchwiler) шіркеудің төңірегінде жоспарланбаған қоныс ретінде қалыптасқан болуы мүмкін. Кішкентай елді мекенді анықтайтын халық санының лимиті жоқ, ал кейбір кішкентай елді мекендердің халқы ең кішкентай муниципалитеттерден көп болуы мүмкін. Әдетте, кішкентай елді мекендерде көше аттары болмайды, мекенжайлар елді мекеннің аты және нөмірі арқылы беріледі. Үй нөмірлері елді мекеннің бір жағынан басталып, екінші жағына дейін тізбектеле жүруі мүмкін немесе ешқандай реттелмеген болуы мүмкін. Кішкентай елді мекен Bürgergemeinde (адамның қай жерде туғанына немесе қазір қайда тұрғанына қарамастан, азаматтығының заңды орны) құруы немесе құрған болуы мүмкін, сондай-ақ Bürgergemeinde үшін ортақ мүлікке ие болуы мүмкін.

Түркия

Түркияда "мезра" деп аталатын кішкентай елді мекендер, әдетте ауылдың шетіндегі бірнеше үйден тұратын шағын бөлімше болып табылады.

Украина

Украинада, шағын ауыл немесе тоқтау орны әдетте селище немесе хутор деп аталады. Сонымен қатар, воля, слобода, хута, буда сияқты жерлер де болған.

Англия

Англияда "хамелл" сөзі (осы мақаланың басында көрсетілген француз тілінен шыққан) қазіргі қолданыста ауылдан кіші, бірнеше үй немесе шаруашылықтан тұратын кішкентай елді мекенді білдіреді. Дегенмен, дәстүрлі және заңды тұрғыдан алғанда, ол шіркеуі жоқ ауыл немесе қала деген мағынаны береді, бірақ хамеллдер жерді пайдалану жоспарлау саясаты мен басқарудың бір бөлігі ретінде мойындалады. Тарихи тұрғыдан қарағанда, бұл азаматтық приходтағы негізгі елді мекеннен кейінгі (болған жағдайда) екінші елді мекенді білдіруі мүмкін; мысалы, Чиппинг хамелі Бакленд азаматтық приходының ішіндегі екінші елді мекен болып табылады. Хамеллдер бір шаруашылық, диірмен, кен немесе порт сияқты экономикалық белсенділіктің бір көзінің айналасында қалыптасуы мүмкін, ол жұмыс істейтін тұрғындарды жұмыспен қамтыған. Кейбір хамеллдер ауылдың халқының азаюы нәтижесінде пайда болуы мүмкін; мұндай хамеллдердің мысалдары – Граби және Шапвик. Клент ауылының жер бедері төбелі болғандықтан, ол бес жеке хамелльден тұрады.

Солтүстік Ирландия

Солтүстік Ирландияда жиі кездесетін ирландтық жер-атау элементі baile кейде ағылшын тіліндегі hamlet сөзімен мағынасы бірдей деп есептеледі, бірақ шындығында baile бүгінде ағылшын тілінде townland деп аталатын жерге сілтеме жасайды: яғни, кішкентай ауыл емес, географиялық орналасқан жер.

Шотландия

Шотландияның таулы аймақтарында гаэль тілінен шыққан clachan термині, "ауыл" деген сөзден гөрі жиі қолданылуы мүмкін. Сондай-ақ, Шотландияда ферма қонысын, оның ішінде шаруашылық ғимараттары мен шаруалардың үйлерін білдіретін ferm toun деген сөз де қолданылады.

Уэльс

Уэльсте "хамлет" термині, еншілік округтің географиялық бөлігін көрсету үшін қолданылған (оныда елді мекен болуы мүмкін немесе болмауы мүмкін). Көбінесе Англияда, осы бөлімшелер "тауншиптер" немесе "ондықтар" деп аталған. Уэльс тілінде "хамлет" сөзі pentrefan (сондай-ақ pentrefyn) болып аударылады. Бұл екі сөз де "ауыл" (pentref) сөзінің кішіленген түрі болып табылады және "кішкентай ауыл" деген мағынаны білдіреді.

Миссисипи

Миссисипи штатында 2009 жылғы мемлекеттік заң (§ 17 27 5) 1945 жылға дейін жарғысын жоғалтқан және қазіргі уақытта 600-ден аз тұрғыны бар кез келген бұрынғы қала, кент немесе ауылды көрсету үшін "тарихи муниципалитет" терминін енгізді. Алғашқы мұндай тағайындама Линкольн округындағы Богу Читтоға жасалды.

Нью-Йорк

Нью-Йорктегі шағын елді мекендер – қалалардың ішіндегі тіркелмеген жерлесімдер. Шағын елді мекендер заңды тұлға емес және олардың жергілікті билігі мен ресми шекаралары жоқ. Олардың шамамен орналасқан жерлері көбінесе жол белгілерінде көрсетіледі, бірақ тек сол шағын елді мекенге арналған су, кәріз немесе жарық сияқты нақты қызметтер ұсынылады. Шағын елді мекенді қала немесе ауылдың ауылдық немесе қала маңындағы ауданының баламасы деп айтуға болады. Шағын елді мекеннің аумағы нақты анықталмаған болуы мүмкін; оны Халық санағы бюросы белгілеуі немесе басқа да шекара түрлеріне сүйенуі мүмкін (мысалы, қалалық аудандар үшін почта индексі, мектеп немесе өрттен қорғау ауданы; ал ауылдық шағын елді мекендер көбінесе оларға қызмет көрсететін жолдардағы жылдамдық белгілерімен ғана шектеледі). Мысалы, Нью-Йорктегі Форествилл сияқты басқалары бұрынғы ауылдардың қалдықтары болуы мүмкін, олардың шекаралары бұрынғы ауылдың таратылған немесе жойылған шекараларымен сәйкес келеді. Қалалық аймақтарға жақын кейбір шағын елді мекендер өз қалаларымен бірігіп жатуы мүмкін және аудандар сияқты көрінеді, бірақ олар әлі де қаланың басқаруында болады. Кейбір елді мекендер, мысалы, Хепстед қаласындағы Левитаун, 50 000-нан астам халқымен штаттағы кейбір ресми қалалардан гөрі халық саны жағынан көп болуы мүмкін.

Орегон

Орегон штатында, әсіресе Клэкамас округінде, шағын елді мекен – кішкентай қауымдар үшін жергілікті басқарудың бір түрі. Ол сол жерде тұратын азаматтарға қоғамдық іс-шараларды ұйымдастыруға және үйлестіруге мүмкіндік береді. Шағын елді мекендер коммуналдық қызметтер, мысалы, су, газ, электрмен жабдықтау немесе өрттен қорғау сияқты қызметтерді көрсетпейді, сондай-ақ салықтар мен төлемдер жинауға құқығы жоқ. Орегонда төрт шағын елді мекен бар: Биверкрик, Мулино, Молалла Прери және Стаффорд.

Вьетнам

Вьетнамда, кент (xóm, ấp) – ең кіші ресми емес әкімшілік бөлімше. Ол коммунаның немесе қалашықтың (xã) құрамында болады.