Кіріспе

Перси Уильямс Бриджман (1882 жылдың 21 сәуірінде дүниеге келген, 1961 жылдың 20 тамызында қайтыс болған) – американдық физик. Ол жоғары қысым физикасы саласындағы еңбектері үшін 1946 жылы Физика бойынша Нобель сыйлығын алды. Сонымен қатар, ол ғылыми әдістеме және ғылым философиясының басқа да салалары туралы көп жазды. Бриджман эффектісі, Бриджман-Стокбаргер техникасы және жоғары қысымда түзілетін бриджманит минералы оның құрметіне аталған.

Ерте өмір

Бриджман Массачусетс штатының Кембридж қаласында дүниеге келді және жақын орналасқан Аубурндейлде өсті. Бриджманның әке-шешесі екеуі де Жаңа Англияда туған. Оның әкесі, Реймонд Лэндон Бриджман, "терең діншіл және идеалист" болды және штаттық саясатқа арналған газет тілшісі болып жұмыс істеді. Оның анасы, Мэри Энн Мария Уильямс, "көбірек дәстүрлі, көңілді және бәсекеге қабілетті" деп сипатталды.

Білім және кәсіби өмір

Бриджман 1900 жылы Гарвард университетіне түсіп, физикадан докторантураға дейін оқыды. 1910 жылдан зейнеткерлікке шыққанға дейін Гарвардта сабақ берді, 1919 жылы толық профессор атанды. 1905 жылы ол жоғары қысымдағы материяның қасиеттерін зерттей бастады. Аппараттың істен шығуы оның қысым аппаратын өзгертуге әкелді; нәтижесінде жаңа құрылғы пайда болды, ол ақырында 100 000 кг/см² (10 ГПа; 100 000 атмосфера) астам қысым жасауға мүмкіндік берді. Бұл бұрынғы аппараттарға қарағанда үлкен жетістік болды, олар тек 3000 кг/см² (0,3 ГПа) қысымға қол жеткізе алды. Бұл жаңа аппарат 100-ден астам түрлі қосылыстардың сығымдалу қабілеті, электр және жылу өткізгіштігі, созылу беріктігі және тұтқырлығын зерттеуді қамтитын көптеген жаңа жаңалықтарға әкелді. Бриджман металдардағы электр өткізгіштігі мен кристалдардың қасиеттерін зерттеуімен де белгілі. Ол Бриджман тығынын (seal) жасады және Бриджманның термодинамикалық теңдеулерінің атымен аталады. Бриджман жылдар бойы жоғары қысым аппаратын жетілдіріп, алмасты синтездеуге көп рет сәтсіз тырысты. Оның ғылым философиясы бойынша жазылған "Заманауи физиканың логикасы" (1927) кітабы операционализмді қолдады және операциялық анықтама терминін енгізді. 1938 жылы ол ғылымның біртүтастығы үшін халықаралық конгресс ұйымдастыру үшін құрылған Халықаралық комитеттің құрамына кірді. Ол сондай-ақ Рассел-Эйнштейн манифестіне қол қойған 11 адамның бірі болды. Манхэттен жобасының директоры Дж. Роберт Оппенгеймер Бриджманның студенті болған. Опенгеймер оның оқыту қабілеті туралы: "Мен Бриджманды керемет ұстаз деп таптым, себебі ол нәрселердің қалай болғанымен толықтай келіспейтін және оларды әрқашан ойлап шығаратын" деді.

Отбасылық өмір және өлім

Бриджман 1912 жылы Коннектикут штатының Хартфорд қаласынан Олив Уэрге (1882-1972) үйленді. Уэрдің әкесі, Эдмунд Аса Уэр, Атланта университетінің негізін қалаушы және алғашқы президенті болды. Олардың екі баласы болды және шамамен 50 жыл бірге өмір сүрді, оның көп бөлігі Кембриджде өтті. Сонымен қатар, отбасы Нью-Гэмпшир штатының Рэндольф қаласында жазғы үй иесі болды, онда Бриджман шебер таушы ретінде танымал болды. Бриджманның сөздері көбінесе өз-өзіне қол жұмсау туралы пікірталасқа қатысушылармен келтірілді.

Құрмет пен марапаттар

Бриджман Стивенс институтынан (1934), Гарвардтан (1939), Бруклин политехникалық институтынан (1941), Принстоннан (1950), Парижден (1950) және Йельден (1951) құрметті доктор дәрежесін алды. Ол Реология қоғамынан Бингхэм медалін (1951) алды, Америка өнер және ғылым академиясының Рамфорд сыйлығымен (1919), Франклин институтының Эллиотт Крессон медалімен (1932) марапатталды, Бахуйс Рузебум қорының алтын медалімен (құрметті негізін қалаушысы Хендрик Виллем Бахуйс Рузебум) (1933) Нидерланды Корольдік өнер және ғылым академиясы және Ұлттық ғылым академиясының Комсток сыйлығымен (1933) марапатталды. Бриджман Америка физикалық қоғамының мүшесі болды және 1942 жылы оның президенті болды. Ол сондай-ақ Америка ғылымын дамыту қауымдастығының, Америка өнер және ғылым академиясының, Америка философиялық қоғамының және Ұлттық ғылым академиясының мүшесі болды. Ол Корольдік қоғамның шетелдік мүшесі және Лондон физикалық қоғамының құрметті мүшесі болды. Перси У. Бриджман үйі, Массачусетс штатында, 1975 жылы АҚШ Ұлттық тарихи ескерткіші деп жарияланды. 2014 жылы Халықаралық минералогиялық қауымдастықтың жаңа минералдар, номенклатура және классификация жөніндегі комиссиясы, оның жоғары қысымдағы зерттеулерінің құрметіне, перовскит құрылымды (Mg,Fe)SiO3 бриджманит минералына атау берді – бұл Жердегі ең көп таралған минерал.