Кіріспе
Қытайда пайда болған «кау чим», «кау цим», «чинь тун», «лотереялық поэзия» және «қытайлық тақуалық таяқшалар» – адам сұрақтар қойып, жауабын мәтін немесе сандар жазылған жалпақ таяқшалардан түсіндіретін, Қытайда пайда болған болжам айту тәсілінің атаулары. Бұл тәжірибе көбінесе дао немесе будда ғибадатханаларында құрбандық алтарының алдында орындалады. АҚШ-та 1915 жылдан бері «чи-чи таяқшалары» деген атпен сатылып келеді. Буддалық дәстүрлерде бұл кейде «Куан Ин оракулы» деп те аталады, бұл бодхисаттва Куан Инге сілтеме. Тай ғибадатханаларында кеңінен қолданылады және Teochew диалектісінде «siam si» (เซียมซี) деп белгілі. Жапонияда да осыған ұқсас тәжірибе бар, ол «О микуджи» деп аталады.
Kau chim, kau cim, chien tung, "lottery poetry" and Chinese fortune sticks are names for a fortune telling practice that originated in China in which a person poses questions and interprets answers from flat sticks inscribed with text or numerals. The practice is often performed in a Taoist or Buddhist temple in front of an altar. In the US, a version has been sold since 1915 under the name chi chi sticks. It is also sometimes known as "The Oracle of Kuan Yin" in Buddhist traditions, a reference to the bodhisattva Kuan Yin. It is widely available in Thai temples, known using the Teochew dialect as siam si (เซียมซี). The similar practice is also found in Japan, named O mikuji.
Құралдар
Chim қорап: Ұзын цилиндрлі бамбук ыдыс немесе түтік. Кау-шим таяқшалары: Түтік ішінде сақталатын жалпақ таяқшалар. Әдетте бамбуктан жасалған, кең, жалпақ құрылыс таяқтарына ұқсайды және бір жағы қызыл түспен боялған. Әр таяқшаға араб цифрларымен де, қытай іріптерімен де бір сан жазылған. Әр таяқшаның өзіндік нөмірі болады, екеуі де бірдей емес. Көбінесе, ыдысқа 100 таяқша салынады, бірақ АҚШ-та болжау үшін сатылатын Чи Чи таяқшаларының нұсқасында 78 таяқша бар. 100 жазбаша оракул нәтижелері (немесе Чи Чи таяқшаларының нұсқасы үшін 78). Неміс ғалымы Вернер Банк 420 жиынтықтың ішкі мазмұнын 24 категорияға және 160 кіші категорияға жіктеді.
Тарих
Кау-чим немесе чинь-тунның түсіндіру амалы Цзинь әулетіне дейін жетеді, бұл туралы әйгілі даосизм монахы Сюй Сюнь 3-ші ғасырда жазған ежелгі қытай кітабы – «Жаделік жәшік жазбаларында» айтылған. 1960 және 1970 жылдардағы Қытайдағы Мәдени революцияға қарамастан, лотереялық өлеңдер Тайвань, Гонконг, Макао, материктік Қытай, Малайзия, Индонезия, Таиланд және Сингапур ғибадатханаларында бүгінге дейін кездеседі. Көптеген даосизм ғибадатханаларында сенушілерге діни кеңес беру үшін лотереялық өлеңдер бар.
Практика
Алдын ала болжау тостағанның таяқтардың санын сақтауынан басталады. 1915 жылы Кау-Чим таяқшалары Сан-Францискодағы (Калифорния штаты) Тынық мұхит құрғақ тауарлар компаниясы "Чи Чи қытайлық сәлемгер" сауда атауымен АҚШ-қа әкелінді, онда кантондық қытай иммигранттарының көп бөлігі қоныстанған. Чи-чи таяқтары, олардың саны 78, Қытайда бамбуктан жасалған, бірақ олар қытай әріптері орнына араб цифрларымен таңбаланған және қара қақпағы бар ашық сары және қызыл картоннан жасалған түтікшеге (қазіргі пошта түтігіне ұқсас) салынған. Оларға түтікшеге сыятын 78 ырғақты интерпретациядан тұратын кітапша қосылды. 1920-ші жылдардың басында чи-чи таяқтары Американың барлық жерінде бірнеше импорттаушылардан және әртүрлі сауда атауларымен, соның ішінде "Chien Tung Fortune Teller" қолжетімді болды. Олар пошта арқылы сатып алу каталогтары арқылы афроамерикандық жұлдызжолдарға (fortune tellers) белсенді сатылды. Олар Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде танымалдығынан айырылды, бірақ бұл тек Қытайды Жапония басып алғандықтан және сауда жолдары бұзылғандықтан, жабдықтау мәселелеріне байланысты болды. 1990 жылдары АҚШ-та кау-чим таяқшаларын импорттау қайта қолжетімді болды. Бұл жолы олар қытайлық ою-өрнектермен боялған, сонымен қатар американдықтарға танымал болған, ырғақты "Чи Чи" кітапшасымен бірге, былғарымен қапталған түтікшелерге салынған. Осы арада 1915-1935 жылдардағы ежелгі Чи Чи таяқтары (егер олардың барлық бөліктері мен кітапшасы сақталған болса) жұлдызжолдарға қатысты заттарды жинаушылар арасында жоғары бағаланатын бұйымдарға айналды. Чиендундағы таяқтарды қолдану тәжірибесі бүгінгі таңда ойналатын таяқтарды жинау ойынымен байланысты болуы мүмкін. Бұл теория жапондық нұсқасына негізделген, Микадо деп аталады, оның да император таяғы бар. Ойынның 16 ғасырда дамыған түрі, Қытай мәдениеті мен дінінен алынған болуы мүмкін. Тайвань мен Малайзиядағы кейбір даосистік ғибадатханалар да арнайы дәрілік оракул таяқтарын (藥簽) құрметтейді, оның өлеңдері дәстүрлі қытай медицинасы (ТҚМ) құрамында жазылған. Келушілер өлеңді жақын маңдағы дәстүрлі қытай медицинасы дүкенінен заттар сатып алу үшін пайдалана алады. Бұл Баошенг Дади ғибадатханаларында бұрынғы күндерде кең таралған.