Кіріспе

Голландия-британдық жазушы, философ және банкир Томас Хоуп (30 тамыз 1769 – 2 ақпан 1831) – голландия-британдық интерьер және Регент стиліндегі дизайнер, саяхатшы, автор, философ, өнер коллекционері және Хоуп & Co банк фирмасының серіктесі. Ол грек өнерінің қайта жандануының ерте жақтаушысы ретінде белгілі, өз үйін мұражай ретінде ашып, көптеген сарапшылар Лорд Байронның туындыларымен бәсекелесе алатын "Анастасий" романын жазған. Амстердамда туған ол француз революциясы Нидерландыға тарағаннан кейін Лондонға қашып, өнер коллекциясының көп бөлігін қалдырып кетті.

Жас шағы мен отбасы

Ян Хоуптың тұңғыш ұлы Томас, бірнеше буын бойы Амстердамның Хоупс немесе Хоуп & Co. деп белгілі болған сауда банкирлері отбасысының (квакерлер) ежелгі шотланд тармағынан шыққан. 3 қыркүйекте Амстердамдағы ағылшын реформатор шіркеуінде крещениеден өтті. Оның екі інісі болды: Адриан Элиас (1772 – 1834), жаңашыл бағбан, және Генри Филип (1774 – 1839), қымбат тастар мен әшекейлер жинаушы. 1780 жылы Амстердамға келген Гай Хед Томасты бала кезінде суретке түсірген болуы мүмкін. Томас өнерге деген құмарлығын ата-анасынан мұра еткен. Әкесі өмірінің соңғы жылдарын жазғы үйін, Хеемстедедегі Гренендаал паркін, скульптуралардың әсем паркіне айналдыруға арнады, ол жұртшылыққа ашық болды.

Үлкен тур

1784 жылы Томас он бес жасқа толғанда, әкесі Гаагада күтпеген жерден қайтыс болды, дәл сол кезде ол Босбек имениесін сатып алған болатын – бұл үй кейіннен оның үлкен өнер коллекциясын орналастыруға арналмақ. Ол өнер коллекциясын Hope & Co. серіктестігі аясында әкесі Генри Хоуппен бөлісті. Он сегіз жасында Томас уақытының көп бөлігін өнерді, әсіресе классикалық сәулет өнерін зерттеуге арнады. Еуропа, Азия және Африка бойынша сегіз жылдық саяхаты барысында Томас әсіресе сәулет және мүсінге қызығушылық танытып, оның назарын аударған көптеген жәдігерлерді жинады (мысалы, Хоуп Дионисі). 1790 жылдың қаңтар айының басында анасы қайтыс болғаннан кейін көп ұзамай Томас толық жасқа жеткен адамның құқықтары мен міндеттерін алды және Хоуп компаниясының басқармасына қабылданды. Ол акциялардың шамамен алтыдан бір бөлігіне ие болды және бірден миллионер атанды. 1792 және 1794 жылдар аралығында ол Генри Филиппен бірге Италияға саяхаттап, антикварлық заттар сатып алды (Антонио Канова қалпына келтірген Венера). Генри Хоуп 1794 жылдың маусым айында анасының өсиетін орындады; Томас Херенграхтағы ең үлкен және ең қымбат үйді иеленді. 1794 жылдың 24 желтоқсанында ол тағы бір атты көлікпен бірге Уотерграфсмеерде апатқа ұшырады. (27-сі күні француз генералы Пишегрю Муа өзенін мұз үстінен кешіп, солтүстікке қарай жылжыды.) Бірнеше аптадан кейін ол Батавия революциясынан және Нидерландының француздық оккупациясынан қашу үшін Лондонға қашып кетті және ешқашан қайтып оралмады.

Лондонға қашу

Хоуп ағалы-інілері ағасының қорғауымен 372 картинаны алып кетті. Олардың арасында Франс Халс, Питер Пол Рубенс, Рембрандт және сэр Энтони ван Дейктің маңызды туындылары болды. Хоуптар қабырғалары безендірілген, жиһазы мен ауыр мүсіндері бар үйлерін тастап кетті. Генри Харли көшесі мен Кавендиш алаңының бұрышында, ал Томас Хановер алаңында орналасты. Кейін 1795 жылы ағалар Римге сапарлады. 1802 жылы олардың кіші інісі, ақыл-есі дұрыс емес деп танылған Адриан Элиас Гренендаал саябағына оралып, бақтарды кеңейтті. Ағалар Кейзерсграхт және Принсенграхттағы жылжымайтын мүлікті Джон Уильямс Хоупқа сатты. Генри сондай-ақ Вилла Веллегенді осы сенімді тұлғаға сатты, ол 1806 жылы Луи Бонапарт билікке келгенге дейін лауазымын сақтап қалды.

Ішкі дизайнер мансабы

1799 жылы Хоуптер Лондонда, Портленд-плейс жанындағы Герцогиня көшесінде резиденция салғызды, оны Роберт Адам жобалаған. Томас оны египет стилінде қайта жаңартып, безендірді. Көп саяхат тәжірибесі бар Томас Хоуп Лондонның әлемдік қалалық атмосферасын ұнатты, ал кіші інілері Голландиядағы үйлерін сағынды. Ол сарайды өзі салған суреттер арқылы өте әсем әрі ерекше стильде безендірді, әр бөлме саяхат еткен елдерінің ықпалымен әртүрлі стильде болды. Хоуп & Co., оның ата-анасы және Генри Хоуптың біріктірілген өнер коллекциялары оған саяхаттарында зерттеген өнер түрлерін одан әрі зерттеуге мүмкіндік берді. Томас декорация және жиһаз туралы кітаптар жаза бастады, мұндай кітаптар алғаш рет жарық көрді. Бұл сәнді, бай еркектер үйінде кіші інісі Генри Филип асыл тастар коллекциясын басқарды (Хоуп алмасын және Хоуп інжуін сатып алды), ал туысы Генри банк ісімен және Луизиананы сатып алумен айналысты, осы істе Barings компаниясымен бірлесіп жұмыс істеді. Алайда Томас Хоуп Лондонда тұрақтап қалған жоқ. Ол 1796 жылы бастаған үлкен саяхатын жалғастырып, Осман империясын, оның ішінде Түркия, Родос, Египет, Сирия және Арабияны аралады. Константинопольде шамамен бір жыл тұрып, көрген адамдар мен жерлерді бейнелейтін 350-ге жуық сурет салған, қазір бұл коллекция Афинадағы Бенаки мұражайында сақтаулы. 1801 жылы Уильям Гамильтоннан грек вазаларының коллекциясын сатып алды. Осы сапарлар барысында Hope & Co. фирмасы оған көптеген картиналар, мүсіндер, антиквариаттар мен кітаптарды жинауға толық еркіндік берді, олардың бір бөлігі Амстердамдағы филиалдарда (Кейзерсграхт 444) жұртшылыққа көрсетілді, ал қалғаны 1804 жылы Лондондағы үйіне қойылды. Амиен келісімі кезінде ол қайтадан саяхаттауды бастады. 1803 жылы Копенгаген қалалық залында Торвальдсеннің «Алтын жүнді Ясон» мүсініне тапсырыс берді, ол Дания мәдениетінің ресми канонына енді. Томас Хоуп өзінің жаңа галереяларын алғаш рет 1804 жылдың 10 ақпанында жұртшылыққа ашты. Томас Хоуптың египеттік ескіліктерін көрсету үшін үйіндегі жеке бөлмесі болған Мысыр галереясы және оның 1807 жылғы «Үй жиһаздары» кітабындағы еңбектеп салған сызықтарынан жасалған гравюраларда бейнеленгені британдық жиһаздың Регент стиліне үлкен үлес қосты.

Үйлену және Дипдинге көшіру

1806 жылы Луиза де ла Пур Бересфордқа (Уильям Бересфордтың қызы, 1-ші барон Десис) үйленгеннен кейін Хоуп Суррейдегі Доркингке жақын Дипдиндегі ауылдық еңсеуге ие болды. Осы жерде, өте көп картиналар, мүсіндер мен антиквариаттармен қоршалған Дипдин, әдебиет пен әсемдікке құмар адамдардың танымал жиынтық орнына айналды. Оның жоғары талғамынан туған және қонақтарына ұсынылған құшақтың ішінде әр бөлмеде бірнеше тілдегі шағын кітапхана болды. Ол суретшілерге, мүсіншілерге және шеберлерге тұрақты жұмыс берді. Даниялық мүсінші Бертель Торвальдсен оның ерте талантын тануы үшін оған міндетті болды. Ол сондай-ақ Франсис Легат Чантрей мен Джон Флаксманды қолдады; соңғысы Данте Алигиеридің еңбектерін суреттеуге оның тапсырысымен кірісті. Ол бақтарды ерекше көркем стильде дамытты. Хоуп өзінің мақтандығы мен жаман мінезімен танымал болды, бір замандасы оны «Еуропадағы ең жағымды адамнан әлдеқайда қашық» деп сипаттады. «Әйелдей келбеті мен мінез-құлқы бар, денсаулығы нашар адам». Француз суретшісі Антуан Дубост «Сұлулық және аң» атты оның портретін көрсеткенде, ол әйеліне әшекейлер ұсынатын құбыжық ретінде бейнеленді, бұл үлкен қоғамдық дауға себеп болды: суретті Луизаның ағасы қиратты. 1810 жылы Хоуп әдемі жас грек теңізшісі Эйдемен жақын қарым-қатынасқа түсіп, оны қоғамға енгізуге тырысқанда тағы дау туды. Хоуп өнерді қолдаушы және саясаткер Генри Томас Хоуптың, сондай-ақ жазушы және саясаткер Александр Джеймс Бересфорд Бересфорд Хоуптың әкесі болды.

Жазу

Хоуп тарихи сурет салу және дизайн туралы халықтың білуін арттыруға, сондай-ақ Регент Лондонның сәнді үйлеріндегі дизайнға әсер етуге ниеттенді. Ғылыми жобаларын іске асыру мақсатында ол жиһаз, бөлме интерьерлері мен костюмдердің эскиздерін жасады және ғылыми мәтіндерімен бірге кітаптар жариялады. 1807 жылы Томас Хоуп өзінің жиһаздарының эскиздерін "Үй жиһаздары және интерьер декорациясы" деген атпен фолио түрінде шығарды, бұл үлкен әсер етіп, үйлердің жиһаздалуын және интерьер декорациясын өзгертті. Хоуптың жиһаз дизайны көбінесе "Англия империясы" деп аталатын псевдоклассикалық стильде жасалған. Ол кейде әсем, көбінесе ауыр болды, бірақ бұл стильдегі Томас Шератонның кейінгі және ерсі ұсыныстарына қарағанда әлдеқайда қарапайым болды. 1809 жылы ол "Ежелгілердің киімдері", ал 1812 жылы "Қазіргі заманғы киімдердің дизайны" еңбектерін жариялады, бұл еңбектерде көне заттарды зерттеудің мол көлемі көрсетілген. Оның ерте суреттеріне негізделген иллюстрациялары бар "Архитектура туралы тарихи очерк" 1835 жылы оның отбасы тарапынан, өлімінен кейін жарияланды. Осылайша Хоуп Лондонның аристократиялық ортасында "костюм және жиһаз шебері" ретінде танылды. Оның ынталы жақтастары бұл атауды мақтау ретінде қарастырды, бірақ оның сыншылары, соның ішінде Лорд Байрон үшін бұл қысымдық сөз болды. 1807: Үй жиһаздары және интерьер декорациясы. 1937 жылғы факсимиле қайта басылымы. 1809: Ежелгілердің киімдері. 1812: Қазіргі заманғы киімдердің дизайны. 1819: Анастасий немесе қазіргі гректің естеліктері. (Роман) 1831: Адамның тегі және болашағы. 1835: Архитектура туралы тарихи очерк.

Анастасий

Елу жасында Хоуп бірнеше досының ұсынысымен роман жазуға кірісті. "Анастасийдің" алғашқы басылымы 1819 жылы аяқталып, лондондық баспагер Джон Мюррей оны жариялады. Ол француз, неміс және фламанд тілдеріне аударылды. Роман Хоуптың өзінің саяхаттарын ғана қайталамай, Шығыс туралы білімсіздікті сейілтіп, жаңа көрініс ашты. Атауымен белгілі болған басты кейіпкер Анастасий – қорқынышсыз, қызығушылыққа толы, айлакер, аяусыз, батыл және, ең бастысы, тартымды еді. Жаңа мұсылман болған жалдамалы әскер Селім ретінде оның саяхаттары оны достар, жақындары және жаулар арасына әкелді. Хоуптың суреттемелері Осман империясының тұрғындарының өмірін ашып көрсетті және түріктер, орыстар мен уахабилер арасындағы соғыстардың таңғажайып көріністерін ұсынды. Одан бөлек, ол мұсылман мәдениетінің бұрын белгісіз көптеген егжей-тегжейін – музыка, тіл, тағам, дін, заңдар мен әдебиетті сипаттады. Кемтарлығына байланысты Хоуп бастапқыда "Анастасийдің" алғашқы басылымында авторлығын жарияламауды жөн көрді. Алайда, Хоуптың қарапайымдылығын ескере отырып, әуесқой Анастасийдің авторлығы алғашқыда қате түрде Лорд Байронға таңылды. Аңызға сәйкес, ол Маргарита, Блессингтон графинясына оны оқығанда қатты жылағанын айтқан. "Егер мен «Анастасийдің» авторы болсам, мен осыдан ең көп даңқ әкелген екі өлеңімді берер едім". Бұл оқиғалар Хоупты кейінгі басылымдарда өзінің кім екенін ашуға, "Анастасийдің" саяхаттарының картасын қосуға және мәтінді жетілдіруге итермеледі. Дегенмен, оның авторлығы бастапқыда кейбір журналдар тарапынан күмәнділікпен қабылданды. 1831 жылы Хоуп қайтыс болғаннан кейін көп ұзамай оның жесірі Луиза өзінің туысы Уильям Карр Бересфорд, 1-ші виконт Бересфордқа тұрмысқа шықты. Содан кейін оның отбасы консервативті құндылықтарды қабылдады, бұл оларды жазушының лондондық аңызға айналған үйін бұзуға, оның құнды өнер жинағын таратуға және оның шығыс шедеврінен алыстауға мәжбүр етті. Хоуптың жеке қағаздарының ешбір жинағы отбасының салқындығынан аман қалмады және оның шедевр туындысы "Анастасий" Виктория дәуірінің қатал әдептілігінің құрбаны болды. Дегенмен, ол Уильям Такерей, Марк Твен және Герман Мелвиллдің кейінгі туындыларына әсер етті. Соңғы кезде белгілі шығыстанушы Роберт Ирвин: «Бұл кітап, тоғызыншы ғасырдың ең маңызды кітаптарының бірі, одан да көп оқылған жөн», – деп жазды. Хоуп өзінің басқа жетістіктерінен бөлек, қайтыс болғаннан кейін жарық көрген маңызды философиялық еңбектің авторы болды – «Адамның шығу тегі мен болашағы» (1831). Онда оның болжамдары Виктория дәуірінің әлеуметтік және діни көзқарастарынан едәуір алшақтады. Философ Роджер Скрутон сілтеме жасайтын бұл кітап өте эклектикалық еңбек болды және адамзат алдында тұрған мәселелерге жаһандық тұрғысынан қарады. Оның «Адабиет, ойын-сауық және білім айнасы» журналының 17-томында, № 476, 12 ақпан 1831 ж. сенбі күні жарияланған некрологында былай делінген: «Біз «Эдинбург ревью» журналында «Анастасий» жарық көргеннен кейін бір жазушының айтқан пікірін еске аламыз. Ол солтүстік сынның ерекше ептілігімен және жағымдылығымен: «Мырза Хоуп барлық шешендігі мен поэзиясын осы уақытқа дейін қайда жасырды? Неге ол кенеттен Тациттың өзі де ұялмасалық сипаттамаларға толы шығармалар жасай бастады, Лорд Байронның өте алмайтын сезімнің тереңдігі мен қиялдың күшін көрсетті?» Біз бұл мақтау сөзінің бір буынына да қарсы емеспіз». Әдеби ортада әлі күнге дейін «Анастасий Хоуп» ретінде танымал Томас Хоуптың көркемдік мұрасы әлі де жалпыға ортақ қызығушылық пен маңызға ие.

Өлім және мұра

1831 жылдың басында Хоуп ауырып қалды. Ол 2 ақпанда Герцогиня көшесінде қайтыс болды және 12 ақпанда Дипдиндегі мавзолейде жерленді. Хоуп салған екі сарай жоғалып кетті; Герцогиня көшесіндегісі 1851 жылы оның ұлымен, ал Дипдин 1969 жылы қиратылды. Хоуптың салған жалғыз толық сақталған құрылысы – Дипдин мавзолеі. 1818 жылы салынған бұл құрылыс Дипдиндегі алғашқы жұмыс болды. 1957 жылы ол мұрағатталды және 1960 жылы жерге көмілді. Мавзолейлер мен ескерткіштер қоры Моль аңғарының аудандық кеңесімен бірлесіп, құрылысты құтқару жұмыстарын жүргізуде және оны қазып, жөндеу науқанын ұйымдастыруда. Басты көрінісі 2013 жылы қазылып, 2016 жылы одан әрі қалпына келтірілді.